Ελλάδα

Απόκριες και Κούλουμα στην παλιά Αθήνα

Πώς γιόρταζαν οι Αθηναίοι την αρχή της Σαρακοστής και πώς προέκυψε η ίδια η λέξη «Κούλουμα»

Η Αποκριά και τα Κούλουμα είναι γιορτές που γιορτάζονται σε όλη την Ελλάδα και είναι ευκαιρία για ξεφάντωμα, χορό και γλέντι. Τις ημέρες της Αποκριάς ο κόσμος μεταμφιέζεται και διασκεδάζει. Αυτό το έθιμο έχει παραμείνει από τις αρχαιότερες διονυσιακές γιορτές των Ελλήνων, όπου οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν, χόρευαν, τραγουδούσαν πίνοντας κρασί, και το κέφι έφτανε στο αποκορύφωμα προς τιμή του Διόνυσου.

 

Την Αποκριά ακολουθούν τα Κούλουμα, ονομασία που χαρακτηρίζει τον υπαίθριο πανηγυρισμό της Καθαράς Δευτέρας. Δεν έχει εξακριβωθεί η αρχαία προέλευση της εορτής αυτής, με την οποία ξεκινά η περίοδος της Σαρακοστής. 

 

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και κατ' άλλους έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ' άλλους βυζαντινή. Στην Κωνσταντινούπολη εορταζόταν έντονα από πλήθος κόσμου που συνέρρεε σε έναν από τους επτά λόφους της πόλης και συγκεκριμένα σ' εκείνον του ελληνικού οικισμού των «Ταταούλων».

 

Κατά μερικούς η λέξη «κούλουμα» προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

 

Στην Αθήνα, πολλές δεκαετίες προ του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, τα Κούλουμα εορτάζονταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου, όπου οι Αθηναίοι έτρωγαν κι έπιναν καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν υπό τους ήχους πλανόδιων μουσικών, κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς υπό τους ήχους λατέρνας.

 

Αποκριά στον Πειραιά, 1910. Νεοελληνική Συλλογή Κωνσταντίνου Τρύπου/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη

 

Το σούρουπο όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό –κυρίως τσάμικο– γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός, παρουσία των βασιλέων και πλήθους κόσμου.

 

Σήμερα, τα Κούλουμα εορτάζονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας με το χαρακτηριστικό έθιμο του πετάγματος του χαρταετού. 

 

Για την ετυμολογία του ονόματος που παραμένει άγνωστη, όπως και η αρχή του εορτασμού, υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ φαγοπότι με πολύ χορό ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς.

 

Ειδικότερα όμως ο Α. Καμπούρογλου σημειώνει ότι ο όρος είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολόνες του ναού του Ολυμπίου Διός που τις αποκαλούσαν στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι columna, κόλουμνα, κούλoυμνα, κούλουμα, χωρίς όμως αυτό να προσδιορίζει την αρχή της εορτής που πιθανολογείται κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ο ίδιος όμως προσθέτει στις σημειώσεις του ότι ο λόφος επί του οποίου βρίσκεται το Θησείο ονομαζόταν στην αρχή της εποχής του Όθωνα «τριάντα δυο κολόνες».

 

Αποκριά, Πειραιάς 1907. Φωτογραφία του Αναστάσιου Γαζιάδη/ Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη

 

Αθήνα, Ζάππειον, παιδάκια ντυμένα αποκριάτικα, 1918. Φωτο: Pierre C. Machard.

 

Αθήνα, 1954, πέταγμα χαρταετών, φωτογράφος David Seymour.

 

Αθήνα, Φιλοππάπου, 1954. Φωτο: David Seymour

 

Αθήνα, Καρναβάλι, άρμα των μπισκότων Παπαδοπούλου στην Πανεπιστημίου, ημερομηνία άγνωστη.

 

Aγόρι με αετό, Στύλοι Ολυμπίου Διός, 1955. Φωτό: Δημήτρης Χαρισσιάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Σαλαμίνα και Πέραμα, 1957. Φωτό: Δημήτρης Ζαχαριάδης/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Ελλάδα, Καθαρή Δευτέρα, 1970. Φωτό: Ζαχαρίας Στέλλας/ Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

 

Αθήνα, Πλάκα, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.

 

Αθήνα, Πλάκα, στην οδό Κυδαθηναίων με την οδό Σωτήρος, 1968-1970, φωτογραφία Nicholas Econopouly, αρχείο Matt Barrett’s.
Το Γαϊτανάκι στην Πλάκα.

 

Ελλάδα

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Σπάνιες φωτογραφίες από την επιστροφή των πολιτικών εξορίστων από τη Γυάρο

Ελλάδα Σπάνιες φωτογραφίες από την επιστροφή των πολιτικών εξορίστων από τη Γυάρο

4.6.2020
Τουρισμός εν μέσω πανδημίας: Μήπως λογαριάζουμε χωρίς τον ξενοδόχο;

Ελλάδα Τουρισμός εν μέσω πανδημίας: Μήπως λογαριάζουμε χωρίς τον ξενοδόχο;

3.6.2020
Γιώργος Παυλάκης: «Με ήπια μέτρα και σωστή συμπεριφορά ένα δεύτερο lockdown θα αποφευχθεί»

Ελλάδα Γιώργος Παυλάκης: «Με ήπια μέτρα και σωστή συμπεριφορά ένα δεύτερο lockdown θα αποφευχθεί»

3.6.2020
Κωνσταντίνος Σεπετάς: «Αυτή η δύσκολη συγκυρία δεν είναι ένας "αγώνας δρόμου" κινήσεων εντυπωσιασμού»

Ελλάδα Κωνσταντίνος Σεπετάς: «Αυτή η δύσκολη συγκυρία δεν είναι ένας "αγώνας δρόμου" κινήσεων εντυπωσιασμού»

2.6.2020
ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ '20

Ελλάδα ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ '20

30.5.2020
Γαϊδουροχώρα: Εδώ όπου τα γαϊδούρια ζουν ευτυχισμένα

Ελλάδα Γαϊδουροχώρα: Εδώ όπου τα γαϊδούρια ζουν ευτυχισμένα

30.5.2020
Σπάνιες φωτογραφίες από την Κέρκυρα του 1958-59

Ελλάδα Σπάνιες φωτογραφίες από την Κέρκυρα του 1958-59

27.5.2020
Θανάσης Φωκάς: Ο διακεκριμένος Έλληνας μαθηματικός παρουσιάζει στη LiFO τα αποτελέσματα της έρευνας του για τον κορωνοϊό

Ελλάδα Θανάσης Φωκάς: Ο διακεκριμένος Έλληνας μαθηματικός παρουσιάζει στη LiFO τα αποτελέσματα της έρευνας του για τον κορωνοϊό

26.5.2020
«Να ξεφύγουμε λίγο απ’την κλεισούρα»: Οι νέοι στις παραλίες ετοιμάζονται για ένα διαφορετικό καλοκαίρι

Ελλάδα «Να ξεφύγουμε λίγο απ’την κλεισούρα»: Οι νέοι στις παραλίες ετοιμάζονται για ένα διαφορετικό καλοκαίρι

26.5.2020
«Είναι καφκικό»: Ο δικηγόρος του Βασίλη Δημάκη μιλά στο LiFO.gr για τον αγώνα του να σπουδάσει μέσα από τη φυλακή

Ελλάδα «Είναι καφκικό»: Ο δικηγόρος του Βασίλη Δημάκη μιλά στο LiFO.gr για τον αγώνα του να σπουδάσει μέσα από τη φυλακή

25.5.2020
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια