Όχι ακόμη μια αγιογραφία για τον Νίκο Κούνδουρο. Από τον Δημήτρη Πολιτάκη

Οι απώλειες τόσο εμβληματικών προσώπων μπορούν να είναι αφορμή εκτός από αγιογραφήματα και για κάποιες σκέψεις περί γενικότερων ζητημάτων που τους υπερβαίνουν.

Δε ξέρω πώς την εξέλαβαν οι ενήλικες την ταινία τότε, αλλά για μας τα πιτσιρίκια ο συνδυασμός σαδιστικής βίας και οξύτατης μισαλλοδοξίας έκατσε πολύ άσχημα και τραυματικά.

 

Θυμήθηκα λοιπόν ένα από τα προεφηβικά τραύματα που εκ των υστέρων απεδείχθη κρίσιμο και καθοριστικό για τη σύσταση ενός σημαντικού μέρους της όποιας ιδεολογικής προδιάθεσης με ακολουθεί μέχρι σήμερα. Ήμουνα στην πέμπτη δημοτικού και ήδη είχα δεχτεί μπόλικη εθνικιστική προπαγάνδα στο δεξιό - και με κάποια χουντικά εξωμήτρια να επιπλέουν ακόμα – πρωτοβάθμιο σχολείο όταν σε μια πρωτόγνωρη κίνηση εθνικής συναίνεσης, σύσσωμο το εκπαιδευτικό προσωπικό και ανεξαρτήτως ιδεολογίας μας έστειλε πακέτο να δούμε στον κινηματογράφο το 1922. Και μάλιστα χωρίς την υποχρέωση γονικής συναίνεσης και συνοδείας, λες και επρόκειτο για εκπαιδευτική τηλεόραση και όχι για έργο αυστηρά ακατάλληλο δι' ανηλίκους, αν και δεν είχε τέτοια προειδοποίηση νομίζω, παρόλο που θα έπρεπε με τόση σαδιστικού τύπου βία, βιασμούς και έναν Τούρκο αξιωματικό που ήταν σα να είχε βγει από το πιο στερεοτυπικό καλούπι ασύλληπτα μοχθηρού κακού στα σπαγγέτι γουέστερν.


Έμοιαζε, και μοιάζει, ακραίο, ακόμα κι αν ήσουν σκληρό εθνίκι (το έχω ξαναπετύχει δυο – τρεις φορές στην τηλεόραση και δεν άλλαξε καθόλου η αρχική εντύπωση) αλλά δεν θυμάμαι έντονες αντιδράσεις ούτε τότε ούτε και εκ των υστέρων. Μάλλον επειδή επρόκειτο για το επικό δημιούργημα σκηνοθέτη κατοχυρωμένου κύρους (και αριστερών ευσήμων) και γνωστού τοις πάσι παρότι η συντριπτική πλειοψηφία του κοινού μόνο τον Δράκο είχε δει – κι αυτόν με το ζόρι – που τον είχε παίξει κάποιες φορές η τηλεόραση ως φωτεινό και μοναχικό δείγμα ελληνικού νεορεαλισμού (κάποιες από τις «εμπορικές» ηθογραφίες εκείνης της εποχής μου φαίνονται πολύ πιο ενδιαφέρουσες ακόμα και αμιγώς κινηματογραφικά, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία). Μόνο το ΚΚΕ νομίζω είχε αντιδράσει - μονίμως τσιτωμένο και alert ακόμα τότε και έτοιμο να διαδηλώσει εναντίον αντιδραστικών και ύποπτων κινηματογραφικών προϊόντων είτε επρόκειτο για τον Ελαφοκυνηγό, το 1922, την Eleni ή το Ράμπο 2.

 

Οι απώλειες τόσο εμβληματικών προσώπων μπορούν να είναι αφορμή εκτός από αγιογραφήματα και για κάποιες σκέψεις περί γενικότερων ζητημάτων που τους υπερβαίνουν. Δε νομίζω ότι κάτι τέτοιο προσβάλλει τη μνήμη τους, ίσα – ίσα...


Δε ξέρω πώς την εξέλαβαν οι ενήλικες την ταινία τότε, αλλά για μας τα πιτσιρίκια ο συνδυασμός σαδιστικής βίας και οξύτατης μισαλλοδοξίας έκατσε πολύ άσχημα και τραυματικά. Την καρτούν βία την είχαμε ήδη, λίγους μήνες μετά είδαμε έκθαμβοι θυμάμαι τη δυστοπική αγριότητα του πρώτου Mad Max, το οποίο επίσημα ήταν αυστηρώς ακατάλληλο αλλά φυσικά βρήκαμε τρόπο να μπουκάρουμε. Δεν ξέρω, ίσως ήμουν ήδη χαλασμένο αμερικανάκι μπολιασμένο με συντηρητικά / αντιδραστικά ένστικτα και μπορεί γι' αυτό να ντρεπόμουν να παρακολουθήσω τις Μικρές Αφροδίτες, παρότι πλέον αναγνωρίζω ότι η όλη σύλληψη και εκτέλεση ήταν κάτι παραπάνω από γενναία τότε και στη νέο - πουριτανική εποχή μας ακόμα πιο πολύ.

 

1922


Ο Νίκος Κούνδουρος ήταν ο ορισμός αυτού που λένε – καταχρηστικά συχνά - «μεγαλύτερος από τη ζωή». Και σίγουρα μεγαλύτερος από το (καταγεγραμμένο) έργο του. Δεν ήταν καν αμφιλεγόμενη προσωπικότητα παρά τη διαρκή και έντονη παρουσία του σε διάφορες κρίσιμες καταστάσεις φορτισμένες με έντονη ιδεολογική ατζέντα. Στην πραγματικότητα όλοι εκτιμούν αυτόν που κάνει το δικό του και παραμένει αειθαλής (και φοράει πάντα μαύρα διότι black is the new black σε όλες τις μόδες και σε όλες τις εποχές). Έμοιαζε επίσης προορισμένος να υποδυθεί τον ρομαντικό ήρωα από τη συμμετοχή του ακόμα ως έφηβος στον Λόχο Λόρδου Βύρωνα στα Δεκεμβριανά παρέα μ' ένα υπέρλαμπρο (όπως φάνηκε αργότερα) καστ. Ελάχιστοι άνθρωποι μπορούν να φέρουν τόσο αγέρωχα τον τίτλο του αιωνίως νεανία, ασχέτως αν η επιθυμία να επενδυθεί κάποιος εφ΄ όρου ζωής το ρομαντικό ιδεώδες είτε ως ηγέτης είτε ως οπαδός έχει προκαλέσει κατά καιρούς εκατόμβες αθώων θυμάτων.


Ήταν επίσης πολύ ωραίος και ως νέος (ο ωραιότερος κατά τον Χατζιδάκι) και ως μεσήλικας και ως ηλικιωμένος. Κι αυτό δεν είναι ούτε επιφανειακό ούτε λίγο. Ούτε και φαινόταν παράταιρος όσο άλλοι που επιμένουν στην συντροφιά των νέων, ανάμεσα στους οποίους βρισκόταν συνεχώς, τον πετύχαινα κι εγώ με πιτσιρικάδες τακτικά μέχρι και πολύ πρόσφατα στο Chelsea λίγο πιο πέρα από το υπέροχο σπίτι του και ορόσημο του Μετς. Διατηρώ βέβαια κάποιες επιφυλάξεις για τέτοιους συγχρωτισμούς αλλά αυτά είπαμε, είναι τα δικά μου καχύποπτα και συντηρητικά ένστικτα και δεν μπορώ να το ψέξω ούτε με στοιχειώδη επιχειρήματα. Γενικά χειροκροτώ χωρίς επιφυλάξεις τα άτομα που επιδεικνύουν μια τόσο ανεξάρτητη φύση, η σούμα που μου βγαίνει όμως απέναντι στο πρόσωπο του εκλιπόντος είναι εντελώς αμφίθυμη. Θα μπορούσε να είναι ακόμα και role model αλλά δεν αντέχω οριστικά πια τις εθνικοφροσύνες και τους εθνικάρες ακόμα και του άδολου, ρομαντικού είδους και γι' αυτό ευθύνεται ψυχαναλυτικά σε μεγάλο βαθμό εκείνη η ταινία του.

 

Υ.Γ. Εύχομαι να μην αντιμετωπιστεί αυτό το κείμενο ως ασεβές, ανάρμοστο ή/και σκατόψυχο. Οι απώλειες τόσο εμβληματικών προσώπων μπορούν να είναι αφορμή εκτός από αγιογραφήματα και για κάποιες σκέψεις περί γενικότερων ζητημάτων που τους υπερβαίνουν. Δε νομίζω ότι κάτι τέτοιο προσβάλλει τη μνήμη τους, ίσα – ίσα...

 

1922

Σινεμά
16 Σχόλια
avatar
ΤΝΚΣ 23.2.2017 | 19:02
Eleni?
avatar
anion_chloriou 23.2.2017 | 19:07
Πολύ καλά έκανε ο Κούνδουρος έτσι την ταινία, γιατί έτσι και πολύ χειρότερα ήταν! Ήταν μία γενοκτονία σε βάρος των χριστιανών της Μ.Ασίας. Είναι σαν να κατηγορείς κάποιον Εβραίο που έδειξε στιγμές βίας σε ταινία για το ολοκαύτωμα των Εβραίων από τους Γερμανούς. Η κριτική που βλέπω στο κείμενο είναι υπερβολική και εντελώς άδικη και παράλογη, προερχόμενη ξεκάθαρα από ιδεοληψία παρά από ρεαλισμό.
avatar
atman 23.2.2017 | 19:39
Η εισαγωγη αυτου του κειμενου αναπαριστα και το προβλημα της Ελλαδας του σημερα: ως συνηθως το να πολεμας τον πολεμο των πατεραδων σου ειναι πιο ευκολο απο τον δικο σου.

Και εξηγουμε: επειδη η χουντα τελειωσε το 73 και επειδη ως το 74 η πατριδοκαπηλια πηγαινε και ερχοταν (το ηρωικο κατορθωμα των συνταγματαρχων να παραδωσουν την Κυπρο την εθαψε και πληρως απονονιμοποιησε) εχουμε ταλαιπωρηθει τα τελευταια 30 χρονια (ας παρουμε σχηματικα τις καταληψεις του 91 - πορεια εναρξης του επαγγελματικα καταληψια-πθ) να πολεμαμε την ιδια πατριδοκαπηλια που ειναι νεκρη απο το 74.

Ισως για αυτο το λογο η ταινια φανηκε μισαλοδοξη σε ενα νεο του 70 αλλα την εκανε ενας κομμουνιστης του 40: ειχε δει τι ειναι πολεμος.

Με αποτελεσμα να μην βλεπουμε τους κινδυνους και τους (ιδεολογικους) πολεμους του σημερα, ειναι πιο βολικο αλλωστε να μαχεσαι ενα ηδη κερδισμενο πολεμο.

ΥΓ. btw το 2010 καταρευσε και απονομιμοποιηθηκε ο πολιτικος φορεας που κυριαρχησε τα 40 τελευταια χρονια, το βαθυ πασοκ. Ατυχως για την Ελλαδα αλλα ενδεικτικο του επιπεδου του κοσμου καταρευσε το Πασοκ αλλα οχι ο βαθυς Πασοκισμος. Απλα μετακομισε στο κομμα του εμβληματικου καταληψια του 1991.
ΥΓ2. Πραγματικα απορω πως αυτο το κινημα των καταληψεων απο το 91 και μετα κερδισε ολες τις μαχες καθε χρονια αλλα τελικα εχασε το πολεμο. Τα δε μελη του οσο δεν αποκατασταθηκαν πολιτικα, αρμενιζουν στα νεοφιλελε ξενα.

