Αρχαιολογία & Ιστορία

Πώς γκρεμίστηκαν τα ασφυκτικά θαλάσσια τείχη της Θεσσαλονίκης και η πόλη ανοίχτηκε στη θάλασσα

Με ένα μικρό ασημένιο σφυρί, ο Σαμπρί Πασάς έσπασε τελετουργικό την πρώτη πέτρα και την έριξε στη θάλασσα.

Το 1869 ήρθε διοικητής [στη Θεσσαλονίκη, μέρος τότε ακόμη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας] ο Σαμπρί Πασάς, από τη Σμύρνη, όπου είχε πραγματοποιήσει ένα φιλόδοξο εκσυγχρονισμό του λιμανιού. Η στρατηγική του για τη Θεσσαλονίκη ήταν πολύ παρόμοια -να την ανοίξει, κατεδαφίζοντας τμήματα του τείχους και επεκτείνοντας τις εμπορικές και λιμενικές της εγκαταστάσεις. Έως τότε το παλιό παραθαλάσσιο τείχος είχε σταθεί κάτι σαν φράγμα απέναντι στον έξω κόσμο. «Δε θυμάμαι να έχω ξαναδεί πόλη τόσο σφιχτά τειχισμένη στο παραθαλάσσιο μέτωπό της», σημείωνε ένας ταξιδιώτης, λίγο προτού αρχίσουν τα έργα.

Σε όλη την Ευρώπη του ύστερου δέκατου ένατου αιώνα η αστυφιλία γκρέμιζε τα μεσαιωνικά τείχη: το 1860 στην Αμβέρσα και τη Βαρκελόνη,το 1870 στο Άμστερνταμ και το 1878 στη Βιέννη. Ο Σαμπρί Πασάς επομένως ακολουθούσε κατά πόδας το ρεύμα της εποχής, όταν πήγε με το ασημένιο του σφυρί στο παραθαλάσσιο τείχος κι έριξε την πρώτη πέτρα στο νερό. Τα διατακτικά του χτυπήματα σημάδεψαν την αρχή του πιο φιλόδοξου οικοδομικού προγράμματος στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.

Ο Λευκός Πύργος και τμήμα της παραλίας το 1903. Yπάρχουν οι φανοστάτες αερίου, που θα καταργηθούν το 1908.

Ο Σαμπρί Πασάς ακολουθούσε κατά πόδας το ρεύμα της εποχής που ήθελε ανοιχτές τις πόλεις, όταν πήγε με το ασημένιο του σφυρί στο παραθαλάσσιο τείχος κι έριξε την πρώτη πέτρα στο νερό.

 

Για να μεγαλώσει το λιμάνι, ο Σαμπρί Πασάς πρότεινε με τα μπάζα από τα παλια τείχη να επιχωματωθεί μέρος του κολπου. Στη συνέχεια η νέα πρόσοψη, πέρα από το ότι θα δημιουργούσε χώρο για νέα δημόσια κτίρια, ακόμη καιγια ένα δημόσιο πάρκο, θα εκποιούνταν σε εργολάβους, ώστε να χρηματοδοτηθούν διάφορες απόλυτα αναγκαίες βελτιώσεις. Ο πασάς σκεφτόταν επίσης ν’ ανοίξει μια παραθαλάσσια λεωφόρο με τραμ, που θα επέτρεπε στην κυκλοφορία να διασχίζει την πόλη χωρίς να προκαλεί συμφόρηση στον κεντρικό της δρόμο. 

Ήταν ένα λαμπρό και γεμάτο όραμα σχέδιο, που επέτρεψε την επέκταση προς τις πιο επίπεδες εκτάσεις και από τις δύο μεριές των τειχών. Με την κατεδάφιση της παλιάς Πύλης του Βαρδάρη και του τμήματος του ανατολικού τείχους που ανηφόριζε ξεκινώντας από το Λευκό Πύργο, η πόλη για πρώτη φορά στην απορία της άνοιξε προς τον έξω κόσμο κι άρχισε τη διαδικασία ανάπτυξης των προαστίων της, η οποία συνεχίζεται χωρίς ουσιαστική διακοπή έως σήμερα.

