Αρχαιολογία & Ιστορία

Η σφραγίδα της Πύλου: ένα θαύμα τεχνολογίας και τέχνης που «απλώς δεν έπρεπε να βρίσκεται εκεί»

Ποιος απεικονίζεται τελικά στην περιώνυμη σφραγίδα και γιατί οι αρχαιολόγοι μπαίνουν στον πειρασμό να συσχετίζουν το εύρημα με τα ομηρικά έπη;

Κατά τη διάρκεια του 2015, αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές σε αρχαίο τάφο της Πύλου στη νοτιοδυτική Ελλάδα, εντοπίζουν ένα αντικείμενο, μικρότερο από 2,5 εκ., που μοιάζει με κάτι σαν μεγάλη χάντρα. Το βάζουν στην άκρη και επικεντρώνονται σε πιο σημαντικά κατά την άποψή τους αντικείμενα, μεταξύ των οποίων αρκετά χρυσά κοσμήματα που βρέθηκαν μέσα στον πλούσιο τάφο. 

 

Ωστόσο, λίγο αργότερα, όταν ένας συντηρητής επιχείρησε να απομακρύνει τις επικαθήσεις χώματος από την επιφάνεια της χάντρας, συνειδητοποίησε ότι επρόκειτο για κάτι διαφορετικό: για έναν σφραγιδόλιθο από αχάτη με εγχάρακτο σχέδιο. 

 

Αυτό που απεικονιζόταν πάνω στη σφραγίδα, ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακό, αφού έδειχνε έναν πολεμιστή σε μάχη με δυο άλλους, ένα χαρακτικό άφταστης τέχνης με λεπτομέρειες που δεν ήταν ορατές αμέσως και δια γυμνού οφθαλμού. 

 

Η σφραγίδα παρουσιάζει δύο μυστήρια. Το ένα έχει να κάνει με τη λεπτομέρεια του χαρακτικού που εμφανίζεται πάνω της. Από την άλλη, το θέμα είναι αν η σκηνή που απεικονίζει είναι εμπνευσμένη από την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια» του Ομήρου και με κάποιο τρόπο, απεικονίζοντας ένα συγκεκριμένο γεγονός, συνέβαλε στην προφορική παράδοση των ομηρικών επών.

 

«Η λεπτομέρεια είναι εκπληκτική, ειδικά δεδομένου του μεγέθους. Αισθητικά, είναι ένα αριστούργημα μικροτεχνίας», δήλωσε ο John Bennet, διευθυντής της Βρετανικής Σχολής Αθηνών, εκ των πλέον φημισμένων αρχαιολογικών ινστιτούτων.

 

«Η εκπληκτική σκηνή μάχης πάνω στον σφραγιδόλιθο, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της τέχνης του Αιγαίου, ικανή να συγκριθεί μόνο με τα σχέδια του Μιχαήλ Άγγελου που παρουσιάζονται τώρα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης», δήλωσε ο Malcolm H. Wiener, ειδικός στην προϊστορία του Αιγαίου και επίτροπος του Met.

 

Ο σφραγιδόλιθος της Πύλου όπως βρέθηκε. Οι αρχαιολόγοι αρχικά το άφησαν στην άκρη αφού προτίμησαν να ασχοληθούν με άλλα αντικείμενα που βρέθηκαν στον τάφο. Alexandros Zokos/University of Cincinnati

 

Ας σημειωθεί ότι ο τάφος μέσα στον οποίο βρέθηκε ο πολύτιμος λίθος, ανακαλύφθηκε τον Μάιο του 2015 από τους Jack L. Davis και Sharon R. Stocker, αρχαιολόγους του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι που είχαν εργαστεί σε ανασκαφές στην Πύλο για περισσότερα από 25 χρόνια.

 

«Ήταν μετά από τον καθαρισμό, κατά τη διαδικασία της λήψης φωτογραφιών των ευρημάτων που ο ενθουσιασμός μας αυξήθηκε καθώς σταδιακά συνειδητοποιούσαμε ότι βρισκόμασταν απέναντι σε ένα αριστούργημα», έγραψαν στο περιοδικό Hesperia.

 

Η σφραγίδα, από την άλλη, παρουσιάζει δύο μυστήρια. Το ένα έχει να κάνει με τη λεπτομέρεια του χαρακτικού που εμφανίζεται πάνω της. Από την άλλη, το θέμα είναι αν η σκηνή που απεικονίζει είναι εμπνευσμένη από την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια» του  Ομήρου και με κάποιο τρόπο, απεικονίζοντας ένα συγκεκριμένο γεγονός, συνέβαλε στην προφορική παράδοση των ομηρικών επών. 

 

Ο ιδιοκτήτης της σφραγίδας, γνωστός και ως Πολεμιστής με τους γρύπες, , λόγω και του μυθικού τέρατος που απεικονίζεται στον τάφο του, εικάζεται ότι τάφηκε εκεί γύρω στο 1450 π.Χ., ενώ επίσης πιθανολογείται ότι έζησε σε μια κρίσιμη περίοδο, όταν πλέον ο μινωικός πολιτισμός μεταφέρθηκε σε βασίλεια της ηπειρωτικής Ελλάδας.

 

Οι τοπικοί αρχηγοί, όπως ο Πολεμιστής, ίσως είχαν χρησιμοποιήσει πολύτιμα αντικείμενα από την Κρήτη για να διαφημίσουν την ένταξή τους στην ελληνόφωνη ελίτ του αρχαίου μυκηναϊκού πολιτισμού, τον πρώτο στην ηπειρωτική Ευρώπη. Οι απόγονοί τους, έναν αιώνα περίπου αργότερα, έχτισαν τα μεγάλα παλάτια στην Πύλο, τις Μυκήνες και την Τίρυνθα, θέσεις που αναφέρει και ο Όμηρος.

 

Ο Δρ Ντέιβις και η Δρ Stocker πιστεύουν ότι η σφραγίδα, όπως και άλλα αντικείμενα στον τάφο του Γρύπα Πολεμιστή, κατασκευάστηκε στην Κρήτη, καθώς τόσο λεπτοδουλεμένα έργα δεν κατασκευάζονταν στην ηπειρωτική Ελλάδα την εποχή εκείνη. Για την ακρίβεια, και όπως εξηγούν οι ειδικοί, είναι τόσο λεπτομερής η δουλειά, που λογικά ο χαράκτης θα χρειαζόταν μεγεθυντικό φακό για να προχωρήσει σε τέτοια τέλεια απόδοση της σκηνής.  

 

Βέβαια, ας θυμόμαστε ότι για εκείνη την εποχή στην Κρήτη, δεν υπάρχει καμία απολύτως αναφορά περί εργαλείων μεγέθυνσης εικόνων, πράγμα που κάνει τους δύο αρχαιολόγους να πιστεύουν ότι ο χαράκτης ήταν ένα μοναδικό ταλέντο που χάθηκε στους αιώνες. 

 

Ο Fritz Blakolmer, εμπειρογνώμονας της τέχνης του Αιγαίου στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, υποστηρίζει ότι η σφραγίδα δεν είναι παρά ένα μικροσκοπικό αντίγραφο ενός πολύ μεγαλύτερου πρωτοτύπου, μάλλον διακοσμημένου με γυψομάρμαρο, όπως εκείνα που βρέθηκαν στο ανάκτορο της Κνωσού στην Κρήτη.

 

Ο ίδιος σημειώνει ότι η σφραγίδα πρέπει να έχει κατασκευαστεί με μεγεθυντικό φακό, ασχέτως αν δεν υπάρχουν αναφορές για τη χρήση τέτοιων εργαλείων εκείνη την εποχή. Ο ίδιος απλώς δεν πιστεύει ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής είχαν τόσο πιο έντονη όραση από τους ανθρώπους του σήμερα. 

 

Μεγέθυνση του σχεδίου που βρίσκεται πάνω στον λίθο της Πύλου. Tina Ross/University of Cincinnati

 

Το άλλο παράξενο της σφραγίδας είναι ότι ο νικητής της μάχης φοράει στο χέρι του ένα αντικείμενο που μοιάζει με κόσμημα, έναν αντίστοιχο σφραγιδόλιθο με κορδόνι, αλλά θυμίζει το σχήμα της σφραγίδας. Ξέρουμε ότι οι δύο νεκροί πολεμιστές της σκηνής ανήκαν στην ίδια ομάδα, επειδή φορούν εξάρτυση με το ίδιο μοτίβο. 

 

Όσο για την πιθανή σχέση της σφραγίδας με τα ομηρικά έπη είναι ενδιαφέρουσα, αλλά αόριστη. Αρχαιολόγοι, όπως ο Heinrich Schliemann, με σοβαρή προϋπηρεσία στις ανασκαφές της Τροίας και των Μυκηνών, πίστευαν ακράδαντα ότι  στην «Ιλιάδα» γινόταν λόγος για ιστορικά γεγονότα και οι πεποιθήσεις τους ενισχύονταν από τα σπάνια τεχνουργήματα που εντόπιζαν στις ανασκαφές τους. 

 

Ωστόσο, ο Γρύπας Πολεμιστής θάφτηκε γύρω στο 1450 π.Χ., γεγονός που τον απομακρύνει από τις πρώτες γραπτές εκδόσεις των Ομηρικών Επών. Παρ 'όλα αυτά, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η προφορική παράδοση πίσω από τα ομηρικά έπη προέρχεται από τη Γραμμική Β',  το πρώτο ελληνικό σύστημα γραφής.

 

Η Γραμμική Β' προσαρμόστηκε από τους Μυκηνσίους από τη Γραμμική Α, που χρησιμοποιούνταν από τους Μινωίτες. Οι παλαιότερες γνωστές επιγραφές Γραμμικής Β χρονολογούνται στο 1450 π.Χ. και η γραφή εξαφανίστηκε μετά την κατάρρευση του Μυκηναϊκού πολιτισμού γύρω στο 1200 π.Χ. Αυτός είναι και ο λόγος που εικάζεται ότι η προφορική παράδοση που οδήγησε στα ομηρικά έπη πιθανόν να εκτείνεται σε επτά αιώνες.

 

«Δεν λέμε ότι πρόκειται για μια απεικόνιση από τον Όμηρο», εξηγεί η Δρ. Stocker, ωστόσο παραδέχεται ότι θα ήταν διασκεδαστικό να πιστέψει κανείς ότι η σφραγίδα απεικονίζει τον Αχιλλέα. Από την πλευρά του, ο δρ. Blakolmer, επίσης, θεωρεί δελεαστικό να βλέπεις τις φιγούρες στη σφραγίδα ως ομηρικούς ήρωες, όπως ο Έκτορας ή ο Νέστορας, αλλά όπως τονίζει, αυτός είναι ένας πειρασμός στον οποίο η αρχαιολογική κοινότητα πρέπει να αντισταθεί. Όπως άλλωστε από κοινού τονίζουν, αυτά είναι λάθη που οι αρχαιολόγοι έκαναν πριν από 50 χρόνια. 

 

«Αν είναι να κάνουμε λάθη, ας κάνουμε τα δικά μας, ας μην επαναλάβουμε τα παλιά», λένε.

 

Καθώς, όμως, δεν μπορεί να υπάρξει επιστημονική τεκμηρίωση για τη λεπταίσθητη δουλειά που απαιτεί μια μινιατούρα χαρακτικής, πλέον διάφορα σενάρια εξυφαίνονται στο διαδίκτυο για τον ρόλο που η Χημεία και μια τεχνολογία άγνωστη προς εμάς μπορεί να χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή της σφραγίδας της Πύλου.

 

Φυσικά, όσο δεν υπάρχουν αποδείξεις για τη μέθοδο που χρησιμοποιούσε ο ταλαντούχος χαράκτης της σφραγίδας της Πύλου, μόνο εικασίες θα μπορούν να γίνονται, τόσο από τους ειδικούς όσο και από τους λάτρεις των αρχαιολογικών ανακαλύψεων που πολύ συχνά παρασύρονται σε ευφάνταστες θεωρίες, που, ωστόσο καμία σχέση δεν έχουν με την πραγματικότητα.   

 

____________

Με στοιχεία από novoscriptorium.com

Διορθώθηκε από Γρύπας Πολεμιστής, σε Πολεμιστής με τους γρύπες, μετά από ορθή παρατήρηση αναγνώστη της LIFO.

Αρχαιολογία & Ιστορία

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Περσέπολις 1971: To φαραωνικό πάρτι του Σάχη της Περσίας που κατέληξε στην ατιμωτική εξορία του

Αρχαιολογία & Ιστορία Περσέπολις 1971: To φαραωνικό πάρτι του Σάχη της Περσίας που κατέληξε στην ατιμωτική εξορία του

13.12.2019
Ακόμη και η λίστα για ψώνια του Μιχαήλ Αγγελου είναι σαν έργο τέχνης

Αρχαιολογία & Ιστορία Ακόμη και η λίστα για ψώνια του Μιχαήλ Αγγελου είναι σαν έργο τέχνης

11.12.2019
Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα

Αρχαιολογία & Ιστορία Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα

2.12.2019
Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019

Αρχαιολογία & Ιστορία Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019

1.12.2019
Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα

Αρχαιολογία & Ιστορία Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα

1.12.2019
Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»

Αρχαιολογία & Ιστορία Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»

30.11.2019
Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

Αρχαιολογία & Ιστορία Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

20.11.2019
Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα

Αρχαιολογία & Ιστορία Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα

19.11.2019
Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;

Αρχαιολογία & Ιστορία Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;

17.11.2019
Φθινοπωρινό Δίον

Αρχαιολογία & Ιστορία Φθινοπωρινό Δίον

16.11.2019
5 Σχόλια
Nexus6 8.1.2019 | 13:00
Εκπληκτική τέχνη!
Ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα είναι πολύ υψηλής ποιότητας.
Ο σχεδιαστής ήταν ιδιοφυΐα!
svts 8.1.2019 | 14:42
Απιθανό εργο εκπληκτικό υψηλής ποιότητας, μια ανακάλυψη που έγινε σχεδόν τυχαία πολύ κοντα στο Παλάτι του Νέστωρα.. ένα έργο μοναδικό που ακόμη και σημέρα με όλα τα διαθέσιμα μέσα και όλη την τεχνολόγια είναι δύσκολο να φτιαχτεί κατι παρόμοιο..
με όλο το σεβασμό προς τον συντάκτη δεν υπάρχει ο Δρ. Στοκερ είναι γυναικα, η Κυρία Σάρον Στοκερ είναι ενας εκπληκτικός άνθρωπος, γεμάτος καλοσύνη, με ατελειώτη ενέργεια και με απεριορίστη αγάπη για τον τόπο μας..
avatar
Paradiper Dü 8.1.2019 | 15:05
Δεν είναι, και δεν ΜΠΟΡΕΙ να είναι ο "Γρύπας Πολεμιστης". Δεν είναι γρυπας ο πολεμιστής, άνθρωπος είναι (ήταν). Είναι ο ΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΡΥΠΕΣ. Η μετάφραση από το αγγλικό (the Griffin Warrior) μας ακολουθεί από το 2015 που πρωτοεμφανίστηκε, καμωμένη από κάποιον που τα αγγλικά του ήταν επιπέδου Μη Τάρζαν Γιου Τζέιν, κι ας φωνάζουν από τότε (και εδώ, στη Lifo) όσοι παρακολουθούν.
Ο Πολεμιστής με τους Γρύπες
όπως λέμε:
Ο πρίγκιπας με τα κρίνα
η Μαντόνα των Βράχων (Virgin of the Rocks, Felsgrottenmadona)
ο Ιππότης με το Ρόδο (Der Rosenkavalier)
το Κοριτσάκι με τα σπίρτα (the Little Match Girl)
η Βασίλισσα του χιονιού (The Snow Queen, Snedronningen)
ο Ιππότης του χιονιού

Οι Γάλλοι το μετέφρασαν —όπως θα περίμενε κανείς— <a href="https://www.google.gr/search?q=%22guerrier+au+griffon%22&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&ei=esU9Vpm_M4u6UZHkmbAK">le guerrier au griffon</a>. Οι Ιταλοί <a href"https://www.google.gr/search?q=%22guerriero+del+grifone%22+micenea&ie=utf-8&oe=utf-8&gws_rd=cr&ei=Ycc9VtqYOcf-UuqVmtgB">guerriero del grifone</a>.
avatar
NIKOS-NIKOS 9.1.2019 | 11:39
Δύο παλαιότερα σχόλιά μου για το ίδιο θέμα:
Από το 1987 ο Γιάννης Σακελλαράκης και ο Γιώργος Σίνης είχαν παρουσιάσει σειρά από μινωϊκούς μεγενθυτικούς φακούς που βρέθηκαν στο Ιδαίο Άντρο της Κρήτης. Το ίδιο και ο Πλάντζος στην Αμαθούντα Κύπρου. Sakellarakis, Yannis A. and George Sines. "Lenses in Antiquity." American Journal of Archaeology 91.2 (1987): 191-196. Plantzos, Dimitris. "Crystals and Lenses in the Graeco-Roman World." American Journal of Archaeology 101.3 (1997): 451-464.
Οι μεγενθυτικοί φακοί και τα τηλεσκόπια σίγουρα ήταν γνωστά από την εποχή του χαλκού(τουλάχιστον) για τις απίστευτες μικρολεπτομέρειες που παρουσιάζουν συχνά μινωϊκοί και μυκηναϊκοί σφραγιδόλιθοι και κοσμήματα. Επίσης και οι αστρολογικές μετρήσεις και παρατηρήσεις ακριβείας δεν δικαιολογούνται με την χρήση γυμνών οφθαλμών και μόνο. Δείτε και αυτά τα link http://www.newdawnmagazine.com/articles/lost-technology-of-the-ancients-the-crystal-sun
http://www.24grammata.com/?p=5392&print=1
Jane Winters 9.1.2019 | 13:44
Πραγματικά εκπληκτικής τέχνης εύρημα. Όσες φορές κι αν το δούμε χαιρόμαστε και το θαυμάζουμε

[Σχόλιο LIFOTEAM: Ευχαριστούμε για την επισήμανση, διορθώθηκε]