ΑΛΜΑΝΑΚ
TO BLOG ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΣΤΑΒΕΡΗ

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος στη Φλώρινα. Αριστερά, ένας από τους Κούρδους κομπάρσους που δέχτηκαν να τον συνδράμουν και να αναπληρώσουν τους φοβισμένους ντόπιους. Φωτ. Το Βήμα

 

 

Η Κάμερα ως Ιστορικός

 

*

 

Το ντοκιμαντέρ, που δημοσιεύσαμε με αναβαθμισμένη ποιότητα και ελληνικούς υπότιτλους από το παλιό γαλλικό ντοκιμαντέρ (που ήταν αρκετά καταχωνιασμένο), στο οποίο καταγράφεται όλη αυτή η συγκρουσιακή ατμόσφαιρα των γυρισμάτων της ταινίας του Αγγελόπουλου στη Φλώρινα το έτος 1991, βρήκε ανταπόκριση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, φθάνοντας τα 10.000 views. Το νέο ντοκιμαντέρ "Στα πρόθυρα νευρικής κρίσης" (1991) με αναβαθμισμένη ποιότητα και ελληνικούς υπότιτλους είναι πλέον διαθέσιμο και θα το βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο:

"Ταινία στα πρόθυρα νευρικής κρίσης (1991)"


Βασικός στόχος της ομάδας που το έφερε ξανά στο προσκήνιο ήταν εξαρχής η ανάδειξή του έτσι ώστε να αποτελεί εύκολα προσβάσιμη πηγή-τεκμήριο για την τοπική σύγχρονη ιστορία, για την σχέση ιστορίας και σινεμά, πολιτισμού και ιδεολογικών διαμεσολαβήσεων. Για αυτό και το κείμενο που το συνοδεύει φέρει τον τίτλο "Η κάμερα ως ιστορικός".


Ιδιαίτερη χαρά μας προκάλεσε η πολύ θερμή ανταπόκριση κοντινών προσώπων του Θόδωρου Αγγελόπουλου όπως η κόρη του η Ελένη ("Πολλά συγχαρητήρια στους ανθρώπους που αφιέρωσαν προσωπικό τους χρόνο και δούλεψαν σκληρά για να πραγματοποιηθεί η παρούσα επιμελημένη, επεξεργασμένη μορφή του ντοκιμαντέρ") και ο διευθυντής φωτογραφίας Γιώργος Αρβανίτης, μόνιμος συνεργάτης του Θόδωρου Αγγελόπουλου, κ.ά.


Το 1998, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα για το "Μία Αιωνιότητα και Μία Μέρα". Μία από τις σημαντικότερες βραβεύσεις του ελληνικού σινεμά.

 

 



Λεπτό: 47. 52. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος με ένα μεγάφωνο στο χέρι φωνάζει προς το συνεργείο και τους ηθοποιούς της ταινίας του δυνατά: "Πάμε!". Στο βάθος, ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και η Ζαν Μορό, συναντιούνται στον Σακουλέβα ποταμό της Φλώρινας. "Στόπ!". Χειροκροτήματα και χαμόγελα. Επιτέλους. Η ολοκλήρωση των γυρισμάτων της ταινίας. Λίγα λεπτά αργότερα, ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ευδιάθετος, με ένα ζεστό καφέ στο χέρι και ένα τσιγάρο στο άλλο, σχολιάζει: "Πιστεύω πως ο πληθυσμός της πόλης εκτιμά το φιλμ. Αλλά φοβούνται".

 

 

Οι αντιδράσεις των πιστών του Καντιώτη στους δρόμους και τα μπαλκόνια. Φωτ. Χ. Μπίλιος/Ελευθεροτυπία

 


Τρία τέταρτα νωρίτερα. Μακρινό ψηλό πλάνο πάνω από τον χιονισμένο Σακουλέβα. Τα σκηνικά "κάποιας" ταινίας παραταγμένα και κόσμος να πηγαινοέρχεται σε μια ομιχλώδη αναστάτωση. Έτος 1991. 29 χρόνια πίσω. Ο Γάλλος αφηγητής του ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τα γυρίσματα του Έλληνα σκηνοθέτη διεθνούς φήμης Τέο Αγγελόπουλου στην πόλη της Φλώρινας, στη Βόρεια Ελλάδα, σχολιάζοντας: "Όλοι θα έπρεπε να είναι χαρούμενοι. Όμως όχι. Στη Φλώρινα δεν επικρατεί η χαρά. Το γύρισμα παίρνει διαστάσεις εμφυλίου πολέμου". Ο τίτλος της νέας ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου με τον ποιητικό τίτλο θα είναι: "Το μετέωρο βήμα του πελαργού". Ο τίτλος του γαλλικού ντοκιμαντέρ: "Film au bord de la crise de nerf (1991) - Ταινία στα πρόθυρα της νευρικής κρίσης".


