Οι τελευταίοι Έλληνες επιζώντες του Ολοκαυτώματος σε μια έκθεση στο Ινστιτούτο Θερβάντες
Εικαστικά

Οι τελευταίοι Έλληνες επιζώντες του Ολοκαυτώματος σε μια έκθεση στο Ινστιτούτο Θερβάντες

Η Άρτεμις Αλκαλάη μιλά στο LIFO.gr για το συγκλονιστικό της πρότζεκτ

Στερίνα Κοέν: Από την Καστοριά. Σήμερα ζει στην Θεσσαλονίκη.

 

Η Άρτεμις Αλκαλάη πραγματοποιεί μια μοναδική στα ελληνικά χρονικά εικαστική καταγραφή των Ελλήνων Εβραίων που επιζήσανε της φρίκης των στρατοπέδων εξόντωσης. Τα πρόσωπα αυτά εγγεγραμμένα πλέον στην ιστορία του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου ξεδιπλώνουν τη μνήμη τους μπροστά στο φακό.

 

Η εικαστικός από το 2012, πραγματοποιεί ένα τεράστιο -σε δυσκολία αλλά και σε σημασία- φωτογραφικό πρότζεκτ. Ερευνά, ταξιδεύει στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και συνομιλεί με τους επιζώντες των –προπολεμικά, ακμαίων εβραϊκών κοινοτήτων. Χτίζοντας μια γέφυρα μεταξύ ιστορικού ντοκουμέντου και τέχνης συνδυάζει στο ίδιο πλάνο τον άνθρωπο μαζί με ένα δικό της έργο από τη σειρά «σπίτι: μια περιπλάνηση». Το αρχετυπικό σχήμα της οικίας-εστίας, δηλωτικό τόπου χαράς, ευτυχίας και οικογενειακής θαλπωρής, ανακαλεί μνήμες και ξεκινά ένα γόνιμο διάλογο μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, τραύματος και επούλωσης, λόγου και σιωπής.

 

Με αφορμή την έκθεση που θα πραγματοποιηθεί στο Ινστιτούτο Θερβάντες από τις 20 Ιανουαρίου μέχρι τις 19 Μαρτίου αναδημοσιεύουμε μια παλαιότερη συνέντευξή της στην Άλκηστη Γεωργίου.

 

Άρτεμις Αλκαλάη


— Φωτογραφίζετε Έλληνες επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Πώς προέκυψε η ιδέα αυτού του πρότζεκτ;

Το έργο βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη, κι έτσι ο πρώτος τίτλος που μου έρχεται στο μυαλό είναι: "Αφήγηση χωρίς λόγια".
Η φωτογράφιση Ελλήνων εβραίων που επέζησαν των ναζιστικών στρατοπέδων εξόντωσης είναι ένα θέμα που με έχει απασχολήσει από μικρή. Πολλά μέλη της οικογένειας μου χάθηκαν στα στρατόπεδα. Έχουν ήδη συμπληρωθεί σχεδόν 70 χρόνια από την απελευθέρωση του Άουσβιτς, και τώρα που πολλοί από του συγγενείς μου έφυγαν από τη ζωή αποφάσισα να ξεκινήσω αυτό το πρότζεκτ.

 

Στη συγκεκριμένη δουλειά η μνήμη μετουσιώνεται σε "εικαστικό έργο" όπου τα λόγια δεν χρειάζονται και η εικόνα μεταφέρει όλα τα μηνύματα.


— Πότε ξεκινήσατε το όλο εγχείρημα;
Η έκθεση στην Gallery 7 το 2010 με θέμα "σπίτι: μια εγκατάσταση", και η έκθεση το 2012 στο Beton 7 "σπίτι: μια περιπλάνηση" υπήρξαν οι βάσεις πάνω στις οποίες στηρίχτηκε αυτή η σειρά φωτογραφιών. Συντροφιά με τα μικρά μου έργα - τα σπίτια - περιπλανήθηκα σε όλη την Αθήνα, συνάντησα και συνομίλησα με πάρα πολύ κόσμο και ομάδες με ιδιαίτερο χαρακτήρα. Μία από αυτές τις ομάδες ήταν και οι επιζώντες από τον Ελλαδικό χώρο, στη φωτογράφιση των οποίων έχω αφοσιωθεί τα δύο τελευταία χρόνια. Με συγκλονίζει αφενός αυτή η οριακή εμπειρία τους, και αφετέρου η εσωτερική τους δύναμη και η σοφία που αποκόμισαν.

 

Σάντρα Μάτσα-Κοέν: Από την Κέρκυρα. Τώρα ζει στην Αθήνα.

 

Χρυσούλα Ελιασάφ και Φορτυνέ Γκανή: Οι δυο αδελφές από τα Γιάννενα που σώθηκαν και ζουν στην Αθήνα.

 

Ζανέτ Σέβη- Ναχμία: Από τα Γιάννενα, από όπου εκτοπίστηκε και ζει μέχρι σήμερα.


— Έχω την εντύπωση ότι υπάρχει ένα μεγάλο κενό όσον αφορά την καταγραφή των Ελλήνων Εβραίων που επιβιώσανε από το Ολοκαύτωμα. Ήταν οι ίδιοι που επιλέξανε για χρόνια αυτή την σιωπή, από φόβο; Αντιληφθήκατε τέτοια συναισθήματα όταν τους συναντήσατε;

Η μνήμη υπήρξε τραυματική και ανείπωτη για ολόκληρες δεκαετίες. Πολύ πρόσφατα ξεκίνησαν οι μαρτυρίες. Στη συγκεκριμένη δουλειά η μνήμη μετουσιώνεται σε "εικαστικό έργο" όπου τα λόγια δεν χρειάζονται και η εικόνα μεταφέρει όλα τα μηνύματα. Οι φωτογραφίες αυτές έχουν ένα διαδραστικό χαρακτήρα που δένει το τοπίο της μνήμης με το άμεσο παρόν και το μέλλον.


— Πόσα πορτρέτα έχετε τραβήξει ως τώρα, και πού χρειάστηκε να ταξιδέψετε για το πρότζεκτ;

Μέχρι τώρα έχω φωτογραφίσει 21 ανθρώπους, 17 γυναίκες και 4 άντρες. Υπάρχουν δύο στην Κέρκυρα και λίγοι ακόμη στη Θεσσαλονίκη με τους οποίους είμαι σε επαφή κι ελπίζω να συμπεριληφθούν στη δουλειά μου. Προσπαθώ να συμπεριλάβω όλες τις κοινότητες που άκμασαν προπολεμικά. Αφού φωτογράφισα αυτούς που ζουν στην Αθήνα, ταξίδεψα στην Κέρκυρα, στα Γιάννενα, στη Θεσσαλονίκη, στο Βόλο, στη Λάρισα για να συναντήσω κι' αυτούς που προέρχονται από κοινότητες που αφανίστηκαν ολοσχερώς όπως η Άρτα, η Καστοριά κλπ. Πρόσφατα πήγα στη Ρόδο με αφορμή την επέτειο των 70 χρόνων από την εκτόπιση, όπου γνώρισα κάποιους που ζουν στο εξωτερικό, στην Ιταλία, στο Βέλγιο, στην Αμερική. Θα ήθελα να ταξιδέψω και εκτός Ελλάδας μιας που πολλοί μετανάστευσαν μετά τον πόλεμο μακριά όχι μόνο από την Ελλάδα αλλά κι από τη την Ευρώπη, αναζητώντας ένα ειρηνικό καταφύγιο.

 

Χάινς Κούνιο: Γεννήθηκε, εκτοπίστηκε και ζει στη Θεσσαλονίκη.


— Πώς ακριβώς εντοπίζετε και έρχεστε σε επαφή με τους ανθρώπους αυτούς; Δυσκολευτήκατε να τους βρείτε;
Δεν είναι ιδιαιτέρα δύσκολη η επαφή αυτή. Είμαι σε συνεχή επικοινωνία με πολλές οικογένειες και εβραϊκές κοινότητες ανά την Ελλάδα και τον κόσμο, αλλά και με οίκους ευγηρίας όπως το Ρέστειο στην Αθήνα και το Σαούλ Μοντιάνο στη Θεσσαλονίκη. Κάθε οικογένεια έχει κάποιον συγγενή, φίλο, γνωστό που επέζησε και η βοήθεια τους έχει υπάρξει πολύτιμη.