Η Πύλη ενέκρινε μεν το σχέδιο, αλλά έπρεπε αυτό να αυτοχρηματοδοτηθεί η επιτυχία του επομένως εξαρτιόταν από τη διάθεση της νέας εμπορικής της πόλης να συμμετάσχει. Μετά από μια διαφημιστική εκστρατεία, μεμονωνοι επιχειρηματίες και κρατικοί οργανισμοί όπως η νέα Αυτοκρατορική Οθωμανική Τράπεζα και τα Αυτοκρατορικά Ταχυδρομεία αγόρασαν πολλά οικόπεδα·  Ευρωπαίοι απόκτησαν σχεδόν τα μισά.

 

Από την υποδοχή του σουλτάνου Μεχμέτ Ε' Ρεσάντ που επισκέφθηκε τη Θεσσαλονίκη το 1911, στο πλαίσιο της περιοδείας του στα Βαλκάνια.


Η νέα όψη της Θεσσαλονίκης προς τον κόσμο, με το λιμάνι στη μια της άκρη και το Λευκό Πύργο στην άλλη, περιλάμβανε «ξενοδοχεία και σύγχρονα σπίτια, αποθήκες, στο μη ενδιαφέρον σολ του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Τα ξενοδοχεία Splendid Palace, Olympos και d’Angleterre φιλοξενούσαν τους επισκέπτες, και τα μπαλκόνια τους πρόσφεραν οπούς μελλοντικούς ρήτορες και πολιτικούς ένα νέο σκηνικό: πλήθη συγκεντρώθηκαν, λόγου χάρη, για ν’ ακούσουν τους λόγους που εκφωνήθηκαν από τον πρώτο όροφο του ξενοδοχείου Olympos τον Ιούλιο του 1908, όταν άρχισε η επανάσταση των Νεστούρκων.

Κατά μήκος της προκυμαίας ήταν παραταγμένα τα καφενεία, τα καμπαρέ, οι υπαίθριες μπιραρίες και τα καφωδεία, που θορυβούσαν ως αργά τη νύχτα -«κόκκινες φούστες και διαπεραστική μουσική, τούρκικες κιθάρες, τσιγγάνικα βιολιά, ελληνικές μελωδίες και βρόμικα γαλλικά τραγούδια», σημείωνε ο Μπεράρ, φτάνοντας στην πόλη το 1896. Καΐκια έδεναν σε όλο το μέτωπο πλάι στο νέο μαρμάρινο σημείο επιβίβασης, και από το 1894 ιππήλατα τραμ μετέφεραν τους επιβάτες από το σιδηροδρομικό σταθμό στον κήπο και στο εστιατόριο που είχε ανοίξει δίπλα στο Λευκό Πύργο.

 

Η σπάνια φωτογραφία των θαλασσίων τειχών της Θεσσαλονίκη to 1860, που εντοπίστηκε σχετικά προσφατα σε ένα ουγγρικό φωτογραφικό αρχείο.

 

________

Μαρκ Μαζάουερ, Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων, μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, εκδ. Αλεξάνδρεια, σελ. 292 - 293

 

Αρχαιολογία & Ιστορία

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Περσέπολις 1971: To φαραωνικό πάρτι του Σάχη της Περσίας που κατέληξε στην ατιμωτική εξορία του

Αρχαιολογία & Ιστορία Περσέπολις 1971: To φαραωνικό πάρτι του Σάχη της Περσίας που κατέληξε στην ατιμωτική εξορία του

13.12.2019
Ακόμη και η λίστα για ψώνια του Μιχαήλ Αγγελου είναι σαν έργο τέχνης

Αρχαιολογία & Ιστορία Ακόμη και η λίστα για ψώνια του Μιχαήλ Αγγελου είναι σαν έργο τέχνης

11.12.2019
Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα

Αρχαιολογία & Ιστορία Οι Βλάχοι της Ηπείρου δεν μιλούν πια βλάχικα

2.12.2019
Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019

Αρχαιολογία & Ιστορία Αθήνα, 185 χρόνια πρωτεύουσα: 1η Δεκεμβρίου 1834 - 1η Δεκεμβρίου 2019

1.12.2019
Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα

Αρχαιολογία & Ιστορία Ένας γιγάντιος σωρός ερειπίων: Η Αθήνα μετά την Επανάσταση, από «χωριό» πρωτεύουσα

1.12.2019
Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»

Αρχαιολογία & Ιστορία Ευφροσύνη Δοξιάδη: «Η καθημερινότητά μας, αγαπητέ, σπάνια αγγίζει την τελειότητα»

30.11.2019
Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

Αρχαιολογία & Ιστορία Παραμονή Εισοδίων στην Ελευσίνα: Εκεί που η παγανιστική παράδοση συναντά τη χριστιανική

20.11.2019
Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα

Αρχαιολογία & Ιστορία Ο αρχαιότερος φάρος του κόσμου βρίσκεται στην Ελλάδα

19.11.2019
Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;

Αρχαιολογία & Ιστορία Τι συνέβαινε στην Ελλάδα, στις τέχνες και τα γράμματα, τον ταραγμένο Νοέμβρη του 1973;

17.11.2019
Φθινοπωρινό Δίον

Αρχαιολογία & Ιστορία Φθινοπωρινό Δίον

16.11.2019
6 Σχόλια
avatar
Μαύρος Γάτος 20.8.2019 | 17:31
Υπάρχει άραγε στη Θεσσαλονίκη ένας δρόμος που φέρει το όνομα αυτού του οραματιστή που τόσο πολύ άλλαξε τη φυσιογνωμία της πόλης;
avatar
Ανώνυμος/η 21.8.2019 | 07:51
Σσσσσ!
Μα ... είναι Τούρκος κ μουσουλμάνος!!!
Δεν γίνονται αυτά!
Shady_forest 21.8.2019 | 15:43
Και καλώς δεν γίνονται. Η Μακεδονία είναι Ελληνική ανα τις χιλιετίες και οι Τούρκοι ήρθαν ως κατακτητές και διέπραξαν απίστευτα εγκλήματα στην Ελλάδα/Βυζάντιο, πείτε το όπως θέλετε. Με το σκεπτικό σας η χούντα έκανε δρόμους, οπότε να ονομάσουμε μερικούς απο αυτούς Οδός Γεωργίου Παπαδοπούλου.
avatar
Μαύρος Γάτος 21.8.2019 | 16:12
Ισα ίσα!
τώρα που με την κωλοτούμπα της ΝΔ στο μακεδονικό έμειναν άνεργοι τόσοι "μακεδονομάχοι", να έχουν με κάτι να απασχολούνται οι άνθρωποι...
avatar
atman 24.8.2019 | 21:17
Ειναι αποικιοκρατης αφέντης κ δουλεμπορος όταν γκρέμιζε τα τείχη η οθ. Αυτό είχε ακόμα δουλεμπόριο δεν είχε πολίτες αλλά υπηκόους κ μάλιστα με διαφορετικά δικαιώματα ανάλογα με το θρησκευμα τους κ φυσικά δεν είχε τίποτα που να μοιάζει σε σύνταγμα η δικαιώματα. Για αυτό πριν γράψεις ενημερώσου καλύτερα. Όσο για το μουσουλμάνος τώρα Ιορδανός Πέρσες Αιγυπτίους κ συριους για το πόσο μεγάλοι εκτίμηση είχαν στο τουρκικό ζυγό μην ξεχνάς ότι το 1918 απελευθερωθηκαν κ αυτοί.
avatar
Γράφων 21.8.2019 | 09:47
Εεε, είναι θέμα παρουσίασης.

Αν τα τείχη τα κατεδαφίζει Έλλην είναι βάρβαρος. Αν είναι Οθωμανός είναι πρωτοπόρος...

https://www.mixanitouxronou.gr/to-thriliko-venetsianiko-kastro-tis-chalkidas-to-poliorkisan-sklira-i-tourki-alla-gkremistike-apo-tous-ellines-pros-270-drch-to-kiviko-me-ta-baza-kataskevastike-to-kripidoma-stin-prokimea/