Απ' ό,τι δείχνουν τα σημάδια, οι προτάσεις θα πολλαπλασιαστούν και ο δρόμος στο εξωτερικό θα είναι στρωμένος με ευχάριστες περιπέτειες για έναν κινηματογραφιστή που μετέφρασε το στυλιζάρισμα σε υπογραφή, επιδιώκει την προσωπική εξέλιξη και ψάχνει ιδέες που δεν του είναι οικείες. Εικονογράφηση: Atelier/LIFO

H σημασία τού να είσαι ο Γιώργος Λάνθιμος

Με το πολυβραβευμένο στο Φεστιβάλ Βενετίας «The Favourite» (Η Ευνοούμενη) ο Γιώργος Λάνθιμος, ο ψύχραιμος και μοναχικός πρεσβευτής του ελληνικού σινεμά στο εξωτερικό, ταξιδεύει στην πρώτη θέση των δημιουργών με ανήσυχη θεματική και διακριτό ύφος

Όλα ξεκίνησαν με μια τυχαία λοξοδρόμηση από την εθνική οδό πριν από περίπου 15 χρόνια. Στο πάλαι ποτέ δοξασμένο θέρετρο της Κινέτας ο Γιώργος Λάνθιμος είδε ένα ξενοδοχείο διαμπερές, έρημο, απόκοσμο. Στα μεθεόρτια μιας μεθυσμένης χώρας από την «ολυμπιακή» και τη χρηματιστηριακή ανάταση, ο απόφοιτος της Σχολής Σταυράκου και ενεργός σκηνοθέτης στη διαφήμιση έστησε μια ιστορία αναπαράστασης φόνων, με πρωταγωνιστές έναν υπάλληλο φωτογραφείου, έναν αστυνομικό, μια καθαρίστρια και μερικούς ξένους εργάτες να αλλάζουν ρόλους.

 

Με ταπεινά υλικά, η Κινέττα έδωσε το πρώτο, δυνατό δείγμα γραφής ενός κινηματογραφιστή που διέκρινε, όπως όλοι οι μεγάλοι σκηνοθέτες, την αταξία κάτω από την κανονικότητα, το άρρητο πέρα από τον ρεαλισμό. «Και μόνο που κινηματογραφείς την πραγματικότητα, μετατρέπεται σε κάτι άλλο» είχε πει τότε και, ως motto, το τήρησε εφεξής.


Η Κινέττα συστήθηκε από τον Δημήτρη Εϊπίδη στο Φεστιβάλ του Τορόντο και προβλήθηκε εκεί, αλλά το μεγάλο break του Λάνθιμου στο παγκόσμιο σινεμά έγινε με τον Κυνόδοντα, σε σενάριο δικό του και του Ευθύμη Φιλίππου, στην πρώτη του προβολή στο τμήμα Ένα Κάποιο Βλέμμα, στο Φεστιβάλ Καννών του 2009. Οι κριτικές ήταν στην πλειοψηφία τους διθυραμβικές, η ταινία κέρδισε το πρώτο βραβείο και πλασαρίστηκε στην πεντάδα των ξενόγλωσσων Όσκαρ το 2011 – τη χρονιά που το βραβείο κέρδισε το Ένας άλλος κόσμος της Σουζάνε Μπίερ.

 

Ο Λάνθιμος δεν διαπράττει το κεφαλαιώδες σφάλμα να διαφοροποιήσει την αισθητική του στο πέρασμά του στο αγγλόφωνο σινεμά ούτε να αφήσει να αφομοιωθεί το στυλ του σε παραγωγές μεγαλύτερες από τα κυβικά και τις δυνατότητές του.


Χύθηκε πολύ μελάνι για το περίφημο «greek weird wave», μια επίκαιρη, όχι αδόκιμη, αλλά αρκετά γενικευτική ταμπέλα που ο ίδιος ο Λάνθιμος δεν φάνηκε ποτέ πρόθυμος να συζητήσει. Επιχειρήθηκαν συγκρίσεις και παραλληλισμοί σε μια εύλογη προσπάθεια ταύτισης της έγκλειστης, δυσλειτουργικής οικογένειας με τον πατέρα αφέντη και την ιδιαίτερη εκφορά με την καταρρέουσα ελληνική κοινωνία που πασχίζει να δραπετεύσει από τη φυλακή που την περιμένει.

 

Οι Άλπεις ολοκληρώνουν την άτυπη τριλογία της Ελλάδας: εδώ, μέλη της ομώνυμης εταιρείας προσλαμβάνονται από συγγενείς τεθνεώτων για να τους αντικαταστήσουν. Με πενιχρό προϋπολογισμό και προσωπική επιμονή, ο Λάνθιμος παρατείνει την παραμονή του στην Ελλάδα για να σκηνοθετήσει αυτό το flip side του Κυνόδοντα, όπου η ψυχική απόδραση μετατρέπεται σε πνευματική «διάρρηξη», με τους ξένους να απαλύνουν τον πένθος, παίρνοντας μια παράξενη γεύση από τον πόνο.

 

Το μεγάλο break του Λάνθιμου στο παγκόσμιο σινεμά έγινε με τον «Κυνόδοντα», σε σενάριο δικό του και του Ευθύμη Φιλίππου, στην πρώτη του προβολή στο τμήμα Ένα Κάποιο Βλέμμα, στο Φεστιβάλ Καννών του 2009.

 

Οι σουρεαλιστικές προσθήκες του Φιλίππου βρίσκουν τέλειο ταίρι στο κωδικοποιημένο καδράρισμα του Λάνθιμου με τα ασύμμετρα πλάνα, τα κομμένα πρόσωπα και, κυρίως, την απουσία της γραμμικής αφήγησης και της περιττής φλυαρίας που χαρακτηρίζει τη γενιά των μονταζιακά επηρμένων σκηνοθετών και των πρόθυμων θεατών των ταινιών τους, και οι Άλπεις κερδίζουν Βραβείο Σεναρίου στο Φεστιβάλ Βενετίας του 2011.


Ο Λάνθιμος δεν διαπράττει το κεφαλαιώδες σφάλμα να διαφοροποιήσει την αισθητική του στο πέρασμά του στο αγγλόφωνο σινεμά ούτε να αφήσει να αφομοιωθεί το στυλ του σε παραγωγές μεγαλύτερες από τα κυβικά και τις δυνατότητές του. Επιπλέον, διατηρεί το ιδιότυπο, μεταμοντέρνο αφήγημά του και το εμβαθύνει στις επόμενες δύο ταινίες του, πάντα με οργανικό συμπαραστάτη στο σενάριο τον Ευθύμη Φιλίππου.

 

Ο Αστακός και ο Θάνατος του ιερού ελαφιού είναι, βέβαια, εντελώς διαφορετικές ταινίες, αλλά πραγματεύονται και πάλι τον θάνατο και την απώλεια, τη δραματική μεταμόρφωση του οικογενειακού πυρήνα, που στη δεύτερη ταινία αποκτά αρχαιοελληνικές διαστάσεις, προσφέροντας επιτέλους φρέσκια ματιά στη σκονισμένη, συνήθως βαρετά και κυριολεκτικά αποδοσμένη κληρονομιά μας.

 

Ο σουρεαλισμός και των δύο θολώνει τα όρια της μαύρης κωμωδίας με την τραγωδία και με προσεκτική ανάγνωση παρατηρείται η εξέλιξη από την ερμηνεία της αναπαράστασης και τη Θεωρία των Ιδεών στην αλληγορία και τον συμβολισμό. Η διαφορά της θεωρητικής προσέγγισης με το διά ταύτα, δηλαδή την πρακτική εφαρμογή των θεμάτων στη διαδοχή των σκηνών, είναι πως ο Λάνθιμος μπορεί να μιλήσει για έννοιες, αξίες, δεσμούς και την απουσία τους (να ανοίξει διάλογο και να θέσει ερωτήματα, όπως λέει ο ίδιος), κάνοντας ταινίες ιδιαίτερες και απολαυστικές.

 

Επιπρόσθετα, κατάφερε να μεταβεί, χωρίς να ανοίξει ρουθούνι, τουναντίον μάλιστα, σε άλλη γλώσσα, και να προσελκύσει ηθοποιούς πεπειραμένους και διάσημους στο δικό του σύμπαν, χωρίς συμβιβασμούς. Ο θετικότατος αντίκτυπος του Κυνόδοντα, αργά και σταθερά, εξαργυρώθηκε σε ένα ενδιαφέρον κύκλωμα καλλιτεχνών που «την ψάχνουν» πέρα από ένα cult following και τις καλές κριτικές.

 

Στον «Αστακό» πρωταγωνίστησαν η Ρέιτσελ Βάις, ο Κόλιν Φάρελ και ο Τζον Σ. Ράιλι – η πρώτη μου είχε πει σε ανύποπτη στιγμή πως ο Λάνθιμος είναι ο σημαντικότερος νέος σκηνοθέτης στον σύγχρονο κινηματογράφο.


Στον Αστακό πρωταγωνίστησαν η Ρέιτσελ Βάις, ο Κόλιν Φάρελ και ο Τζον Σ. Ράιλι – η πρώτη μου είχε πει σε ανύποπτη στιγμή πως ο Λάνθιμος είναι ο σημαντικότερος νέος σκηνοθέτης στον σύγχρονο κινηματογράφο. Στον Θάνατο του ιερού ελαφιού ο Λάνθιμος απέσπασε την καλύτερη ερμηνεία στην άνιση καριέρα του Φάρελ, ενώ η Νικόλ Κίντμαν, πάντα ανοιχτή σε προκλήσεις, όπως είχε αποδείξει και παλιότερα με τις συμμετοχές της στο Dogville και στο Birth, αποθέωσε τη σκηνοθετική του διεύθυνση.

 

Είτε καθοδηγεί την Παπούλια και τον Στέργιογλου είτε οσκαρικούς ηθοποιούς στην αγγλική γλώσσα, ο Λάνθιμος δεν τους βάζει στην υπηρεσία της μεγάλης ιδέας της ταινίας του, όπως ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, αλλά μέσα στο παιχνίδι – έχει ανάγκη τα πρόσωπά τους και τα αναδεικνύει, χωρίς να τα θεοποιεί ή να τα χαϊδεύει με τηλεοπτική πεζότητα ή χολιγουντιανή αποθέωση (ως έναν βαθμό, από τους Έλληνες σκηνοθέτες με διεθνή καριέρα το ίδιο έκανε ο Μιχάλης Κακογιάννης).

 

Το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες για τον Αστακό και η υποψηφιότητα στην κατηγορία του σεναρίου για το Ελάφι είναι το επιστέγασμα της ομόφωνης έγκρισης από το μεγαλύτερο φεστιβάλ και τα Όσκαρ στο πρόσωπο ενός δημιουργού με άρθρωση που φέρει ελληνικότητα, αλλά δεν εμμένει στη στείρα εντοπιότητα και το αναμάσημα παλιών ιδεών.


Ο Γιώργος Λάνθιμος δεν είναι σίγουρος για ποιον λόγο γυρίζει ταινίες. Έχει δηλώσει πως τον εμπνέουν οι ταινίες άλλων, μεγάλων σκηνοθετών, σε βαθμό που όταν τις παρακολουθεί θέλει να κάνει κι αυτός μια μεγάλη ταινία, αλλά ποτέ δεν τα καταφέρνει!

 

Ο Γιώργος Λάνθιμος στα γυρίσματα της τελευταίας του ταινίας «The Favourite».

 

Μπρεσόν, Παπατάκης και Αντονιόνι είναι μέσα στη σφαίρα των επιρροών του, αν και στον Θάνατο του ιερού ελαφιού, και κυρίως στην Ευνοούμενη, την πρόσφατη dramedy που σάρωσε στη Βενετία με το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής και εκείνο της Ερμηνείας για την ανεπανάληπτη Ολίβια Κόλμαν (που είχε παίξει και στον Αστακό), τα πλάνα με υπερευρυγώνιο –σήμα κατατεθέν του Στάνλεϊ Κιούμπρικ– φαίνεται να τον απελευθερώνουν από το κουτί του Κυνόδοντα προς μια λοξή ματιά που η Ευνοούμενη, η πρώτη του ταινία μετά το ντεμπούτο του (φυσικά, ούτε εμείς, ούτε πλέον ο Λάνθιμος, υπολογίζουμε τον Καλύτερό μου φίλο σε συν-σκηνοθεσία Λάκη Λαζόπουλου) χωρίς τον Φιλίππου στο σενάριο, αφηγείται το κυνήγι εύνοιας δύο ιδιότυπων θεραπαινίδων της προβληματικής βασίλισσας Άννας σε ένα πολυεπίπεδο, γουστόζικο παιχνίδι εξουσίας, επικεντρωμένο στις γυναίκες, ιδωμένο από την πλευρά τους και αφιερωμένο στην περίπλοκη ψυχοσύνθεσή τους.

 

Είναι ένα τριπλό tour de force υποκριτικής που βάζει από τώρα την Κόλμαν, την Έμα Στόουν και τη Ρέιτσελ Βάις σε τροχιά βραβείων και τον Λάνθιμο στη λίστα των φαβορί για την πεντάδα των Όσκαρ, μαζί με τους συντελεστές στις υπόλοιπες τεχνικές κατηγορίες.


Στα 45 του, ο σκηνοθέτης που κάποτε είχε δηλώσει πως μετά τις τρεις ελληνικές του ταινίες ολοκλήρωσε τη θητεία του στην πατρίδα δεν αποκλείει το να επιστρέψει αν οι συνθήκες και το θέμα το επιτρέψουν, αλλά, απ' ό,τι δείχνουν τα σημάδια, οι προτάσεις θα πολλαπλασιαστούν και ο δρόμος στο εξωτερικό θα είναι στρωμένος με ευχάριστες περιπέτειες για έναν κινηματογραφιστή που έχει αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, μετέφρασε το στυλιζάρισμα σε υπογραφή, αθόρυβα ενσωματώνει genres σε ένα συμπαγές οικοδόμημα σκηνοθετικών επιλογών συχνά απροσδόκητων, επιδιώκει την προσωπική εξέλιξη και ψάχνει ιδέες που δεν του είναι οικείες.

 

Info:

H ταινία θα κάνει πρεμιέρα στην Ελλάδα στις 3 Ιανουαρίου 2019 από την Odeon.

 

Σινεμά
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Cosmic Candy: Μια ελληνική ταινία για τις καραμέλες που έσκαγαν στο στόμα αλλά με τα χρόνια έγιναν τερηδόνα

Σινεμά Cosmic Candy: Μια ελληνική ταινία για τις καραμέλες που έσκαγαν στο στόμα αλλά με τα χρόνια έγιναν τερηδόνα

19.9.2019
Γιατί δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου να πάει να δει την ταινία «Ενήλικοι στην Αίθουσα»

Σινεμά Γιατί δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου να πάει να δει την ταινία «Ενήλικοι στην Αίθουσα»

18.9.2019
Mπράιαν ντε Πάλμα: Κάνοντας σινεμά για το σινεμά

Σινεμά Mπράιαν ντε Πάλμα: Κάνοντας σινεμά για το σινεμά

17.9.2019
Animasyros 12: Έξι αληθινές ιστορίες αποκαλύπτονται μέσα από εξαιρετικά animation

Σινεμά Animasyros 12: Έξι αληθινές ιστορίες αποκαλύπτονται μέσα από εξαιρετικά animation

16.9.2019
Από την TV στο σινεμά: 10 τηλεοπτικές σειρές που έγιναν ταινίες

Σινεμά Από την TV στο σινεμά: 10 τηλεοπτικές σειρές που έγιναν ταινίες

16.9.2019
Τραύματα, καταχρήσεις και ντροπή: Η εξομολόγηση της Ντέμι Μουρ

Σινεμά Τραύματα, καταχρήσεις και ντροπή: Η εξομολόγηση της Ντέμι Μουρ

13.9.2019
Η μυστική ιστορία του Χόλιγουντ μέσα από επιστολές που έρχονται για πρώτη φόρα στο φως

Σινεμά Η μυστική ιστορία του Χόλιγουντ μέσα από επιστολές που έρχονται για πρώτη φόρα στο φως

12.9.2019
25 χρόνια Νύχτες Πρεμιέρας: Τα highlights του φετινού φεστιβάλ

Σινεμά 25 χρόνια Νύχτες Πρεμιέρας: Τα highlights του φετινού φεστιβάλ

11.9.2019
Ο Γούντι Άλεν και οι γυναίκες του

Σινεμά Ο Γούντι Άλεν και οι γυναίκες του

11.9.2019
Δείτε το “Pull My Daisy”, το 25λεπτο φιλμ που γύρισε το 1959 ο Ρόμπερτ Φρανκ με σύσσωμη τη γενιά των Beat

Σινεμά Δείτε το “Pull My Daisy”, το 25λεπτο φιλμ που γύρισε το 1959 ο Ρόμπερτ Φρανκ με σύσσωμη τη γενιά των Beat

11.9.2019
3 Σχόλια
Living_in_a_material_world 14.9.2018 | 13:48
"ο ψύχραιμος και μοναχικός πρεσβευτής του ελληνικού σινεμά στο εξωτερικό.."
Ψύχραιμος,μοναχικός,ταλαντούχος ναι,αλλά πρεσβευτής του ελληνικού σινεμά στο εξωτερικό;;;
Στα δικά μου μάτια το σινεμά του Λάμθιμου δεν έχει κάτι το ιδιαίτερα ελληνικό.
Μάλλον ως αναζήτηση,ανίχνευση,των σκοτεινών πλευρών του δυτικού πολιτισμού και της ανθρώπινης φύσης γενικότερα το βλέπω. Η οπτικοποίηση και η αφήγηση άλλους τους συγκινεί άλλους όχι. Αλλά αυτό είναι ένα άλλο θέμα.
avatar
βασιλης βασιλειαδης 14.9.2018 | 17:55
ολοι μιλανε για επιρροες απο κιουμπρικ και εχουν δικιο: στο "ιερο ελαφι" και την "ευνοουμενη" τα καδρα και τα τραβελινιγκ θυμιζουν shining και barry lyndon,αντιστοιχα,αλλα,κατα τη γνωμη μου, οι πραγματικες επιρροες σε μια ταινια δεν ειναι τοσο στην εικονα αυτης,οσο στην ατμοσφαιρα και την ψυχη της κι εδω πιστευω πως ο μεγας cronenberg ειναι η κρυφη πηγη εμπενευσης του λανθιμου.
νοιωθωντας το κλινικο κλιμα(κι οχι μονο επειδη λαμβανει χωρα σε νοσοκομειο)του "ελαφιου" μου ηλθαν στο νου το dead ringers & το spider κι αλλα φιλμ του μεγαλου καναδου,οπως,επισης,και το αριστουργημα του glazer,birth,οπου,επισης,παιζει η kidman.
βεβαια,στον αντιποδα της αποψης μου,μπορω o ιδιος να ομολογησω πως και το ζευγος farrel-kidman,φερνει στο νου το ζευγος cruise-kidman στο eyes wide shut,ειδικα στην σκηνη της κρεβατοκαμαρας(που υπαρχει και στις δυο ταινιες),ομως,ο λανθιμος βιαζεται:δεν μπορει-ακομη-να φτασει στα ψυχικα βαθη και εκφραστικα(οπτικα και ηχητικα/μουσικα)υψη,στα οποια εφτασε ο μεγιστος ολων με το κυκνειο ασμα του!
απο τους εν ενεργεια σκηνοθετες στην λιστα των υποψηφιων διαδοχων του κιουμπρικ,ο λανθιμος ειναι μεσα κι αυτο ειναι ενας θριαμβος απο μονος του!
οι αντιπαλοι του;
αρχικα,ο denis villeneuve,λογω,κυριως,του υποβλητικου blade runner 2049,που μοιαζει στα παντα στο 2001:a space odyssey[μαλλον αυτην την ταινια ειχε υποψιν του ο καναδος(που ηταν και αντιπαλος του λανθιμου στα ξενογλωσσα οσκαρ το 2011)οταν γυριζε το 2049 κι οχι το αρχικο φιλμ του ridley scott,του οποιου,υποτιθεται,εφτιαχνε το sequel!].
ακολουθουν οι:fincher,nolan,gaspar noe.
βεβαια,ειναι ακομη στην αφετηρια της κουρσας για το βαρυτιμο επαθλο:εχει πολυ δρομο μπροστα του(οπως,αλλωστε και οι συνυποψηφιοι του)και πρεπει να παλεψει πολυ...
παντως ενα οσκαρ το αξιζει και-καποτε-θα το παρει!
ΒαρθακούΡης Γουίδερσπουν 15.9.2018 | 15:44
Λανθιμος = προκληση αλλα με διασημους ηθοποιους

αν δεν ειχε μεγαλο μπατζετ ,στο ρολο του Κολιν Φαρελ θα ταν ο Αργυρης Ξαφης..