— Τι αντιδράσεις λάβατε ως τώρα από τους 21 πρωταγωνιστές των πορτρέτων; Υπήρχαν άνθρωποι που δεν ήθελαν να φωτογραφηθούν ή που ήταν κατηγορηματικά αρνητικοί απέναντι στο πρότζεκτ;
Με δέχτηκαν με εξαιρετική καλοσύνη και ευγένεια οι ίδιοι, τα παιδιά τους, τα εγγόνια τους. Υπήρξαν ελάχιστες περιπτώσεις ανθρώπων που δεν ήθελαν να φωτογραφηθούν. Τρεις απ' αυτούς αρνήθηκαν να συμμετάσχουν. Είναι κάτι που το καταλαβαίνω και το σέβομαι απολύτως. Ο χρόνος είναι σχετικός, η ψυχή είναι άχρονη... O καθένας βιώνει, αντιλαμβάνεται και αντιδρά διαφορετικά. Προσπαθούν να κρατήσουν μακριά τα φαντάσματα του παρελθόντος με όποιο τρόπο μπορούν για να συνεχίσουν να ζουν. Πολλές φορές η οικογένεια τους προσπαθεί να τους προστατεύσει από την αναβίωση του τραύματος.

 

Φωτεινή Ραψομανίκη (πρώην Ερικέτη Βελλέλη): Κατάγεται από την Κέρκυρα, απ' όπου και εκτοπίστηκε. Παντρεύτηκε μετά τον πόλεμο Έλληνα χριστιανό ορθόδοξο και άλλαξε όνομα και θρησκεία. Σήμερα ζει στην Κέρκυρα.

 

Στέλλα Κοέν: Από τα Γιάννενα όπου ακόμη ζει.

 

Ρόζα Χανάν- Μαλέλ: Από τη Ρόδο όπου γεννήθηκε, έζησε, κι εκτοπίστηκε. Σήμερα ζει στη Ρώμη.


— Για τι ηλικίες μιλάμε κυρία Αλκαλάη;
Είναι όλοι μεταξύ 86 και 104 ετών. Επιζούν σήμερα αυτοί που πήγαν πολύ νέοι στα στρατόπεδα. Ο κύριος Μοσέ Κοέν 84 χρονών είναι ο νεώτερος, ενώ η κυρία Ζερμαίν Κοέν η γηραιότερη στα 104! Δεν έβαλα ηλικίες στα πορτρέτα, γιατί ακόμη και τώρα οι περισσότεροι δεν θέλουν να αναγράφεται η ηλικία τους!


— Υπήρχαν στιγμές μεγάλης συναισθηματικής φόρτισης κατά τις συναντήσεις αυτές;
Αναπόφευκτα η όποια κουβέντα μας έκανε κύκλους, γύριζε στα πριν και στα μετά, στα οδυνηρά αλλά και στα όμορφα. Η ανέμελη ζωή πριν το στρατόπεδο, η επιστροφή, η προσπάθεια να γραπωθούν στη ζωή, η δημιουργία μιας νέας οικογένειας. Σε ένα τόσο βιωματικό πρότζεκτ φορτίζονται και οι δύο πλευρές.

 

Ντίνος Μάτσας: Γεννήθηκε, έζησε κι εκτοπίστηκε από την Κέρκυρα. Τώρα ζει στο Βόλο.


— Και ποια ήταν η συνηθέστερη αντίδραση των περισσοτέρων; Εκτός από την φωτογράφιση κάνατε και κάποιου είδους κουβέντα, 'συνέντευξη', σχετικά με την εμπειρία τους;

Μου δώρισαν απλόχερα το απόσταγμα όλης τους της ζωής και τους χρωστώ απέραντη ευγνωμοσύνη. Αλλά ακόμη και όσοι δίστασαν στην αρχή, κατόπιν με εμπιστεύτηκαν απόλυτα και "δουλέψαμε" μαζί για ώρες με συγκίνηση και χαρά παρά την προχωρημένη ηλικία τους. Το πρότζεκτ είναι κυρίως εικαστικό. Δρα δηλαδή δια μέσου της εικόνας κυρίως, αλλά η αφήγηση ήταν πάντα παρούσα.