Απολογουμαι για το λιγο ασχετο του αρθρου αλλα ηταν τοσο ωραια η εισαγωγη και το δεσιμο με την πατριδοκαπηλια των παιδικων χρονων του μεσηλικα συγγραφεα που δεν μπορεσε να μην το γραψω. ΕΙναι στο πνευμα της μη αγιογραφιας που διακρινει και το αρθρο.
GEORGE S. 26.2.2017 | 18:52
Φίλε atman, θεωρούσα πάντα τα ποσταρίσματά σου επιεικώς αμφιλεγόμενα & έχω κατά καιρούς καταψηφίσει κάμποσα από δαύτα. Μόνη εξαίρεση το παρόν! Μακάρι να μπορούσα να σού δώσω +1000!!!! Τα είπες -κυριολεκτικά όμως- ΟΛΑ!!!!! Οι 13 (so far) που σε καταψήφισαν ή είναι κάτω των 18 ή δε μιλούν την ελληνική ως μητρική. Αψογος!!!!
avatar
atman 7.3.2017 | 13:07
:D
titili 23.2.2017 | 20:22
Την ταινια δεν την εχω δει...Η σαδιστικη ομως βια των Τουρκων μας παραδιδεται απο πολλες πηγες (βλ.Horton).Η σφαγη κε Πολιτακη δεν ειναι στερεοτυπικη απεικονιση...
avatar
atman 24.2.2017 | 12:08
Αλλωστε τα ειδαμε και σημερα με τους νεοΧαλιφηδες του Ισλαμικου Κρατους (να υπενθυμισω ο τελευταιος χαλιφης πριν απο αυτους ηταν ο Οθωμανος σουλτανος) και τους Γιεζιντι.
Ακριβως οι ιδιες καταστασεις.
suprise suprise....
xouftalo 25.2.2017 | 16:46
Αφού δεν την έχετε δει την ταινία, τότε τι σχολιάζετε ακριβώς; Γιατί το άρθρο είναι για τον Κούνδουρο και τις ταινίες του. Όχι για την ιστορία της Μικρασιατικής καταστροφής. Οι ταινίες δεν είναι για να διδάσκουν ιστορία. Αυτό το κάνουν τα βιβλία. Και από κινηματογραφικής άποψης (γιατί εγώ την έχω δει) δεν είναι καλός κινηματογράφος.
avatar
SKYHOOK47 27.2.2017 | 10:54
Οι ταινίες μπορούν να παίξουν και αυτό το ρόλο.Να σου θυμίσω το ρόλο του θεάτρου στην αρχαιότητα;;;;Εσείς δηλαδή θεωρείτε ότι τα βιβλία της Jackie Collins της Χρυσηίδας Δημουλίδου και της Λένας Μαντά θα πρέπει να διδάσκονται στα σχολεία;;;Η ταινία μπορεί να είχε υπερβολή(κατά τη γνώμη σας),αυτά που συνέβησαν όμως τότε στη Μ.Ασία ήταν πέρα για πέρα πραγματικά και δεν θα πρέπει να τα ξεχνάμε.Αφού λοιπόν πιστεύετε ότι μόνο τα βιβλία μπορούν να διδάξουν ιστορία θα σας συμβούλευα ακριβώς αυτό...Να διαβάσετε κάποιο.Ίσως θα ήταν ευκαιρία να διαβάσετε το βιβλίο στο οποίο βασίστηκε η ταινία...
xouftalo 27.2.2017 | 16:57
SKYHOOK47, Λίγο μπερδεμένα τα έχετε. Ο κινηματογράφος μυθοπλασίας, δεν γράφει ιστορία. Ακόμη και οι πιο επιμελώς πιστές αναπαραστάσεις ιστορικών γεγονότων δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ιστορία σαν επιστήμη. Στην καλύτερη, μπορούν να μας παρακινήσουν να διαβάσουμε για το θέμα.