Το 1991 τα κινηματογραφικά γυρίσματα της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου στη Φλώρινα ήταν συγκρουσιακά, προκαλώντας το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης και του τύπου για μεγάλο χρονικό διάστημα, πέραν του κινηματογραφικού ενδιαφέροντος, παίρνοντας διεθνείς διαστάσεις. Η αιτία: η αντίδραση του τότε Μητροπολίτη της πόλης, Αυγουστίνου Καντιώτη με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, με αφορμή το σενάριο της ταινίας.

 

 

Θόδωρος Αγγελόπουλος και Μαρτσέλο Μαστρογιάνι.. ψύχραιμοι.

 


Στην πόλη της Φλώρινας, εκτός του συνεργείου του Θόδωρου Αγγελόπουλου, είχε σταλεί κι ένα γαλλικό κινηματογραφικό συνεργείο, για να αποτυπώσει την όλη συγκρουσιακή κατάσταση στα παρασκήνια. Η κάμερα ως ιστορικός λαμβάνει θέση, καταγράφει και αποτυπώνει το παρελθόν, επιτρέποντάς του 29 χρόνια μετά να φαίνεται παρόν και να συγκεντρώνει το πνεύμα μιας παρελθούσας εποχής. Ένα τεκμήριο για την κινηματογραφική ιστορία της Ελλάδας και την τοπική ιστορία της Φλώρινας, για την σχέση ιστορίας και σινεμά, πολιτισμού και ιδεολογικών διαμεσολαβήσεων.

 

 

Σκηνή από το γαλλικό ντοκιμαντέρ.

 

 


Στο ντοκιμαντέρ καταγράφονται τα σκηνικά και το συνεργείο του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Σε ώρα εργασίας αλλά και χαλάρωσης, αρκετοί διάσημοι ξένοι και Έλληνες ηθοποιοί, κομπάρσοι πολίτες και κάτοικοι της πόλης, πρόσφυγες που χρησιμοποιήθηκαν στην ταινία. Βλέπουμε ομάδες ανθρώπων να έρχονται αντιμέτωπες με άλλες κουλτούρες και η κάμερα ως αυτόπτης ιστορικός εντοπίζει στοιχεία της πολιτισμικής ταυτότητας και των πολιτισμικών συγκρούσεων, απόρροια των μορφών κοινωνικής συμπεριφοράς και ανάγνωσης των δομών της σκέψης. Φυσικά, δεν μπορεί να αγνοηθεί η "προκατάληψη" του δημιουργού και η ξεκάθαρη κοινωνικοπολιτισμική απόσταση. Μια και ο κινηματογραφιστής είναι ξένος προς την κουλτούρα την οποία απεικονίζει, αλλά και διαφορετικών αντιλήψεων για τον Άλλο.

 

 

"Γενίτσαροι Μαρξισταί στοπ". Φωτ. ΕΡΤ

 

 


Ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι και η Ζαν Μορό στον ελεύθερο από τα κινηματογραφικά γυρίσματα χρόνο βρίσκουν την ευκαιρία να περπατήσουν στην πόλη ή να ταξιδέψουν για να γνωρίσουν τις ομορφιές της ευρύτερης περιοχής. Η κάμερα ως ιστορικός τους ακολουθεί και το ντοκιμαντέρ γίνεται στο παρόν ένα πολύτιμο τεκμήριο ανακατασκευής του παρελθόντος για τον υλικό πολιτισμό, για την ανάπλαση της καθημερινότητας των ανθρώπων ως προς τα πολιτισμικά στοιχεία και την ιστορία της πόλης. Η χριστουγεννιάτικη χιονισμένη Φλώρινα του 1991 μεταδίδει γρήγορα και ξεκάθαρα λεπτομέρειες του υλικού πολιτισμού και πτυχές της. Απεικονίσεις από την καθημερινή ζωή στην πόλη, απεικονίσεις τοπίων, μνήμες του παρελθόντος από την μορφή των δρόμων και των σπιτιών, μία άλλη κεντρική πλατεία, καταστήματα και τόποι συνεύρεσης· όλα προσφέρουν μία αίσθηση άμεσης επαφής με τη ζωή στο παρελθόν.


Ιδιαίτερα η κάμερα επιτρέπει αυτές τις μικρές λεπτομέρειες. Αυτές που στο "εδώ μα τότε" (στο τοπικό παρελθόν) οι άνθρωποι μπορεί να αγνοούσαν, αλλά στο παρόν (στο "εδώ και τώρα") αποτελούν χρήσιμα τεκμήρια για την ιστορική ανακατασκευή του παρελθόντος. Στο ντοκιμαντέρ καταγράφονται λεπτομέρειες από τα εσωτερικά των σπιτιών, των καφενείων, των καταστημάτων, της λαϊκής τοπικής αγοράς, των ξενοδοχείων όπου διέμεναν οι ηθοποιοί και το προσωπικό της ταινίας. Καθημερινές μικρο-λεπτομέρειες, που στο άμεσο παρόν δεν υπάρχουν, έρχονται στο φως. Από τις αγοροπωλησίες και την χρήση (ατομική και συλλογική) χρημάτων ή αντικειμένων, από τις αντιλήψεις γύρω από τα προϊόντα και την χρήση τους. Η συνισταμένη τους συνιστά την μακρο-λεπτομέρεια στη ιστορική διάρκεια του τόπου. Την τελική αίσθηση που αφήνει το ντοκιμαντέρ.