 

— Μιλήστε μας για αυτό το "σπιτάκι" που πρωταγωνιστεί στις φωτογραφίες. Ποιος είναι ο συμβολισμός του;
Αναφέρω παραπάνω τη λέξη "δουλέψαμε" γιατί στο ίδιο πορτρέτο μαζί με τους ανθρώπους αυτούς τοποθετώ κι ένα έργο μου, ένα μικρό σπίτι. Αποτελεί σύμβολο της οικογένειας που έχασαν αλλά και της οικογένειας που έφτιαξαν από την αρχή κατά την επιστροφή τους. Επιστροφή όχι απαραίτητα στο σπίτι τους το οποίο είχε καταπατηθεί, γκρεμιστεί, χαθεί. Το σπίτι αυτό γεφυρώνει το εικαστικό έργο με το ντοκουμέντο. Συμβολίζει, τέλος, τον 'χώρο' ανάμεσα σε εμένα και στον άνθρωπο που φωτογραφίζω.

 

Νίνα Νεγρίν: Γεννήθηκε, εκτοπίστηκε από τα Γιάννενα όπου ζει και τώρα.

 

Νάκη Μπέγα: Από τα Τρίκαλα. Εκτοπίστηκε από εκεί. Μετά τον πόλεμο παντρεύτηκε στη Λάρισα όπου ζει μέχρι σήμερα.

 

Μοσέ Κοέν: Από την Ρόδο. Ο μικρότερος σε ηλικία επιζών. Πήγε στο στρατόπεδο στα 14 αλλά δήλωσε ότι είναι 16 ώστε να μην πάει κατευθείαν για θανάτωση. Παιδιά, γέροι και ανίκανοι για εργασία θανατώνονταν αμέσως. Σήμερα ζει στο Λος Άντζελες.


— Το ανεξίτηλο σημάδι με τον αριθμό του στρατοπέδου στο χέρι των επιζώντων πώς λειτουργεί σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά, στην ψυχολογία τους;
Ο αριθμός του στρατοπέδου στο χέρι συντροφεύει τους περισσότερους. Τμήμα της ζωής τους που ενώνει το παρελθόν με το παρόν. Συνάντησα όμως και δυο γυναίκες που αποφάσισαν να το αφαιρέσουν, να συνεχίσουν χωρίς αυτόν.


— Αλήθεια, μπορεί κανείς να υπολογίσει πόσοι Έλληνες Εβραίοι επιζώντες του Ολοκαυτώματος ζουν ακόμα;
Όχι πολλοί πλέον, λίγοι ακόμη στη Θεσσαλονίκη και την Κέρκυρα. Μερικοί ζουν στην Αργεντινή, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Κονγκό, στη Νότια Αφρική, στο Ισραήλ.

 

Ματίλντα Βιτάλ: Από την Κέρκυρα από όπου και εκτοπίστηκε. Σήμερα ζει στην Αθήνα.


— Ζούμε σήμερα σε μία Ελλάδα όπου ο ρατσισμός έχει εκτοξευθεί. Ένα ακροδεξιό νεοναζιστικό κόμμα υπάρχει στην Βουλή, εκπρόσωποι του οποίου -αλλά και οπαδοί του- κάνουν λόγο ακόμα και για άρνηση του Ολοκαυτώματος. Τι λέτε για όλα αυτά;

Η πρόσφατη άνοδος των ακροδεξιών και νεοναζιστικών κομμάτων στην Ευρώπη της οικονομικής κρίσης αποδεικνύει ότι η ΜΝΗΜΗ είναι απαραίτητη. Ειδικά σήμερα η εμπειρία του παρελθόντος θα έπρεπε να μας οδηγεί σε αποδοχή της διαφορετικότητας, σε συνεργασία με τον Άλλον. Γνωρίζω ότι υπάρχουν πολλοί που αμφισβητούν το Ολοκαύτωμα, και το θεωρώ θλιβερό. Ακόμη πιο θλιβερό είναι το γεγονός ότι οι αρνητές του βρίσκουν όλο και περισσότερους οπαδούς.

 

— Πόσο σημαντική είναι σήμερα λοιπόν η καταγραφή των ανθρώπων που έζησαν στο πετσί τους την φρίκη του Ολοκαυτώματος , και δυστυχώς αρχίζουν σταδιακά να εκλείπουν λόγω ηλικίας;

Ο αντισημιτισμός, όπως υποστηρίζει η καθηγήτρια πανεπιστημίου Άννα Φραγκουδακη στο "Η σχέση του αντισημιτισμού και του ρατσισμού με την ελληνική εθνική ταυτότητα", είναι βαθιά ριζωμένος στη κοινωνία μας εδώ και αιώνες. Ανά περιόδους αλλάζει μορφή και ονόματα, έτσι ώστε να μην είναι αναγνωρίσιμος ακόμη και σε αυτούς που τον υιοθετούν. Αποτελεί το πρότυπο και τη βάση κάθε ρατσισμού και γι' αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνος. Μας αφορά όλους κι όχι μόνο τους "εμπλεκόμενους", αυτούς δηλαδή που φωτογραφίζω. Κάτω από τη στέγη του συσπειρώνονται ομάδες και άνθρωποι όλων των ιδεολογιών εναντίον ενός φαντασιακού κοινού εχθρού, ενός δαίμονα που ευθύνεται για όλα τα κακά της ανθρωπότητας.


— Ποια είναι η λύση ώστε να μην ξεχαστεί η ίδια η ιστορία κυρία Αλκαλάη;
Μόνη λύση η απαραίτητη εγρήγορση ενάντια στην διαστρέβλωση και παραποίηση της Ιστορίας. Οι άνθρωποι που φωτογραφίζω δεν είναι γέννημα κάποιας καλλιτεχνικής φαντασίας. Είναι πρόσωπα υπαρκτά, όπως είναι και οι αριθμοί που διακρίνονται στο χέρι τους. Δεν θέλω να αποδείξω, να καταδείξω, ούτε να υποδείξω τίποτα, μόνο να αποτίσω φόρο τιμής μέσω μιας αφήγησης χωρίς λόγια...


— Ποιο είναι το μέλλον του πρότζεκτ; Επόμενα σχέδια;
Να συνεχίσω την περιπλάνηση μου μέχρι να φωτογραφίσω όσους περισσότερους μπορώ. Η επαφή μαζί τους είναι πηγή μεγάλης συγκίνησης και γνώσης.

 

Ματίκα Αζαριά: Γεννήθηκε κι εκτοπίστηκε από τη Θεσσαλονίκη, όπου ζει ακόμα και σήμερα.

 

Κορίνα-Νίνα Άντζελ: Γεννήθηκε κι εκτοπίστηκε από τη Θεσσαλονίκη, όπου ζει ακόμα και σήμερα.

 

Χάινς Κούνιο: Γεννήθηκε, εκτοπίστηκε και ζει στη Θεσσαλονίκη.

 

Who is who:

H Άρτεμις Αλκαλάη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957.

 

Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με τον Γιάννη Μόραλη και τον Δημήτρη Μυταρά, και σκηνογραφία με τον Βασίλη Βασιλειάδη. Συνέχισε τις σπουδές τις στο New York University, ενώ έχει διδαχθεί υφαντουργία και φωτογραφία. Έργα της εκθέτονται στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

 

Τα περισσότερα έργα της είναι μικτή τεχνικής, συνδυάζοντας την ζωγραφική, στη γλυπτική, την υφαντική, την φωτογραφία και την ψηφιακή τέχνη.

 

Λέα Τουριέλ: Επίσης από Ρόδο. Τώρα ζει στις Βρυξέλλες. "Οι τρεις επιζώντες από τη Ρόδο φωτογραφήθηκαν στο νησί τέλη Ιουλίου, όπου είχαν πάει για να μνημονεύσουν τα 70 χρόνια εκτόπισης. Μαζεύτηκαν 400 άνθρωποι απ' όλον τον κόσμο - απόγονοι Ρόδιων Εβραίων."

 

Ζερμαίν Κοέν: Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, κατέφυγε στην κατοχή στην Αθήνα απ' όπου και εκτοπίστηκε. Τώρα ζει στην Αθήνα. Είναι η μεγαλύτερη, ετών 104!

 

Ισαάκ Μιζάν: από την Άρτα, σήμερα ζει στην Αθήνα.

 

Ζάννα Σαντικάριο-Σαατζόγλου: Γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη απ’ όπου και εκτοπίστηκε. Σήμερα ζει ακόμα στην γενέτειρα της

 

Έστερ Κοέν: Από τα Γιάννενα, σήμερα ζει στην Αθήνα.

 

Info

 

Έλληνες Εβραίοι επιζώντες από το Ολοκαύτωμα: Μια εικαστική αφήγηση
20/01/2016 - 19/03/2016

Αίθουσα Εκθέσεων του Ινστιτούτου Θερβάντες της Αθήνας

Μητροπόλεως 23

Δευτέρα-Παρασκευή: 10.00-21.00. Σάββατο: 10.00-14.00

Κλειστά: Κυριακές και 14.03.2016

Είσοδος ελεύθερη

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Οι φιγούρες στους πίνακες του Κώστα Λάβδα ασφυκτιούν και σε προκαλούν να τις κοιτάξεις

Εικαστικά Οι φιγούρες στους πίνακες του Κώστα Λάβδα ασφυκτιούν και σε προκαλούν να τις κοιτάξεις

16.10.2020
Ubuntu σημαίνει ανθρωπιά: Η Συλλογή Χάρη Δαυίδ στο ΕΜΣΤ

Εικαστικά Ubuntu σημαίνει ανθρωπιά: Η Συλλογή Χάρη Δαυίδ στο ΕΜΣΤ

15.10.2020
Ίων Δραγούμης: Η θυελλώδης ζωή του σε μια νέα έκθεση

Εικαστικά Ίων Δραγούμης: Η θυελλώδης ζωή του σε μια νέα έκθεση

14.10.2020
Τάσσος: Η ζωή και το έργο του μεγάλου Έλληνα χαράκτη

Εικαστικά Τάσσος: Η ζωή και το έργο του μεγάλου Έλληνα χαράκτη

13.10.2020
Ένας χρόνος Ιδρύμα Γουλανδρή στην Αθήνα: ο απολογισμός

Εικαστικά Ένας χρόνος Ιδρύμα Γουλανδρή στην Αθήνα: ο απολογισμός

12.10.2020
Το πιο εκπληκτικό βίντεο με τρισδιάστατα έργα του Βαν Γκόγκ που ζωντανεύουν γύρω σου

Εικαστικά Το πιο εκπληκτικό βίντεο με τρισδιάστατα έργα του Βαν Γκόγκ που ζωντανεύουν γύρω σου

11.10.2020
Ron Cobb: Ποιος ήταν ο κομίστας της αμφισβήτησης και της δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας

Εικαστικά Ron Cobb: Ποιος ήταν ο κομίστας της αμφισβήτησης και της δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας

11.10.2020
Ο οπιοφάγος Ζαν Κοκτώ

Εικαστικά Ο οπιοφάγος Ζαν Κοκτώ

10.10.2020
Η αλληγορία και η φάρσα πίσω από το «Φθινόπωρο» του Αρτσιμπάλντο

Εικαστικά Η αλληγορία και η φάρσα πίσω από το «Φθινόπωρο» του Αρτσιμπάλντο

9.10.2020
Έλληνες και Ιταλοί street artists δημιούργησαν μεγάλα έργα για μια νέα έκθεση στο Μοναστηράκι

Εικαστικά Έλληνες και Ιταλοί street artists δημιούργησαν μεγάλα έργα για μια νέα έκθεση στο Μοναστηράκι

9.10.2020
2 Σχόλια
avatar
cristinacomoquieres 15.1.2016 | 12:37
Συγκλονιστικό!
Θα είμαστε σίγουρα εκεί! Μπράβο στην καλλιτέχνιδα και μπράβο στο Ινστιτούτο Θερβάντες που φιλοξενεί την έκθεση.
avatar
Ανώνυμος/η 15.1.2016 | 16:36
Μια ιστορία για την οποία τόσο λίγα ακούσαμε στο σχολείο. Την εξολόθρευση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης.
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια