Για τα νησιά του Αιγαίου αποτελεί εμβληματικό φυτό, καθώς η εποχή ανθοφορίας του συμβαδίζει με την εποχή των μελτεμιών
Περιβάλλον

Kρινάκια στην άμμο: τα παραμελημένα αγριούλουδα της θάλασσας

Το κρινάκι της θάλασσας, χαρακτηριστικό αγριολούλουδο της χλωρίδας της Μεσογείου, κινδυνεύει για να μη χάσουν την άνεση τους στην άμμο οι λουόμενοι...

Επιβιώνοντας εδώ και αιώνες μέσα στην άμμο, το κρινάκι της θάλασσας (Pancratium maritimum) αποτελεί χαρακτηριστικό αγριολούλουδο της παράλιας χλωρίδας της Μεσογείου, της Μαύρης Θάλασσας και της Πορτογαλίας. Στην Ελλάδα φύεται σε ορισμένες περιοχές της Αττικής, της Στερεάς Ελλάδας, της δυτικής Πελοποννήσου, της Χαλκιδικής και του Πηλίου, ενώ για τα νησιά του Αιγαίου αποτελεί εμβληματικό φυτό, καθώς η εποχή ανθοφορίας του συμβαδίζει με την εποχή του χρόνου που υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες (μελτέμια) για την ιστιοπλοΐα. Στο βιβλίο του Έλμουτ Μπάουμαν, «Η ελληνική χλωρίδα στον μύθο, στην τέχνη και στη λογοτεχνία» (Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, β' έκδοση εξαντλημένη, 1993), αναφέρεται το γεγονός ότι οι θαλασσοκράτορες ναυτικοί της μινωικής Κρήτης, γυρνώντας τις ατέλειωτες ακρογιαλιές της Μεσογείου με τα ιστιοφόρα τους, συναντούσαν τα πλήρως ανθισμένα κρινάκια, σύμβολο των ισχυρών χωρών του Μίνωα, αλλά και της μοναδικότητας του Αιγαίου με αμετάβλητες οικολογικές συνθήκες από τη Μεσολιθική Εποχή μέχρι σήμερα. Το κρινάκι ενέπνευσε με το κάλλος του τον αρχαίο καλλιτέχνη, που το ζωγράφισε με περίσσια τέχνη (τοιχογραφίες) κατά την Υστεροκυκλαδική Εποχή στην «οικία των γυναικών» της προϊστορικής πόλης του ακρωτηρίου στη Σαντορίνη, όπως απεκάλυψε 2.500 χρόνια μετά η αρχαιολογική σκαπάνη. Απεικονίζεται σε τοιχογραφίες στη «Βίλα της Αμνισού» στο Ηράκλειο, αποτυπώνεται σε μια λεκάνη στη Φαιστό, ενώ στην Κνωσό ο «Πρίγκιπας με τα Κρίνα» και το «Γαλάζιο Πουλί» περιστοιχίζονται από αυτά.

 

Η Χριστίνα Τεσσερομμάτη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστήμιου Αθηνών, στη μελέτη της «Φυτά με φαρμακολογικές δράσεις: Σύγχρονες φυτοθεραπευτικές δυνατότητες» (Κ. Σπανός - Βιβλιοφιλία 2016) σημειώνει ότι οι δραστικές ουσίες του φυτού ήταν γνωστές από την αρχαιότητα. Το αλκοολούχο εκχύλισμά του έχει αντιμικροβιακή δράση, ενώ το εκχύλισμα όλου του φυτού χρησιμοποιείται στην κοσμετολογία. Στον βολβό απέδιδαν φαρμακευτικές ιδιότητες, ενώ το άνθος του συχνά ο Διοσκουρίδης το χρησιμοποιούσε ως αντιασθματικό και αντιβηχικό. Το Παγκράτιο το Παράλιο, του οποίου το όνομα (pancratium/παγκράτιο) προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «παν - κραταιός», που σημαίνουν «όλο δύναμη», πιθανόν αναφέρεται στην αντοχή του φυτού, που μπορεί να επιβιώσει σε ακραία κλίματα. Επιπλέον, το παγκράτιο πιθανόν χρησιμοποιούνταν σε τελετές μύησης και στα Ελευσίνια Μυστήρια, στα οποία είχε μυηθεί, κατά την παράδοση, ο «Παντοδύναμος» Ηρακλής, γιος του «Παντοκράτορα» Δία.