 

 

Οδηγίες. Φωτ. Το Βήμα

 

 


Τέλος, η κάμερα ως ιστορικός παρέχει αποδείξεις για την οργάνωση και την τέλεση μικρών και μεγάλων γεγονότων, όπως είναι οι διαδηλώσεις των κατοίκων της πόλης, οι διαμάχες στο ποτάμι, η λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού της εκκλησίας. Κυρίως, όμως, γεγονότων που αφορούν την ταινία, όπως η ετοιμασία του σεναρίου, η ετοιμασία του συνεργείου για τα γυρίσματα, οι συζητήσεις των συντελεστών της ταινίας για τη διαδικασία των γυρισμάτων και την ολοκλήρωσή τους.

 

 

Μία ωραία σκηνή του ντοκιμαντέρ είναι στο μπαρ του ξενοδοχείου τους, όπου η Ζαν Μορώ και ο Μαρτσέλο Μαστρογιάνι ξαναβρίσκονται μετά από 30 χρόνια (μετά την Νύχτα του Αντονιόνι) για να πει ο καθένας τι νοσταλγεί περισσότερο. Η Ζαν Μορώ την παιδική της ηλικία και ο Μαστρογιάννη τα εφηβικά του χρόνια. Φωτ. ΕΡΤ

 

 


Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είναι κομμάτι της ιστορίας της πόλης της Φλώρινας. Σημαδεύοντας τις ταινίες του με το σκηνικό της Φλώρινας. Την Φλώρινα με το βλέμμα του. Κομμάτι αυτού του παρελθόντος και το ντοκιμαντέρ αυτό, το οποίο όντας στα αζήτητα, το ξαναδημοσιεύουμε με ελληνικούς υπότιτλους με την ελπίδα να αποτελέσει εύκολα προσβάσιμο τεκμήριο-πηγή και να αξιοποιηθεί ως κομμάτι της τοπικής πολιτισμικής ιστορίας.


"Δεν ξέρω αν διαλέγει κανείς τους χώρους ή αν οι χώροι μας διαλέγουν. Είναι σαν τον έρωτα. Διαλέγεις ή σε διαλέγουν". Το 2008 ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είχε αναγορευτεί επίτιμος διδάκτορας του τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών Φλώρινας, ενώ δύο χρόνια πριν, το 2006, η αίθουσα του Πολιτιστικού Κέντρου Φλώρινας ονομάστηκε "Αίθουσα Θεόδωρος Αγγελόπουλος".

Ευχαριστούμε το Together, το περιοδικό free press της Κοζάνης, και τον Πάνο Κεφαλά για την ευγενική παραχώρηση του άρθρου.

Together

 

 

 

 

 

Σκηνή από την ταινία. Φωτ. ΕΡΤ

 

 

Η ομάδα που βρήκε το τεκμήριο, είχε την ιδέα ανάδειξης κι αξιοποίησής του κι εργάστηκε για την επιμέλειά του, ώστε να βγει σε αυτή την μορφή, είναι σαρξ εκ της σαρκός της σχολής μας (Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Φλώρινας) και αποτελείται από τους:

 

Μετάφραση – Επιμέλεια: Σταύρος Ε. Καμαρούδης, Γλωσσολόγος. Αναπλ. Καθηγητής ΠΤΔΕ – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα
Μετάφραση – Επιμέλεια: Κουμπαρούδης Ευάγγελος,DVM, MPhil, PhD candidate Theoretical Science
Επιμέλεια: Πάνος Κεφαλάς, Εκπαιδευτικός. Υποψ. Διδάκτωρ Ιστορίας ΠΤΔΕ – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα

email: panosozi@yahoo.gr

Επιμέλεια: Πέτρος Σκυθιώτης, Εκπαιδευτικός. Υποψ. Διδάκτωρ ΠΤΔΕ – Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, Φλώρινα
Επεξεργασία Βίντεο: Στεφανία Αλτίνη, Πληροφορικός. Απόφοιτη τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής – Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη


All copyrights © Agence CAPA – Canal+
Υπεύθυνη ντοκιμαντέρ: Isabelle Giordano.
Σκηνοθεσία: Hervé Chabalier/Erik Gilbert/Claude Chelli.
Τραγούδι: VIRGINIE OU LE METIER QUI
Ευχαριστούμε, για την πολύτιμη βοήθεια τους, τον Κύριο Κυριάκο Παπουλίδη, Επίκουρο Καθηγητή Νέων Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο Adam Mickiewicz του Πόζναν της Πολωνίας και την Ιsabelle Tambrun – Kamaroudis (Iζαμπέλ Ταμπρέν-Καμαρούδη), Καθηγήτρια Γαλλικής και Ελληνικής φιλολογίας.

Το ντοκιμαντέρ Film au bord de la crise de nerf (1991), διάρκειας 53 λεπτών υπάρχει στο: https://www.youtube.com/watch?v=Sm6iDnCZd0I

 

Αλμανάκ