Η Μελίνα Μερκούρη στη ¨Στέλλα" (1955) του Μιχάλη Κακογιάννη
Σινεμά

Μικρή επανεκτίμηση της κινηματογραφικής Μελίνας στα 25 χρόνια από τον θάνατό της

Μετά την συγκλονιστική της εμφάνιση της στη «Στέλλα», γνώρισε τον Ζυλ Ντασέν. Και πέρασαν αυτοί καλά κι εμείς - ως θεατές - μάλλον χειρότερα.

Θυμάμαι κάποτε στο πλαίσιο ενός άρθρου για τις πιο σημαντικές / αγαπημένες ελληνικές ταινίες, ένας επιφανής Έλληνας κριτικός κινηματογράφου, ερωτηθείς για την «Στέλλα», είχε απαντήσει υποτιμητικά ότι «δεν εκτιμά τα μελό».

 

Μπορεί να ήταν οπαδός του «Δράκου», γούστα είναι αυτά, αλλά είχα την αίσθηση ότι επιθυμούσε να υπονοήσει και κάτι μειωτικό για την πρωταγωνίστρια της ταινίας του Μιχάλη Κακογιάννη.

 

Προσωπικά, θεωρώ την «Στέλλα», όπως και τις δύο ταινίες του Κακογιάννη που ακολούθησαν – «Το τελευταίο ψέμα» (ή όπως προβλήθηκε έξω, "A Matter of Dignity») και «Το κορίτσι με τα μαύρα» - εξαιρετικά κοινωνικά δράματα - ή μελοδράματα - διεθνούς κλάσης.

 

Υπάρχει μια ιδιαίτερη νοσταλγική ποιότητα στη «Φαίδρα» και μια πραγματικά εθιστική ντελιριακή ανεμελιά και μια ασυμβίβαστη ευζωία σε όλες σχεδόν τις υπόλοιπες. Δεν είναι μικρά πράγματα αυτά.

 

Πέρα από αυτό όμως, είναι εντελώς αδύνατο να διανοηθεί κανείς την «Στέλλα» με διαφορετική πρωταγωνίστρια, όχι τόσο επειδή μοιάζει ακόμα και σήμερα τόσο ιδιοσυγκρασιακή η περιφορά της Μερκούρη στην ταινία σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη ηρωίδα του ελληνικού σινεμά, αλλά επειδή καταφέρνει να μοιάζει συγχρόνως αυθεντική και πέρα (ή μπροστά) από την εποχή της. Ακόμα κι αν σε ατάκες όπως το «Και τι είμαι εγώ για να μ' αλλάζουν βρε αδερφέ ; Γραμμόφωνο;» της έβγαινε λίγο βεβιασμένη η δικαιωματική αγανάκτηση.

 

Την ίδια εποχή (μέσα της δεκαετίας του '50) ο Ζυλ Ντασέν είχε ήδη σκηνοθετήσει κάποια εξαιρετικά νουάρ όπως το "The Naked City" (1949) ή το «Η νύχτα και η πόλη» (1950), πριν υποχρεωθεί να εγκαταλείψει το Χόλιγουντ εξαιτίας της λαίλαπας του Μακαρθισμού.

 

Κατά την περιπλάνησή του όμως στην Ευρώπη, η μοίρα του επεφύλασσε να γνωρίσει τη Μελίνα. Και πέρασαν αυτοί καλά κι εμείς - ως θεατές - μάλλον χειρότερα.

 

Γράφει επ΄ αυτού με γλαφυρό ύφος, ο ιστορικός του σινεμά Ντέιβιντ Τόμσον στο λήμμα του για τον Ντασέν στο The New Biographical Dictionary of Film:

 

«Ο Ντασέν με τη Μελίνα δημιούργησαν κάποιες από τις πιο ιδιαίτερες κακές ταινίες της δεκαετίας του '60 – ταινίες που υπερβαίνουν τις αδυναμίες τους και καταλήγουν αγρίως απολαυστικές καθώς ο θεατής περιμένει να δει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η επιδεικτική τους επιτήδευση. Με καλή παρέα και ποτό, η «Φαίδρα» και το «10:30 ένα καλοκαιρινό βράδυ» μπορούν να αποτρέψουν επίδοξους αυτόχειρες από κάθε δυσοίωνη σκέψη. Υπάρχουν βέβαια κι αυτοί που βρήκαν το «Ποτέ την Κυριακή» χαριτωμένο και το «Τοπ Καπί» συναρπαστικό. Μάλλον θα είχαν πιει κάτι παραπάνω...»

 

Με τον Άντονι Πέρκινς στην "Φαίδρα" (1962) του Ζυλ Ντασέν

 

Η αυτοεξορία δεν λειτουργεί πάντα ευεργετικά στη δημιουργική διαδικασία, όπως απέδειξε η κινηματογραφική πορεία του συμπαθέστατου Ντασέν μετά τη φυγή του από τις ΗΠΑ, όμως ο χαρακτηρισμός «κακές» - έστω και απολαυστικά κακές – είναι υπερβολικός νομίζω, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς τον ανταγωνισμό στην πιο προβληματική δεκαετία του "mainstream" σινεμά.

 

Υπάρχει μια ιδιαίτερη νοσταλγική ποιότητα στη «Φαίδρα» και μια πραγματικά εθιστική ντελιριακή ανεμελιά και μια ασυμβίβαστη ευζωία σε όλες σχεδόν τις υπόλοιπες. Δεν είναι μικρά πράγματα αυτά.

 

Η αλήθεια είναι όμως ότι δεν παλεύεται η φολκλόρ υστερία του «Ποτέ την Κυριακή», ταινία που μας ανέδειξε τουριστικώς στα πέρατα του σύμπαντος, αλλά αγαπήθηκε από το ελληνικό κοινό λιγότερο ακόμα κι από τον «Ζορμπά».

 

Φυσικά, η Μελίνα Μερκούρη ορίζεται με διάφορες άλλες ιδιότητες πέραν αυτής της κινηματογραφικής σταρ. Μεταξύ άλλων, υπήρξε επίσημη και ανεπίσημη πρόξενος της χώρας πριν πολιτευτεί καν, και μετά έγινε εμβληματική ΠΑΣΟΚάρα και ακόμα πιο εμβληματική Υπουργός Πολιτισμού που - ασχέτως της όποιας αξιολόγησης της θητείας της - σκιάζει ακόμα οποιονδήποτε άλλο/η βρέθηκε σ΄ αυτό το πόστο.

 

Κάποτε όμως ήταν η «Στέλλα» και είχε καταφέρει να αλλάξει μόνη της – έστω και προσωρινά – το υπόδειγμα μιας κινηματογραφικής ηρωίδας στο ελληνικό σινεμά.

 

 

Σινεμά

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Τελευταία Έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ»: σαν σήμερα, πριν από 25 χρόνια, βγήκε στις αίθουσες

Σινεμά «Τελευταία Έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ»: σαν σήμερα, πριν από 25 χρόνια, βγήκε στις αίθουσες

23.9.2019
15 χρόνια μετά τις «Νύφες» του Παντελή Βούλγαρη, ο Ντέμιαν Λιούις είναι ο πιο πιθανός νέος  Τζέιμς Μποντ

Σινεμά 15 χρόνια μετά τις «Νύφες» του Παντελή Βούλγαρη, ο Ντέμιαν Λιούις είναι ο πιο πιθανός νέος Τζέιμς Μποντ

23.9.2019
Κλοέ Σεβινί: «Μετά από κάθε χωρισμό να κάνετε λίστες, βοηθούν το μυαλό να εστιάσει»

Σινεμά Κλοέ Σεβινί: «Μετά από κάθε χωρισμό να κάνετε λίστες, βοηθούν το μυαλό να εστιάσει»

22.9.2019
 Με αφορμή το “Ad Astra” επιστήμονες και αστροναύτες της NASA επιλέγουν τις αγαπημένες τους διαστημικές ταινίες

Σινεμά Με αφορμή το “Ad Astra” επιστήμονες και αστροναύτες της NASA επιλέγουν τις αγαπημένες τους διαστημικές ταινίες

21.9.2019
Οι ταινίες που περιμένουμε φέτος το φθινόπωρο

Σινεμά Οι ταινίες που περιμένουμε φέτος το φθινόπωρο

21.9.2019
Cosmic Candy: Μια ελληνική ταινία για τις καραμέλες που έσκαγαν στο στόμα αλλά με τα χρόνια έγιναν τερηδόνα

Σινεμά Cosmic Candy: Μια ελληνική ταινία για τις καραμέλες που έσκαγαν στο στόμα αλλά με τα χρόνια έγιναν τερηδόνα

19.9.2019
Γιατί δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου να πάει να δει την ταινία «Ενήλικοι στην Αίθουσα»

Σινεμά Γιατί δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου να πάει να δει την ταινία «Ενήλικοι στην Αίθουσα»

18.9.2019
Mπράιαν ντε Πάλμα: Κάνοντας σινεμά για το σινεμά

Σινεμά Mπράιαν ντε Πάλμα: Κάνοντας σινεμά για το σινεμά

17.9.2019
Animasyros 12: Έξι αληθινές ιστορίες αποκαλύπτονται μέσα από εξαιρετικά animation

Σινεμά Animasyros 12: Έξι αληθινές ιστορίες αποκαλύπτονται μέσα από εξαιρετικά animation

16.9.2019
Από την TV στο σινεμά: 10 τηλεοπτικές σειρές που έγιναν ταινίες

Σινεμά Από την TV στο σινεμά: 10 τηλεοπτικές σειρές που έγιναν ταινίες

16.9.2019
4 Σχόλια
avatar
Baron von Sternberg 7.3.2019 | 12:35
Δε θα ξεχάσω την κριτική του ανεκδιήγητου "Κραυγή γυναικών" από τη le Monde: Αφού ο κριτικός αναφερθηκε στον "εκνευριστικό καμποτινισμό" (cabotinage) της Μελίνας, κατέληγε: η μόνη (κακεντρεχής) απόλαυση που προσφέρει η ταινία, προσφέρεται από τις σκηνές στις οποίες συνυπάρχει η Μελία με την Ellen Burstyn: όταν εμφανίζεται η Burstyn, εξαφανίζεται η Μελίνα! Quand Burstyn paraît, Melina disparaît.
avatar
Love&happy 7.3.2019 | 14:03
Η Στέλλα κατά τη γνώμη μου, υπήρξε μαζί με κάποια (λίγα) ελληνικά φιλμ, ότι καλύτερο γυρίστηκε στον ελληνικό κινηματογράφο. Η σκηνοθεσία του Κακογιάννη ήταν λιτή και γεμάτη ρεαλισμό, καθώς επίσης η ερμηνεία της Μελίνας ήταν αναμφίβολα συγκλονιστική. Η άποψη μου σε σχέση με τα φιλμ που γύρισε με τον Ντασέν, είναι πως κάποια στιγμή ο έρωτας του για την Μελίνα, θυσίασε έως ένα βαθμό την εμπνευσμένη σκηνοθετική του ματιά, στο βωμό της σαρωτικής προσωπικότητάς της. Το ίδιο συνέβη και στην Μελίνα, όπου από κάποια στιγμή η περσόνα της επισκίασε το ταλέντο της (και ας λένε ότι θέλουν οι κακές γλώσσες) Όμως "στιγμές" της Φαίδρας ήταν αληθινά μαγικές. Θεωρώ επίσης πως η ερμηνεία της Μελίνας στο φιλμ «Υπόσχεση την Αυγή», το οποίο αμφιβάλλω αν παίχτηκε ποτέ στην Ελλάδα, ήταν "οσκαρική" και ίσως θα έπρεπε να συμπεριληφθεί στις καλές κινηματογραφικές στιγμές της Μελίνας.
Takis Papas 7.3.2019 | 17:05
Καποια στοιχεία στις ταινίες ήταν όντως μπροστά απ την εποχή τους. Πχ οι λεσβιακές νύξεις στο 10.30 και στη Φαίδρα
avatar
opa eipa leo 8.3.2019 | 17:02
Προσωπικά την θεωρώ υπερεκτιμημένη σαν ηθοποιό. Η γκάμα των ρόλων της ήταν τόσο περιορισμένη που είναι σαν να παίζει τον ίδιο χαρακτήρα σε όλες. Δεν αμφισβητώ την προσωπικότητά της, πάντως.