Αθήνα

Τα θαμμένα ποτάμια της Αθήνας

Ιλισός, Κηφισός και Ηριδανός διέρρεαν την πεδιάδα της Αττικής. Τώρα είναι όλα κάτω από μπάζα.

Τρεις ήταν οι βασικοί ποταμοί που διέρρεαν την πεδιάδα της Αττικής κατά την αρχαιότητα, οι δύο εκ των οποίων απλώνονταν πέραν των ορίων της πόλεως. Το δυτικό και μεγαλύτερο τμήμα της πεδιάδας έβρεχε ο Κηφισός, που είχε τις πηγές του στους πρόποδες της Πάρνηθος στα βόρεια και συνέχιζε την πορεία του για 27 χλμ., έως ότου εκχυνόταν στον Φαληρικό Kόλπο.

 

Το ανατολικό τμήμα διέσχιζε ο Ιλισός, ο οποίος εκκινούσε από τις υπώρειες του Υμηττού κατευθυνόμενος προς δυσμάς, παρέρρεε τον Αρδηττό και, μέσω της κοιλάδος που σχηματιζόταν ανάμεσα στους λόφους των Μουσών (Φιλοπάππου) και της Σικελίας (δεξιά της σύγχρονης λεωφόρου Συγγρού), δεχόταν στην κοίτη του τα νερά του Ηριδανού και εν συνεχεία συναντούσε τον Κηφισό στα νοτιοανατολικά.

 

Μικρότερος των δύο προηγούμενων ήταν ο Ηριδανός, που ανέτελλε στις νότιες πλαγιές του Λυκαβηττού, έναντι των Διοχάρους πυλών, όπου βρισκόταν και η Πάνοπος κρήνη· κυλώντας βορείως της Ακροπόλεως, περνούσε μέσα από την Αγορά και, συνεχίζοντας τη ροή του βορειοδυτικά, κατά μήκος του βορείου κρασπέδου της Πνυκός, εξερχόταν του τείχους σε σημείο κοντά στην Ιερά Πύλη και, αφού χανόταν υπογείως για μερικές εκατοντάδες μέτρα, στρεφόταν προς νότον, όπου εξέβαλλε στον Ιλισσό.

 

Ήδη από τα χρόνια της επέκτασης της πόλης από τον Θεμιστοκλή περιελήφθη εντός των τειχών της, ενώ στους ρωμαϊκούς χρόνους φαίνεται ότι καταχώσθηκε (καλύφθηκε) και κατασκευάσθηκε μεγάλος υπόνομος εντός της κοίτης του.

 

Εκτός των προαναφερθέντων, υπήρχαν δύο ακόμη, μικρότεροι ποταμοί, ο Σκίρος και ο Κυκλοβόρος, προς δυσμάς της πόλεως μεταξύ του Διπύλου και του Κηφισού και (μάλλον) προς βορράν της πόλεως αντιστοίχως. — © Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

 

Αθήνα περ. 1890-1896. Παλιό γεφύρι στον Κηφισό.

 

Αθήνα περ. 1844. Στην περιοχή του Ιλισού. Harry John Johnson, Βρετανός ζωγράφος.

 

Στην Καλλιρρόη κι από πάνω ο Ναός του Ολυμπίου Διός, Αθήνα 12 Ιουνίου, 1848. Edward Lear, Συγγραφέας & Ζωγράφος. © Private Collection

 

Η Ακρόπολη, το Ολύμπειον και ο Ιλισός, Αθήνα 1875. Φωτογραφία: Πέτρος Μωραΐτης. Αριστερά μέσα στο «δασάκι» πρέπει να ήταν κάποιο παριλίσιο θέατρο.

 

Αθήνα, 7 Μαρτίου 1891. Η πηγή Καλλιρρόη και δεξιά ο Αμερικανός ποδηλάτης William Sachtleben. Φωτογράφος: Thomas Gaskell Allen Jr.

 

Αθήνα 1900-1921. Καλλιρρόη και Ιλισός. Δεξιά το εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής. Στο βάθος το Παναθηναϊκό Στάδιο. Η επιμαρμάρωσή του ολοκληρώθηκε το 1900. Πιο αριστερά και πάλι στο βάθος διακρίνεται το Πανόραμα Θων που το κατεδάφισαν το 1921. Από εκεί και η χρονολόγηση της εικόνας. Έρευνα-Ταυτοποίηση-Κείμενο: © Despina Drepania

 

Ο Ιλισός, ύστερα από βροχή και η γέφυρα στην οποία κατέληγε η οδός Πετμεζά. Στο βάθος η παλιά εκκλησία και η υπό ανέγερση νέα του Αγίου Παντελεήμονος. Στην κορυφή του λοφίσκου τα ερείπια του παλιού ανεμόμυλου. (1914)

 

Η γέφυρα πάνω στο Ιλισό ποταμό. Ήταν στο ύψος της Ριζάρη. Αριστερά τα πυροβολικά εκεί που χτίστηκε το Πολεμικό Μουσείο. Στο βάθος διακρίνεται ο Ευαγγελισμός και ο Λυκαβηττός, 1918.

 

Το γεφύρι αυτό υπήρχε στην σημερινή Βασ. Όλγας και ένωνε την πλευρά που δημιουργήθηκε το Ζάππειο με τα παριλίσια θέατρα.

 

Η κοίτη του Ιλισού, ο Ναός του Ολυμπίου Διός και η Ακρόπολη. Από αυτό το γεφυράκι πηγαίναν και στο παριλίσιο θέατρο «Παράδεισος».

 

Ιλισός στο ύψος της Χαροκόπου - Καλλιθέα 1941 - 1944. Παιδιά μαζεύουν χόρτα.

 

Οδός Καλλιρρόης,με τον Ιλισό ανοικτό ακόμα. Η εκκλησία στο βάθος είναι ο Άγιος Παντελεήμονας Ιλισού.

 

Ο Ηριδανός περνά δίπλα από τον Ναό του Ηφαίστου στο Θησείο, Αθήνα 1832. Έργο του σκωτσέζου ζωγράφου Hugh William "Grecian" Williams.

 

Ο Κηφισός των αρχών του αιώνα.

 

Η πηγή Κεφαλάρι του Κηφισού, που έδωσε το όνομά της στη γνωστή γειτονιά της Κηφισιάς.

 

 

Περισσότερες φωτογραφίες από τα ποτάμια της Αθήνας, θα βρείτε στις σελίδες του Facebook Η Αθήνα Μέσα στο Χρόνο και Τα Ποτάμια της Αθήνας.

 

Αθήνα
3 Σχόλια
avatar
Γράφων 11.2.2020 | 10:50
Ο Ηριδανός παραμένει ορατός σε δύο σημεία. Είτε εντός του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμικού είτε στην πλατεία Μοναστηρακίου.

Η Αγία Γλυκερία στο Γαλάτσι, οι Άγιοι Πάντες στους Αμπελόκηπους, είναι χτισμένοι πάνω σε νάματα, δηλαδή πηγές που μπορεί να μην έχουν πια "καθαρό" νερό αλλά δείχνουν ότι ο υδροφόρος ορίζοντας της αττικής γης παραμένει λειτουργικός.

Ο Κηφισός στις πηγές του έχει μέχρι δικό του ενδημικό ψάρι, την ντάσκα του Μαραθώνα.

Ο Εθνικός Κήπος, που ως Βασιλικός Κήπος και όραμα της Αμαλίας αρδευόταν από τα άφθονα νερά της κρήνης της Μπουμπουνίστρας. Ο Ποδονίφτης, το ρέμα της Φιλοθέης, του Χαλανδρίου...

Η Αθήνα θα μπορούσε να τιμά τη φύση της αντί να την θάβει και να την μολύνει...
Golden Dragon 11.2.2020 | 14:38
Όσο συχνά και να βλέπουμε τις φωτογραφίες με τα ποτάμια και τις πηγές του λεκανοπαιδιου θα μας πονάνε πάντα το ίδιο, γιατι θα μας θυμίζουμε το τι χάσαμε, τι πετάξαμε έτσι εύκολα στους υπονόμους της Αθήνας.
Maria Theofilaktou-Kotsirea 18.2.2020 | 19:19

Η έκθεση των Terhi Ekebom & Sebastian Boulter “This Side” στην Αθήνα με την υποστήριξη του Φινλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών και την επιμέλεια του κου Πάρη Καπράλου, σας περιμένει να την επισκεφθείτε μέχρι και την Πέμπτη 27/2/2020 (Μέρες/Ώρες: Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή 10.30 – 18.00, Σάββατο 11-15.00 Κυριακή κλειστά).
Με το έργο τους οι καλλιτέχνες δίνουν έμφαση στις δικές τους διερευνήσεις «στην άλλη πλευρά». Τα σημεία εκκίνησης συνδέονται με μια πύλη και μια σήραγγα, μέσα από την οποία οι καλλιτέχνες διεξήγαγαν την έρευνά τους. Η Ekebom διερεύνησε τις δικές της εμπειρίες των ονείρων της ενώ ο Boulter διερεύνησε τα φαινόμενα, που ανακάλυψε στη σήραγγα του ποταμού Ιλισού. Στην συνέκθεση τους οι Ekebom και Boulter φέρνουν οπτικές πληροφορίες από την άλλη πλευρά της πύλης των ονείρων και την περιήγηση από τη σήραγγα του ποταμού Ιλισού.

Από το σκοτεινό περιβάλλον, αναδύεται μέσα από το κάρβουνο του Boulter το λίγο φως που μπορεί να φανταστεί κανείς ότι υπάρχει στη σήραγγα. Ρίζες που διεισδύουν από την οροφή, τμήματα της οροφής, των τοίχων και του δαπέδου, που έχουν καταρρεύσει. Στην πορεία του ο περιηγητής θα συναντήσει πηγές, σωλήνες αποστράγγισης, τον άλλο αρχαίο ποταμό της Αθήνας, τον Ηριδανό –που συναντά τον Ιλισό. Η οπτική γλώσσα των έργων τείνει να αποκλίνει από τον ρεαλισμό στον κόσμο της φαντασίας και της ψευδαίσθησης, που δεν μπορούν να αποφευχθούν μέσα στο σκοτεινό τούνελ.
Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε https://chiliart.gr/terhi-ekebom-sebastian-boulter-this-side/