 

Το κρινάκι της άμμου άντεξε χιλιάδες χρόνια, αντεπεξερχόμενο στις δύσκολες καιρικές συνθήκες, αλλά, δυστυχώς, όπως προειδοποιούν οι μελετητές του φυτού το παγκράτιο δεν περιλαμβάνεται σε σχετικούς καταλόγους απειλούμενων ή προστατευόμενων ειδών της Ελλάδας ή της Ευρώπης.

 

Η ομοιότητα ανάμεσα στον κρίνο και στις παραστάσεις στις τοιχογραφίες της Θήρας είναι εκπληκτική.

 

Το φυτό ανήκει στην οικογένεια των Αμαρυλλιδών (Amaryllidaceae), είναι αυτοφυές και συναντάται σε αμμουδερές παραλίες, όπου βρίσκονται θαμμένοι οι βολβοί του. Είναι πολυετές και ανθίζει από τα μέσα Αυγούστου για έναν, το πολύ ενάμιση μήνα. Τα άνθη του (τα κρίνα) εμφανίζονται μέσα από την καυτή άμμο και το καθένα έχει έξι πέταλα, τα οποία διαμορφώνουν ένα στέμμα, όπως οι ασφόδελοι, και γι’ αυτό ονομάζεται και «Θαλάσσιος Ασφόδελος».

 

Ο πολλαπλασιασμός του γίνεται με δύο τρόπους. Είτε με τους βολβούς από τους οποίους αναφύεται, είτε από τους σπόρους, που μεταφέρονται από τον αέρα και τη θάλασσα και διασκορπίζονται παντού.

 

Οι καρποί, όταν ωριμάσουν, πετάγονται κατάμαυροι σαν κάρβουνα. Σπόροι πολυγωνικοί, μαλακοί που περιβάλλονται από υλικό σαν σωσίβιο το οποίο τους επιτρέπει να ταξιδεύουν πάνω στα κύματα, διανύοντας χιλιάδες μίλια και καλύπτοντας τις ακτές από τη μία άκρη της Μεσογείου στην άλλη για τον πολλαπλασιασμό και την εποίκισή τους. Στο κέντρο τους έχουν έναν μικρό βολβό που είναι ο πραγματικός σπόρος. Θάβονται στην άμμο, ψάχνοντας για υγρασία. Όσοι επιζήσουν μετά από 4-5 χρόνια θα ανθίσουν και θα συνεχίσουν τον κύκλο της ζωής τους.

 

Το κρινάκι της άμμου άντεξε χιλιάδες χρόνια, αντεπεξερχόμενο στις δύσκολες καιρικές συνθήκες, αλλά, δυστυχώς, όπως προειδοποιούν οι μελετητές του φυτού Ιωάννα Αδάμη, περιβαλοντολλόγος-αρχιτέκτων τοπίου και οι βοτανολόγοι Γιώργος Σφήκας και Δρ. Πηνελόπη Δεληπέτρου, συνεργάτες της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας της Φύσης (έτος ίδρυσης 1951), το παγκράτιο δεν περιλαμβάνεται σε σχετικούς καταλόγους απειλούμενων ή προστατευόμενων ειδών της Ελλάδας ή της Ευρώπης. Ωστόσο, το ενδιαίτημά του (βιότοπος), το οποίο είναι οι παράλιες αμμοθίνες (αμμόλοφοι), αποτελεί το ίδιο προστατευόμενο τύπο οικοτόπου, ενώ συχνά στις περιοχές, όπου φύεται το κρινάκι της θάλασσας, απαντούν και άλλα σπάνια ή και προστατευόμενα είδη. Οι παραλίες στις οποίες φυτρώνει συχνά δέχονται έντονες πιέσεις για τουριστική εκμετάλλευση, ανοικοδόμηση, κίνηση οχημάτων στους αμμόλοφους, μηχανικό καθαρισμό παραλιών κ.ο.κ. Ως εκ τούτου, το κρινάκι παρουσιάζει κατά τόπους μείωση του πληθυσμού του. Στην Αττική, οι πληθυσμοί που έχουν μείνει είναι ελάχιστοι, φαίνεται ότι δεν φυτρώνει πλέον στη Βουλιαγμένη και στη Ραφήνα, ενώ και στον Σχινιά οι πληθυσμοί είναι οριακοί.