Επίσης, στο θέμα βιβλία: Που έγραψα εγώ για Δημουλίδου και σχολεία; Βιβλίο είναι και ο τσελεμεντές και ο Κοέλιο. Όταν μιλάω για "βιβλία" είναι φανερό ότι εννοώ βιβλία Ιστορίας, γραμμένα από επιστήμονες ή ερευνητές. Με ντοκουμέντα, ακριβείς πηγές και βιβλιογραφία. Μόνο από εκεί μαθαίνεται η Ιστορία. Η ταινία του Κούνδουρου βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Βενέζη, "το Νούμερο 31328" Και ακόμη και αν γράφτηκε από έναν άνθρωπο που έζησε τα γεγονότα, παραμένει μυθιστόρημα. Όχι Ιστορικό ντοκουμέντο με τον επιστημονικό ορισμό, αλλά καταγραφή. Ελπίζω να καταλαβαίνετε τη διαφορά.

Επίσης, θα ήθελα να δω, που γράφω για το ότι πιστεύω ότι η ταινία είναι υπερβολική στην ιστορική καταγραφή της. Αυτό που έγραψα είναι ότι από κινηματογραφικής άποψης δεν ήταν καλός κινηματογράφος. Ως ταινία. Δε μίλησα για ιστορική ακρίβεια, ή το τι έκαναν οι Τούρκοι. Αυτό προσπαθώ να πω. Η ταινία κρίνεται ως καλλιτέχνημα. Όχι ως ντοκουμέντο ιστορίας, ακριβώς γιατί καμία ταινία μυθοπλασίας στον κόσμο δεν μπορεί να διεκδικήσει τέτοιο δικαίωμα.
Living_in_a_material_world 23.2.2017 | 20:29
Βρήκα το άρθρο σας και ιδιαίτερα ενδιαφέρον αλλά και decent.
Προσωπικά έχω δει μόνον το δράκο και τις μικρές αφροδίτες.
Δεν ήταν η σκηνοθεσία που μου έμεινε από τις δύο αυτές ταινίες,αλλά δύο παρουσίες,της Μαργαρίτας Παπαγεωργίου στο δράκο,και της νεαρότατης τότε Ελένης Προκοπίου στις Μικρές Αφροδίτες.
Σωφρόνιος 23.2.2017 | 22:51
Δεν φταιει ο Κουνδουρος για τα τραυματα που μπορει να προκαλεσει η ταινια του σε παιδικες ψυχες. Απλως η ταινια ηταν ακαταλληλη για ανηλικους και δεν επρεπε να επιτρεποταν να την δειτε ως παιδι. Η σημανση της ταινιας ηταν - υποθετω - ανεπαρκης;
avatar
Ανώνυμος/η 23.2.2017 | 23:30
Νομιζω οτι εισαι λιγο υπερβολικός για το 1922 αλλά σε καταλαβαινω απόλυτα γιατι κι εγω το ίδιο έπαθα με το εξπρες του μεσονυκτίου. Εξ αιτίας αυτης της ταινιας που την είδα εντεκα χρονων, δεν πήγα ποτέ στην Κωνσταντινούπολη. Κάτι άλλο ομως άκουσα και δεν είχα σε μεγάλη εκτίμηση τον Κουνδουρο. Μια μερα, πάνε πολλά χρόνια, είδα μια συνεντευξη του μεσήλικα πια τότε, Βαγγέλη Ιωαννίδη, του ξανθού αγοριου που έπαιζε στις μικρες Αφροδίτες. Ειπε ότι ο Κούνδουρος για να τον κάνει να πειθαρχήσει στα γυρίσματα τον χτυπούσε. Μάλιστα είπε ότι δεν του κρατάει κακία και έτσι έπρεπε να κάνει. Εγω όμως σοκαρίστηκα. Οπως είπε, ήταν ένα ορφανό παιδί που δούλευε όπου έβρισκε και έπαιξε και σε καμια δεκαρια ταινίες για να βοηθήσει οικονομικά την πάμφτωχη οικογένειά του. Οταν ενηλικιώθηκε προτίμησε να ανοίξει συνεργείο και εγκατέλειψε για πάντα την υποκριτική.
Το ότι ο γεννημένος αστός, αριστερός αλλά πολύ ευκατάστατος Κούνδουρος, ασκούσε σωματική βία σε ένα ορφανό δεκάχρονο με έκανε να τον αντιπαθήσω. Για υποκειμενικούς λόγους κι εγώ αλλά μετά από αυτό σκάλωσα.
avatar
Κύρος 24.2.2017 | 14:36
Η ταινία βασίζεται στο "Νούμερο 31328" του Βενέζη, βιβλίο σκληρό, όπως άλλωστε σχεδόν όλα όσων η πλοκή είναι σε πολεμικές περιόδους. Μην ξεχνάμε πως αναφερόμασε στην χειρότερη καταστροφή της σύγχρονης ιστορίας μας.

Γράφετε για απουσία αντιδράσεων ή κάτι τέτοιο...η ταινία, που βγήκε το 1978, παρ΄ότι σάρωσε στην Θεσσαλονίκη, απαγορεύτηκε εντελώς για 4 χρόνια και ξαναβγήκε το 1982. Ακόμα και τότε, αποσύρθηκε η υποψηφιότητά της στο φεστιβάλ Βουδαπέστης, με παρέμβαση του τότε πρέσβη.

Τελειώνοντας, δεν νομίζω πως όσα έχουν γραφεί για τον Κούνδουρο, μπορούν να θεωρηθούν "αγιογραφίες". Ηταν ένας ιδιοφυής έντονος άνθρωπος, ούτε κατά διάνοιαν καλοσυνάτος, με εκρήξεις αλλά και στιγμές όμορφες. Ακόμα και καλλιτεχνικά, ούτε ο ίδιος θεωρούσε όλες του τις ταινίες, αριστουργήματα και είχε έναν τρόπο να τις απομυθοποιεί, χωρίς να τις υποτιμάει.
avatar
Κύρος 24.2.2017 | 14:43
Να συμπληρώσω πως για τη βράβευση του "1922" στη Θεσσαλονίκη έγινε μέγα σούσουρο, στα όρια του κραξίματος, μια που η χρονιά είχε και τα αριστουργήματα "Τεμπέληδες της εύφορης κοιλάδας" του Παναγιωτόπουλου και "Δυό φεγγάρια τον Αύγουστο" του Φέρρη.
agapanthos 26.2.2017 | 14:41
Χωρίς να θέλω να μειώσω τον συντάκτη, το γεγονός ότι τον στείλανε από το σχολείο να δει μια ακατάλληλη ταινία όταν ήταν 11 ετών είναι βέβαια ένα πολύ καλό θέμα για άρθρο, αλλά δεν νομίζω ότι αποτελεί κριτήριο για την ποιότητα της ταινίας. Την οποία ταινία, από αυτά που διαβάζω στο κείμενο, δεν την κατάλαβε καθόλου, πράγμα εύλογο αφού ήταν 11 ετών.

Βέβαια, το ότι η Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. κατάλαβε από την ταινία ό,τι και ένας εντεκάχρονος είναι φοβερά ενδιαφέρον, αλλά αυτό θα μπορούσε να είναι θέμα για ένα άλλο άρθρο. Και αυτό το άρθρο σίγουρα θα ήταν λιγότερο ενδιαφέρον από την προσπάθεια των ευρωπαίων σκηνοθετών να γυρίσουν ταινίες δράσης που να είναι πειτικές χωρίς να είναι «αμερικανιές». Ο Κούνδουρος δεν ήταν μόνος του σε αυτό το πανηγύρι, απλά ήταν από τους πλέον πετυχημένους καλλιτεχνικά.

Όσο για τα περί μισαλλοδοξίας που διαβάζω, ο Κούνδουρος περιγράφει την τούρκικη μισαλλοδοξία και μάλιστα (υπερβαίνοντας το βιβλίο που διασκεύασε) υπαινίσσεται με σαφήνεια τις ρίζες του (την ελληνική προέλαση στη Μικρά Ασία και τα όσα διαμείφθηκαν κατά την εξέλιξή της). Βέβαια αυτό δεν είναι δουλειά του σοκαρισμένου 11χρονου να το διαπιστώσει - δεν αντέχει να την ξαναδει και είναι λογικό. Αλλά οι υπόλοιποι που ισχυρίζονται ότι την είδαν μάλλον είχαν δεμένα τα μάτια με ελληνικές σημαίες.
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια