Αρχαιολογία & Ιστορία

Οι ερημίτες και η ιστορία τους από το μεσαίωνα έως τις μέρες μας

Για ανθρώπους που δεν την επιδίωξαν, η μοναξιά μπορεί να μοιάζει με φυλακή. Ωστόσο, ανά τους αιώνες, κάποιοι, σκοπίμως, την αποζητούν με την ελπίδα να απελευθερωθούν από τον θόρυβο και την πολυάσχολη καθημερινότητα. Ανά τους αιώνες, πάντως, δεν ήταν ποτέ ξεκάθαρο αν ο ερημίτης επέλεγε τη μοναξιά του ή αν απλώς δεν είχε άλλη επιλογή...

 

 

Άγιος Παύλος, ο πρώτος ερημίτης

1

Παραδοσιακά, η ζωή του ερημίτη συνδεόταν με την απομόνωση και τη θρησκευτική ευλάβεια, μακριά από τις ενοχλήσεις της εχθρικής κοινωνίας. Στον χριστιανισμό ειδικό, φυσιογνωμίες όπως ο Απόστολος Παύλος, ο Πρώτος Ερημίτης, ενσαρκώνουν το ιδανικό μιας λιτής, μοναχικής ζωής και εμπνέουν, αυτό που γνωρίζουν άπαντες οι πιστοί και η μακραίωνη χριστιανική ιστορία: ότι ο πιστός δεν είναι ποτέ μόνος, αφού έχει συντροφιά του τον Θεό... 

 

 

Άγαλμα του Αγίου Αντωνίου του Ερημίτη

2

Κατά τον Μεσαίωνα, οι οικογένειες των ευγενών συνήθιζαν να προσφέρουν ένα μέλος της οικογένειας στην Εκκλησία και για να ζήσει ως ερημίτης. Το παιδί ζούσε σε ειδικά χτισμένο -με τούβλα- δωμάτιο, στο εσωτερικό κάποιου ναού με ένα και μοναδικό άνοιγμα αντί πόρτας, απ' όπου δεχόταν τροφή, νερό και άλλα χρειώδη και παρέδιδε τις ακαθαρσίες του: αυτή ήταν και η μόνη συναλλαγή του με τον έξω κόσμο... Αυτό που στα δικά μας τα μάτια μοιάζει με τραγική τιμωρία, βασανιστήριο σωστό, για τους ανθρώπους της εποχής ήταν μία αξιέπαινη στάση ζωής... 

 

 

Η Χίλντεγκαρντ δέχεται τη φώτιση από τον Ουρανό.

3

Μία από τις πιο διάσημες γυναίκες της εποχής εκείνης της, η Hildegard von Bingen προσφέρθηκε από τους γονείς της, να ζήσει εσώκλειστη στην απομακρυσμένη μονή της Benidictine του Disibodenberg, όταν ήταν ακόμα παιδί. Όπως και η αγγλίδα μοναχή και ασκήτρια Julian του Norwich, η Χίλντεγκαρντ -λέγεται- ότι έβλεπε οράματα και έγινε με τον τρόπο αυτό κορυφαία και άκρως επιδραστική θρησκευτική μορφή του Μεσαίωνα.

 

 

Το Ερημητήριο του Painshill, Surrey. © Camilla Greenwell

4

Στο λυκαυγές του 18ου αιώνα εμφανίστηκε μία νέα τάση μεταξύ των πλούσιων γαιοκτημόνων της Ευρώπης: να ανεγείρουν σκηνώματα και να τοποθετούν στο εσωτερικό τους κάποιον εθελοντή ερημίτη ή να γίνονται ερημίτες οι ίδιοι... Ο ιστορικός Γκόρντον Κάμπελ περιγράφει το τι ακριβώς συνέβαινε ως εξής: «Στην καρδιά αυτών των σκηνωμάτων κατοικεί η ιδέα της στοχαστικής μοναξιάς και της ευχάριστης μελαγχολίας, αλλά ήταν και μόδα». 

 

 

Το Ερημητήριο του Painshill, Surrey. © Camilla Greenwell

5

Στα μέσα του 18ου αιώνα, ο Τσαρλς Χάμιλτον  έκανε γνωστό ότι αναζητούσε έναν ερημίτη για να κατοικήσει στο κτήμα των 200 στρεμμάτων του στο Surrey. Ο Χάμιλτον έθεσε πολλές προϋποθέσεις για τον υποψήφιο που αναζητούσε: απαιτούσε να μην κόψει τα μαλλιά, τη γενειάδα ή τα νύχια του, να μη μιλήσει με κανέναν, να μην έχει πρακτικά καμία επαφή με τον έξω κόσμο. Παρά το γεγονός ότι επρόκειτο για εξαίρετη τοποθεσία με επίσης έξοχη αμοιβή, ο υποψήφιος που βρέθηκε δεν κατάφερε να μείνει μακριά από τις χαρές της ζωής για τα επτά χρόνια που προέβλεπε η σύμβασή του. Βασικά δεν άντεξε ούτε για μερικές εβδομάδες, αφού εθεάθη σε ταβερνείο της εποχής και απολύθηκε, εννοείται... 

 

 

Ο εκκεντρικός ερημίτης, John Bigg

6

Σα να μην έφταναν όλα τα υπόλοιπα, ο Χάμιλτον είχε την απαίτηση ο ερημίτης του να φορά μια άβολη ενδυμασία φτιαγμένη από τρίχινο δέρμα καμήλας. Ο John Bigg, ένας θρυλικός ερημίτης του 17ου αιώνα, φορούσε ένα περίεργο τρίχινο ράσο από δέρμα ζώων που είχε ράψει πάνω στα ρούχα του. 

 

 

Ναύτης στη στεριά

7 

Οι μοντέρνοι ερημίτες πάντως δεν έχουν απαραιτήτως αυτή τη μορφή (κι αυτό το χάλι). Δεν είναι όλοι γενειοφόροι και σίγουρα δεν φορούν όλοι περίεργα ρούχα. Στο «Βιβλίο της Σιωπής», που δημοσιεύθηκε το 2008, η Sara Maitland εξετάζει τις ζωές των ανθρώπων που έγιναν κάτι σαν κοσμοκαλόγεροι -μοναχικοί ναύτες και εξερευνητές του Βόρειου Πόλου, που κυνηγούν το δικό τους όνειρο της ιδανικής μοναξιάς. 

 

 

Γυναίκα λαμβάνει συμβουλές από έναν ερημίτη που ζει κάτω από ένα δέντρο.

8

Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, η κοινωνία πάντα αντιμετώπιζε τους ερημίτες με σεβασμό, κυρίως για τη διαύγεια που με κόπο είχαν κερδίσει μέσα από τον μοναχικό βίο τους. Σε αρκετούς πολιτισμούς μάλιστα ο ερημίτης θεωρείται ένα είδος θεραπευτή, ένας σοφός μεταξύ των κοινών ναθρώπων. Ο δημοσιογράφος Michael Finkel είχε πάρει συνέντευξη από τον περίφημο "ερημίτη του North Pond", από το Maine των ΗΠΑ. Η συνέντευξη θεωρήθηκε επιτυχία, ακριβώς επειδή ο ερημίτης δεν είχε μιλήσει ποτέ σε κανέναν για πάνω από 20 χρόνια, κρατώντας το πνεύμα του μακριά από τις εγκόσμιες μικρότητες. 

 

 

Ερημητήριο στην Αυστρία. Φωτο: Markus Spiske/ Unsplash

9

Ο περασμένος αιώνας -όπως και αυτός που διανύουμε, άλλωστε- θα μείνει στην ιστορία ως ο αιώνας των προβληματικών συναναστροφών και της τάσης αποσύνδεσης. Τα νοικοκυριά του ενός ατόμου αυξήθηκαν κατακόρυφα και πάρα το γεγονός ότι το Διαδίκτυο μας έχει φέρει πιο κοντά από ποτέ, η επιθυμία να απομακρυνθούμε από την εγκόσμια ζωή παραμένει ισχυρή, όπως προκύπτει κι από τη ζήτηση για αγορά ενός οικοπέδου σ' έναν βράχο κάπου στα ορεινά της Αυστρίας εν έτει 2017...

 

 

Ο χορός του θανάτου: ο θάνατος και ο ερημίτης.

10

Εν κατακλείδι, οι ερημίτες κατέχουν διάφορους ρόλους στο φαντασιακό μας. Όλοι, όμως, έρχονται αντιμέτωποι κάποια στιγμή με το πώς πραγματικά είναι να ζουν απολύτως μόνοι και ξεκομμένοι από την κοινωνία. Πολύ συχνά ο ερημίτης έχει να αντιμετωπίσει τα παιχνίδια -κάποτε και τις ασθένειες- του ίδιου του του μυαλού, ενός μυαλού που προσπαθεί να αντιμετωπίσει την ισοπεδωτική μοναξιά. Και κάποτε ο ερημίτης έρχεται αντιμέτωπος και με απολύτως υπαρκτούς κινδύνους που απειλούν τη ζωή και τη σωματική του ακεραιότητα. Αλλά για εκείνους που αναζητούν πραγματικά τον μοναχικό βίο, ενδεχομένως να γνωρίζουν ότι επιλέγουν και μια ζωή που έχει τις δικές της ανταμοιβές. 

 

 

 

Με στοιχεία από /wellcomecollection.org

 

Αρχαιολογία & Ιστορία

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα

Αρχαιολογία & Ιστορία Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα

2.12.2019
Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019

Αρχαιολογία & Ιστορία Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019

1.12.2019
Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα

Αρχαιολογία & Ιστορία Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα

1.12.2019
Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»

Αρχαιολογία & Ιστορία Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»

30.11.2019
Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

Αρχαιολογία & Ιστορία Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

20.11.2019
Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα

Αρχαιολογία & Ιστορία Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα

19.11.2019
Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;

Αρχαιολογία & Ιστορία Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;

17.11.2019
Φθινοπωρινό Δίον

Αρχαιολογία & Ιστορία Φθινοπωρινό Δίον

16.11.2019
Βασίλης Ραφαηλίδης: Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε σοβαρή αντίσταση κατά της χούντας.

Αρχαιολογία & Ιστορία Βασίλης Ραφαηλίδης: Στην πραγματικότητα δεν υπήρξε σοβαρή αντίσταση κατά της χούντας.

16.11.2019
Tέσσερις χρυσές νεκρικές μάσκες κι ένα στεφάνι δάφνης στο Μουσείο της Πέλλας

Αρχαιολογία & Ιστορία Tέσσερις χρυσές νεκρικές μάσκες κι ένα στεφάνι δάφνης στο Μουσείο της Πέλλας

15.11.2019
2 Σχόλια
avatar
Γράφων 11.1.2019 | 10:16
Επέλεγε ή δεν είχε επιλογη;

Άγιος ή τρελός;

Τίποτα δεν έχει αλλάξει. Μόνο το τι πιστεύουμε.
avatar
Μαύρος Γάτος 13.1.2019 | 20:08
Κάθε φορά που ακούω τη λέξη "ερημίτης" δεν μπορώ να εμποδίσω τον εαυτό μου να μην σκέφτεται χαμογελώντας την απίστευτη σειρά των περιπετειών του Αντώνιου που δημοσίευε ο Soloup στη Γαλέρα...