 

Ο Ανδριώτης εκδότης κ. Γιώργος Δαρδανός, γνωστός για την ευαισθησία όσον αφορά στη διατήρηση του πολιτιστικού και περιβαλλοντολογικού πλούτου του νησιού του, μαζί με την Αφροδίτη Μαμάη «απαθανάτισε» φωτογραφικά την επέλαση της αλόγιστης ανθρώπινης παρέμβασης στο ευάλωτο, πανάρχαιο αγριολούλουδο στην παραλία του Μπατσίου και του Αγίου Πέτρου:

 

Τα Κρινάκια της Θάλασσας πατιούνται από τα αυτοκίνητα στο παραθαλάσσιο πάρκινγκ.

 

Ζούνε πια μόνο δίπλα στην περίφραξη που δεν φτάνει αυτοκίνητο.

 

Ο χώρος όπου φύονται έχει μετατραπεί σε σκουπιδότοπο.

 

Τα κρινάκια φυτρώνουν μπροστά από τις καμπίνες όπου αλλάζουν οι λουόμενοι.

 

Τα κρινάκια δίπλα στις ξαπλώστρες προσπαθούν να επιβιώσουν.

 

Ο χώρος δίπλα στα σπάνια λουλούδια έχει γίνει διάδρομος για να μην καίγονται από την άμμο τα πόδια των λουόμενων στην παραλία στο Μπατσί.

 

Η επιβίωση των σπάνιων φυτών είναι εξαιρετικά δύσκολη δίπλα στις τουριστικές εγκαταστάσεις του Μπατσίου.

 

Έχουν μάλιστα στρώσει δίπλα στα κρινάκια πλαστικό γκαζόν, πάνω στο οποίο βρίσκονται οι καρέκλες του παραθαλάσσιου café.

Περιβάλλον
1 Σχόλια
Pinelopi Delipetrou 17.10.2016 | 17:28
Αγαπητή κα Μαλλιαρού,

πολύ χάρηκα με το πολύπλευρο άρθρο για τον κρίνο της θάλασσας, συχγαρητήρια.
Θα πρέπει όμως να σημειώσω δύο μικρές διορθώσεις-συμπληρώσεις:
1. Ο κρίνος της θάλασσας δεν αντέχει μόνο στις καιρικές συνθήκες (αυτές δεν είναι και πολύ ακραίες στις παραλίες), το σημαντικό είναι ότι αντέχει (είναι προσαρμοσμένος) στις αντίξοες συνθήκες των κινούμενων θινών (αλλεπάλληλα θαψίματα και ξεθαψίματα, μεγάλη ξηρασία και πολύ υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια). Γι' αυτό στο ενδιαίτημα του φυτού θα τόνιζα το "κινούμενες" (γιατί υπάρχουν και σταθερές). Και ο βιότοπος δεν είναι συνώνημο του όρου ενδιαίτημα.
2. Εκείνο που βρίσκεται μέσα στο σπογγώδες μαύρο περίβλημα (που λέγεται σπερματικό περίβλημα και αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του σπόρου) είναι το καθεαυτό σπέρμα (ο σπόρος). Δεν είναι ένας μικρός βολβός (ο βολβός είναι μέσο αγενούς αναπαραγωγής όπως π.χ. οι παραφυάδες, το σπέρμα είναι μέσο εγγενούς αναπαραγωγής και αποτελεί το έμβρυο του φυτού). Τα σπέρματα αυτά συχνά φυτρώνουν ακόμα και την ίδια χρονιά που παράγονται και έτσι προκύπτουν τα νεαρά φυτά (τα μωρά...). Αυτά τα νεαρά φυτά, αν επιβιώσουν, θα ανθίσουν μετά από 4-5 χρόνια.
3. Ανθίζει από τα μέσα ή τέλη Ιουλίου και η ανθοφορία διαρκεί για 2 περίπου μήνες (αυτό είναι αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα για ανθοφορία).
4. Το ενδιαίτημά του αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 2 προστατευόμενους τύπους οικοτόπων και μπορεί περιστασιακά να βρεθεί και σε άλλους 3 τύπους οικοτόπων (αλλά πιο σπάνια).
5. Το είδος αυτό είναι εξειδικευμένο, ιδανικά προσαρμοσμένο σε ένα δύσκολο βιότοπο όπου δεν επιβιώνουν πολλά είδη. Επίσης έχει πολύ καλό μηχανισμό αναπαραγωγής και διασποράς. Δεν θα το έλεγα ευάλωτο, είναι πολύ ανθεκτικό φυτό. Είναι ευάλωτο μόνο στην απώλεια του ενδιαιτήματος του (των αμμοθινών).

με εκτίμηση

Πηνελόπη
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια