Ο κορυφαίος Γάλλος παιδίατρος Αldo Naouri: «Μην τρελαίνετε τα παιδιά σας κάνοντάς τα να νιώθουν θεοί»

Ο κορυφαίος Γάλλος παιδίατρος Αldo Naouri: «Μην τρελαίνετε τα παιδιά σας κάνοντάς τα να νιώθουν θεοί»

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα (και αιρετική) συνέντευξή του στο περιοδικό Le Point, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου «Εκπαιδεύοντας τα παιδιά»

Στο καινούργιο του βιβλίο,«Εκπαιδεύοντας τα παιδιά» (Odile Jacob), ο πιο γνωστός παιδίατρος στη Γαλλία εξηγεί γιατί τα παιδιά μας είναι χειρότερα από πριν και ενθαρρύνει τους γονείς να αναλάβουν χωρίς φόβο τον ρόλο του καθοδηγητή.


Υπενθυμίζει την επιθυμία του, την επιστροφή του πατέρα, κριτικάρει την «ιερή» διατροφή του παιδιού να τρώει όποτε αυτό θέλει, επικρίνει την παντοδυναμία της μητέρας και εκφέρει την άποψη του θετικού ρόλου του πόνου στην γέννα. Εδώ και 25 χρόνια ο παιδίατρος Aldo Naouri αναλύει ένα προς ένα τα βασικά που αφορούν την γέννηση και την μοντέρνα εκπαίδευση.

 

Ένα μικρό παιδί είναι μια προσωπικότητα άξια σεβασμού. Αλλά όχι δεν είναι ακόμη ένας ισότιμος συνομιλητής.


Τι σημασία έχει αν οι ειδικοί φωνάζουν για ιεροσυλία και αμφισβητούν την νομιμότητα να αναφέρεται στο υποσυνείδητο, σαν ψυχαναλυτής, ενώ δεν έχει ασχοληθεί ποτέ του, ο Naouri συνεχίζει να νουθετεί. Στο όνομα των γονέων που έχουν αποπροσανατολισθεί εδώ και 30 χρόνια από τις αντικρουόμενες θεωρίες για την ανατροφή των παιδιών, τα βιβλία του αποτελούν μια εκπληκτική επιτυχία, χαρακτηριζόμενα όμως ως «αντιδραστικά».


Στο βιβλίο του «Εκπαιδεύοντας τα παιδιά» που κυκλοφόρησε στις 20 Μαρτίου από τις εκδόσεις Odile Jacob, ο Naouri καλεί τους γονείς όσο ποτέ άλλοτε να ξαναπάρουν σταθερά στα χέρια τους την υπόθεση των επιγόνων τους. Τα σημερινά «προβληματικά παιδιά», τα δύσκολα παιδιά, τα ανήσυχα και δυστυχισμένα, των οποίων ο αριθμός κατά τον Naouri αυξάνεται, είναι παιδιά κακοαναθρεμμένα.

 


Η συνέντευξη στο περιοδικό "Le Point":


Le Point: Τα παιδιά μας πηγαίνουν τόσο άσχημα;
Aldo Naouri: Πιστεύω ναι. Στα 40 χρόνια που εξασκώ το επάγγελμα μου, βλέπω πόσο τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η φυσική τους υγεία έχει βελτιωθεί αισθητά, αλλά παρουσιάζουν εδώ και 10 ή 15 χρόνια, προβλήματα συμπεριφοράς και αναπτύξεως άγνωστα παλαιότερα.


Le Point: Παραδείγματος χάριν;
Aldo Naouri: Παρουσιάζουν δυσκολίες σχετικές με την καθυστέρηση της εκμάθησης της γλώσσας, σχολικά προβλήματα, προβλήματα υπερκινητικότητας. Η απόδειξη; Η απίστευτη ανάπτυξη των επαγγελμάτων όπως αυτά που σκοπεύουν σε «αποκατάσταση» και αναφέρονται στην ψυχομετρία ή την ορθοφωνία.


Le Point: Κατά την γνώμη σας, προτού οι γονείς καταφύγουν στον ψυχολόγο, πρέπει να εκπληρώσουν τον καθοδηγητικό τους ρόλο καθόλη την διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Όμως δεν το κάνουν, γιατί;
Aldo Naouri: Στο βάθος αυτής της «αδυναμίας της καθοδήγησης», υπάρχουν δύο βασικά γεγονότα.

 

Το πρώτο είναι ο έλεγχος από το 1975 των γεννήσεων με την αντισύλληψη. Προφανώς με χαροποιεί. Αλλά αλλάζει τα πάντα. Το μωρό δεν είναι πλέον ένα αθέλητο αποτέλεσμα της σεξουαλικής πράξεως, αλλά το αποτέλεσμα της θελήσεως
και των δύο, τοποθετούμενο επομένως στην κορυφή του οικογενειακού οικοδομήματος.

 

Το δεύτερο είναι το πέρασμα την ίδια περίοδο από μια κοινωνία της στερήσεως σε μια κοινωνία της αφθονίας. Προφανώς και αυτό με ικανοποιεί. Όμως σε μια κοινωνία της στερήσεως όπως εκείνη που γνωρίσαμε πριν από το 70, το ενδόμυχο μήνυμα που υπήρχε στην εκπαίδευση ήταν: «Δεν μπορείς να τα έχεις όλα». Παρείχετο μια κατάσταση που το λιγότερο που μπορούσε να χαρακτηριστεί ήταν αυτή της διάψευσης (ματαίωσης), αυτή που οι ψυχαναλυτές ονομάζουν έλλειψη και που είναι κατά την γνώμη μου ουσιαστική στην εκπαίδευση ενός παιδιού από την ποιο μικρή ηλικία.

 

Σήμερα το μήνυμα της καταναλωτικής κοινωνίας, επομένως και των ίδιων των γονέων είναι « Όχι μόνο μπορείς
να τα έχεις όλα, αλλά όπως και εμείς, έχεις δικαίωμα σε όλα».


Le Point: Υπαινίσσεστε ότι είναι οι μεσαίες τάξεις που πρέπει να αναλάβουν την καθοδήγηση των παιδιών τους.
Aldo Naouri: Απόλυτα. Γιατί αυτές ήταν που ωφελήθηκαν από την αύξηση του πλούτου. Πώς να αναθρέψουν τα παιδιά τους μέσα σε μια αφθονία που είναι τόσο νέα; Με κίνδυνο να σοκάρω, σκέπτομαι πως οι ανώτερες τάξεις της κοινωνίας που είχαν αυτή την κληρονομιά και δεν γνώρισαν τον βάρβαρο πλουτισμό, πορεύονται καλύτερα, γιατί συνεχίζουν να έχουν την διάψευση στην εκπαίδευση, είτε ευχαριστεί είτε όχι τα παιδιά.


Le Point: Η θεωρία σας εφαρμόζεται ίσως στις καλές συνοικίες, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας σήμερα αποκλείεται από την αφθονία. Τα παιδιά των δύσκολων συνοικιών είναι απογοητευμένα και δεν πάνε καλά.

Aldo Naouri: Προέρχομαι και εγώ από την μιζέρια, από την οποία κατάφερα να βγω και δεν είμαι ο μόνος από την γενιά μου. Μεγάλωσα όμως σε μια εποχή που το μήνυμά της  ήταν: «Δεν μπορείς να τα έχεις όλα, αλλά μπορείς να αγωνισθείς για να έχεις όσο το δυνατόν περισσότερα». Αυτό που είναι φοβερό, είναι να μεγαλώνεις στη στέρηση και η κοινωνία να σε κάνει να πιστεύεις ότι έχεις δικαίωμα για τα πάντα. Είναι κάτι που μπορεί να σε τρελάνει.


Le Point: Γιατί τόσοι πολλοί γονείς παραπονιούνται, ότι δεν μπορούν να έχουν καθοδηγητικό ρόλο;

Aldo Naouri: Αυτό που θεμελιώνει την καθοδηγητικότητα δεν είναι ο θυμός, δεν είναι τα χαστούκια ή το ξύλο τα οποία καταδικάζω, είναι η ιεραρχία μέσα στην οικογένεια και προπάντων η αίσθηση ότι υπάρχει. Όταν δεν υπάρχει η ελάχιστη αμφιβολία πάνω στο δικαίωμα του καθοδηγείν, όταν δεν χρησιμοποιούμε μεθόδους δελεασμού, τότε ο ρόλος του καθοδηγητή λειτουργεί. Πολλοί γονείς εμπλέκονται σε διαπραγματεύσεις, σε παζάρια με τα παιδιά τους. Όμως διαπραγματευόμαστε με ένα άτομο ίσο με εμάς!


Le Point: Αυτό το άτομο δεν είναι ένα παιδί;
Aldo Naouri: Ένα μικρό παιδί είναι μια προσωπικότητα άξια σεβασμού. Αλλά όχι δεν είναι ακόμη ένας ισότιμος συνομιλητής.


Le Point: Μα δεν είναι δικό σας λάθος, των παιδιάτρων, των ψυχολόγων και των υπολοίπων ειδικών για τα παιδιά, που οι γονείς δεν αισθάνονται ως καθοδηγητές; Τα βιβλία και οι μεγάλες θεωρίες που γνωρίζετε και που εξασκείτε, δεν αποδεικνύουν ότι εσείς είστε που έχετε αποστερήσει αυτό τον ρόλο;
Aldo Naouri: Απόλυτα! Μα μην με βάζετε και μένα μέσα. Όλο μου το έργο, εδώ και τριάντα χρόνια, αποτελείται ακριβώς από την προσπάθεια να πείσει τους γονείς να επανεύρουν την θέση τους και να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη στους εαυτούς τους. Είχα πει στην Françoise Dolto: «Λόγω των απόψεών σας οι γονείς έχουν μουγγαθεί, γι' αυτό τους συμβουλεύω να μην σας ακούν!». Είχε ένα τέτοιο ταλέντο ώστε καθιστούσε τους γονείς παράλυτους. Προτιμώ τους γονείς που κάνουν λάθη, αλλά αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους και τα δικαιώματά τους αυτοί «υψηλά ιστάμενοι» και τα παιδιά «χαμηλά», παρά αυτούς που καταφεύγουν στις συνταγές των ψυχιάτρων.


Le Point: Ισχυρίζεστε, εσείς ο φανατικός της ψυχανάλυσης ότι η θέση που έχει πάρει το υποσυνείδητο μέσα στην κοινωνία μας είναι εμπόδιο στην εκπαίδευση!
Aldo Naouri: Μα η εκπαίδευση δεν είναι διαδικασία θεραπευτική! Είναι μια δέσμευση των ορμών! Η λέξη η οποία μπορεί να κάνει την μεγαλύτερη ζημιά μέσα στις οικογένειες είναι η λέξη «τραυματικός». Φοβόμαστε μήπως την υποστούν τα παιδιά και έτσι υφίστανται πολύ καλά την απογοήτευση, τους εμποδίζουν να μεγαλώσουν...Είναι όπως όταν έρχονται στον παιδίατρο με τα οκτάχρονα παιδιά τους, μαζί με ένα μπιμπερό ή με μια πιπίλα στο στόμα, γιατί ο γονιός δεν ξέρει πως να το αποτρέψει χωρίς να το «τραυματίσει». Αρκεί να τους το πάρει!


Le Point: Χρησιμοποιείτε λέξεις πολύ σκληρές για τους γονείς, μα είναι προπάντων οι μητέρες που ως συνήθως μέσα στα γραπτά σας, κατηγορούνται για όλα τα κακά. Θα έλεγε κανείς ότι μετά από 40 χρόνια συναναστροφή στο ιατρείο σας, δεν μπορείτε ούτε να τις βλέπετε!
Aldo Naouri: Αντιθέτως, συμπάσχω με την μοίρα τους και θέλω να τις βοηθήσω! Τις έχουν κάτω από μια μεγάλη πίεση αυτή της μητρότητας και εκείνη του επαγγέλματος, που για να κρατηθούν έχουν βρει ένα τρόπο απλό να επιμελούνται του ναρκισσισμού τους: να αγαπιούνται από τα μικρά παιδιά τους ευχαριστώντας τα σε όλα, τιθέμενες καθολοκληρίαν στην διάθεσή τους. Πρόκειται για καταστροφή!

 

Οι εργαζόμενες μητέρες έχουν βρει ένα τρόπο απλό να επιμελούνται του ναρκισσισμού
τους: Προσπαθώντας να ανακτήσουν κάθε βράδυ σε μιάμιση ώρα τις δέκα ώρες
της απουσίας τους θέλουν να αγαπιούνται από τα μικρά παιδιά τους ευχαριστώντας τα σε όλα, τιθέμενες καθολοκληρίαν στην διάθεσή τους. Πρόκειται για καταστροφή!


Le Point: Όμως οι σημερινές γυναίκες εργάζονται, επενδύουν έξω από τα παιδιά τους. Πώς μπορούν να τεθούν στην διάθεσή τους;
Aldo Naouri: Προσπαθώντας να ανακτήσουν κάθε βράδυ σε μιάμιση ώρα τις δέκα ώρες της απουσίας τους! Τι λάθος! Προσπαθώ να τις πείσω ότι η παρουσία τους δεν έχει την σημασία που της δίνουν και πως τα μωρά τους, πέντε λεπτά αφότου τις βρήκαν, είναι σαν να τις είχαν όλη την ημέρα. Δεν χρειάζεται κάτι να «ανακτήσουν».


Le Point: Αισθάνεται κανείς την συμπόνια σας για τους πατεράδες... Είναι λίγο έντονο, μόλις εξήλθαμε από την πατριαρχική κοινωνία, μόλις που άντρας και γυναίκα βιώνουν την ισότητα και παραπονιέστε για τους φτωχούς πατεράδες.
Aldo Naouri: Ο πατέρας και η μητέρα δεν είναι ίσοι. Οι ενδομήτριες σχέσεις αφήνουν ίχνη ανεξίτηλα στα παιδιά, που γνωρίζουν αμέσως ποια είναι η μητέρα τους από την οποία δεν μπορούν να «απαλλαγούν», ενώ ο πατέρας για ένα μωρό είναι ένας ξένος. Η μητέρα οφείλει να επενδύσει στο λόγο της και η κοινωνία να την στηρίξει στην αρμόζουσα θέση της, η οποία δεν είναι ανταλλάξιμη με αυτή της άφωνης μαμάς. Κάνουμε το αντίθετο και όλος ο κόσμος χάνει. Θυμόσαστε την αναφορά του δικαστή Bruel πάνω στην βία στα περίχωρα το 1998. Η διάγνωση ήταν χωρίς αμφιβολία: έλλειψη του πατέρα!


Le Point: Όμως οι πατεράδες του σήμερα είναι περισσότερο παρόντες, επενδύουν πολύ περισσότερα στα παιδιά τους.
Aldo Naouri: Είναι θαυμάσιο, αλλά για μια φορά ακόμα, αν δεν επενδύσουν και δεν αναγνωρισθούν στον ρόλο τους από την φωνή της μητέρας και ολόκληρη την κοινωνία, αν θεωρούνται σαν δεύτερες μητέρες, δεν υπάρχει τίποτα να προσθέσουν στην εκπαίδευση του παιδιού. Ένας πατέρας μπορεί να είναι συνέχεια παρών και να μην έχει καθόλου λόγο. Έτσι το βλέπω! Δεν πρόκειται για την εισαγωγή μιας άδειας πατρότητος των δέκα πέντε ημερών με την οποία θα επαναφέρει την θέση του. Είναι ενθαρρυντικό η κοινωνία και οι μητέρες να δεχτούν, ότι ο πατέρας παίζει σπουδαίο διαλεκτικό ρόλο στην εκπαίδευση: ελκύστε τη μητέρα προς την θηλυκότητά της και θρυμματίστε την σχέση
μητέρας παιδιού.

 

Η βία των περισσότερων παιδιών οφείλεται στην έλλειψη του πατέρα


Le Point: Αν αυτή η «ανεπάρκεια στην εκπαίδευση» διαιωνίζεται, σε τι κίνδυνους εισέρχεται η κοινωνία;
Aldo Naouri: Ένα άτομο του οποίου η παιδική παντοδυναμία δεν έχει σταματήσει από την συνεχή εκπαίδευση, στην ώριμη ηλικία θα ζει στην αγωνία, στην φιλαυτία και στη μονομανία. Τους αναγνωρίζω αμέσως αυτούς τους ενήλικες! Αν οι γονείς δεν επαναεπενδύσουν στο ρόλο τους, η κοινωνία μας κινδυνεύει με ρήξη στο κοινωνικό ιστό, ο οποίος είναι ήδη παρόν. Κινδυνεύει να μείνει ακυβέρνητη.


Le Point: Στο βάθος ποιο είναι για σας το παιδί το σωστά μεγαλωμένο;
Aldo Naouri: Είναι το ήρεμο παιδί.

Ψυχή&Σώμα

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Γιατί πρέπει να σταματήσετε να κυνηγάτε την ευτυχία στη δουλειά;

Ψυχή&Σώμα Γιατί πρέπει να σταματήσετε να κυνηγάτε την ευτυχία στη δουλειά;

10.9.2019
Φίλοι, φίλοι… καριοφίλι; Γίνεται τελικά στρέιτ άντρες και γυναίκες να είναι κολλητοί χωρίς να παίζει κάτι;

Ψυχή&Σώμα Φίλοι, φίλοι… καριοφίλι; Γίνεται τελικά στρέιτ άντρες και γυναίκες να είναι κολλητοί χωρίς να παίζει κάτι;

10.9.2019
Η μεγάλη επέλαση της βιομηχανίας ομορφιάς

Ψυχή&Σώμα Η μεγάλη επέλαση της βιομηχανίας ομορφιάς

8.9.2019
 Η μάχη με τον καρκίνο του στήθους σε μια viral φωτογράφηση

Ψυχή&Σώμα Η μάχη με τον καρκίνο του στήθους σε μια viral φωτογράφηση

25.8.2019
H oργή είναι μια παροδική τρέλα - και οι Στωικοί ήξεραν καλά πώς να την ελέγξουν

Ψυχή&Σώμα H oργή είναι μια παροδική τρέλα - και οι Στωικοί ήξεραν καλά πώς να την ελέγξουν

20.8.2019
Το καλοκαίρι που τριπλασιάστηκαν τα κουνούπια

Ψυχή&Σώμα Το καλοκαίρι που τριπλασιάστηκαν τα κουνούπια

19.8.2019
8 ιστορικές και ζόρικες αλήθειες για τη μονογαμία

Ψυχή&Σώμα 8 ιστορικές και ζόρικες αλήθειες για τη μονογαμία

19.8.2019
Πώς να μιλήσω στο παιδί μου για τη βία, τα social media και άλλα ζόρικα ζητήματα;

Ψυχή&Σώμα Πώς να μιλήσω στο παιδί μου για τη βία, τα social media και άλλα ζόρικα ζητήματα;

12.8.2019
Είσαι όσων χρονών νιώθεις -το λέει και η επιστήμη

Ψυχή&Σώμα Είσαι όσων χρονών νιώθεις -το λέει και η επιστήμη

11.8.2019
Δώσε στο σώμα σου τη μυική ένταση που θες πριν από την παραλία, αφιερώνοντας μόνο 12 λεπτά

Ψυχή&Σώμα Δώσε στο σώμα σου τη μυική ένταση που θες πριν από την παραλία, αφιερώνοντας μόνο 12 λεπτά

9.8.2019
8 Σχόλια
Βαγγέλης 31.3.2018 | 14:59
Το πρόβλημα δεν ξεκινά από την οικογένεια, που από πολλές απόψεις έχει καλύτερες προϋποθέσεις σήμερα απ' ότι άλλοτε, είναι πρόβλημα της εποχής συνολικά που απλώς ανακλάται στην οικογένεια. Μαθαίνουμε πως οι επιθυμίες μας είναι ιερές, στην καταναλωτική λογική του "ο πελάτης έχει πάντα δίκιο" και ξεχνάμε την αξία της προσαρμοστικότητας, με αποτέλεσμα να μη χωράμε πουθενά, ούτε καν στις υποτιθέμενες επιθυμίες μας. Η κατάθλιψη, χαρακτηριστικά, που σαρώνει σήμερα, δεν σχετίζεται τόσο με προβλήματα όσο με προσδοκίες.
avatar
zedian 31.3.2018 | 22:48
Το πρόβλημα ΞΕΚΙΝΑ από την οικογένεια!απο τι είναι φτιαγμένη η κοινωνία;ο γιατρός σωστά τς λέει!παραδειγμα:ένα παιδί που έχει θυμό και είναι βίαιο στο χώρο του σχολείου του ποιος φταίει;ο δάσκαλος ή ο συμμαθητής του;αυτά τα «κουβαλάει»από το σπίτι του..
Βαγγέλης 1.4.2018 | 07:30
Οι οικογένειες δεν ζουν σε κενό χώρο. Ούτε είναι η κοινωνία ένα άθροισμα απλώς από οικογένειες. Το κατανοώ, μας έχει κυριεύσει η ψυχολογική προσέγγιση και ξεχάσαμε τη ρημάδα την κοινωνιολογία.
Living_in_a_material_world 31.3.2018 | 19:38
Σε πάρα πολλά νομίζω πως έχει απόλυτο δίκιο.
avatar
another world 1.4.2018 | 09:20
Επιτέλους ένα κείμενο που επειδή προέρχεται από επιστήμονα, ίσως να πείσει κάποιους για τον λάθος δρόμο που έχουμε πάρει ως κοινωνία.
Η φράση:
"Ένα μικρό παιδί είναι μια προσωπικότητα άξια σεβασμού. Αλλά όχι δεν είναι ακόμη ένας ισότιμος συνομιλητής."
είναι απόλυτα σωστή. Τα περισσότερα σημερινά παιδιά άλλωστε μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι έχουν μόνο δικαιώματα απέναντι στους μεγαλύτερούς τους. Το ότι και οι γονείς, οι παππούδες τους, οι εκπαιδευτικοί τους κλπ μπορεί να έχουν και αυτοί μία ζωή και δικαιώματα είναι κάτι που ελάχιστα παιδιά μαθαίνουν να σέβονται.
Κι έτσι καταλήγουμε στο τελικό συμπέρασμα του γιατρού:
"Ένα άτομο του οποίου η παιδική παντοδυναμία δεν έχει σταματήσει από την συνεχή εκπαίδευση, στην ώριμη ηλικία θα ζει στην αγωνία, στην φιλαυτία και στη μονομανία"
avatar
Ανώνυμος/η 1.4.2018 | 09:55
Ωραία συνέντευξη!

Δυστυχώς δεν έχω γνωρίσει καμιά οικογένεια με το θετικό πρότυπο που εξηγεί ο γιατρός.

Οι οικογένειες συνήθως λειτουργούν στα δύο άκρα: είτε στο άκρο του αυταρχισμού είτε στο άκρο της υπέρμετρης ανοχής.

Τουλάχιστον όσοι είστε γονείς προσπαθήστε να εφαρμόσετε την αγάπη, τη φροντίδα και την οικογενειακή ζεστασιά-ηρεμία με την ταυτόχρονη επιβολή ορίων και κανόνων.
Έχει γεμίσει η κοινωνία μας με φοβισμένα ή κακομαθημένα παιδιά...
καθιστος ταυρος 1.4.2018 | 14:24
Πετιεται το μπαλακι απο την οικογενεια στην εκπαιδευση.
Ποια οικογενεια και με ποια εκπαιδευση μπορει να φερει σε περας αυτο το βαρος και γιατι μια οργανωμενη κοινωνια να εξαρταται απ αυτους τους "οικογενειαρχες"
Γενναμε και φευγουμε μ εναν ανθρωπο που ουσιαστικα τυχαια τον κραταμε μερικοι στη ζωη
avatar
Βεβαιως 2.4.2018 | 02:22
Τα παιδια, παιρνουν μυνηματα απο ολα που συμβαινουν γυρο τους, ιδιαιτερα στο στενο περιβαλον, δηλαδη γονεις, συγγενεις, τηλεοραση, γειτονες, φιλους, παιδικο σταθμο κλπ. Αυτοι ομως που εχουν την τελικη ευθυνη ειναι οι γονεις, ολοι οι αλλοι επιδρουν μονο. Αν εχουν κουραγιο, ωρα και ορεξη να ασχοληθουν, δηλαδη να δοσουν χρονο ποιοτικο, να κανουν μαζι πραγματα, να μιλανε ωριμα, να αφηνουν τα παιδια να εκφραζονται χωρις επεμβασεις τι ειναι σωστο και τι οχι, μπορουμε με τροπο να κανουμε το παιδι να καταλαβει μονο του, χωρις υπερανω νουθετιση και προπαντων οχι με "Μανωλακη, Ελενιτσα" και αλλα χαιδευτικα που υποσκαπτουν την εικωνα που φτιαχνει το παιδι για τον εαυτο του, τοτε εχουν μπει γερες βασεις. Στην εποχη μας, οπου μικροι και μεγαλοι ψαχνουν για δικαιωση ιδιων επιδιωξεων δεν υπαρχει χρονος, ο ενας ριχνει στον αλλο το προβλημα, οι γονεις στο σχολειο, το σχολειο στους γονεις, οι γονεις στα παιδια, ολοι μαζι στην κοινωνια την τηλεοραση, τις κακες παρεες κλπ. Το παιδι θελει χρονο, αγαπη, λογο, ασφαλεια, τα υπολοιπα θα τα βρει ευκολα μονο του.