Ιδέες

Όλγκα Τοκάρτσουκ: «Μήπως αυτός είναι τελικά ο φυσιολογικός ρυθμός της ζωής;»

Η κάτοχος του Νόμπελ Λογοτεχνίας Όλγκα Τοκάρτσουκ βλέπει από το παράθυρό της τη νέα πραγματικότητα που μας περιμένει στη γωνία και γράφει αυτό το βαθύ, σπάνιο κείμενο.

Είχα την αίσθηση από πάντα σχεδόν ότι ο κόσμος είναι υπερβολικά πολύς, υπερβολικά γρήγορος, υπερβολικά έντονος, υπερβολικά θορυβώδης. Συνεπώς δεν βιώνω κάποιο «τραύμα απομόνωσης» και δεν μου είναι καθόλου δύσκολο να μη συναντώ άλλους ανθρώπους. Δεν λυπάμαι που έκλεισαν τα σινεμά. Μου είναι εντελώς αδιάφορο που τα εμπορικά κέντρα έβαλαν προσωρινό λουκέτο.

 

Ανησυχώ και στενοχωριέμαι, φυσικά, όταν σκέφτομαι όλους τους ανθρώπους που χάνουν τις δουλειές τους. Όταν όμως έμαθα για την επερχόμενη καραντίνα, ένιωσα κάτι σαν ανακούφιση. Ξέρω ότι πολλοί άνθρωποι ένιωσαν το ίδιο, ακόμα κι αν ένιωθαν επίσης και κάποια ντροπή γι' αυτό. Η εσωστρέφειά μου, τόσα χρόνια στραγγαλισμένη και κακοποιημένη από τους υπερδραστήριους εξωστρεφείς, τίναξε τη σκόνη από πάνω της και βγήκε από την ντουλάπα...

 

Η ζωή συνεχίζεται, όπως συνεχίζεται, αλλά με έναν εντελώς διαφορετικό ρυθμό. Τακτοποίησα επιτέλους την ντουλάπα μου και μάζεψα πλήθος διαβασμένες εφημερίδες για να τις πάω στον κάδο ανακύκλωσης. Πήρα το ποδήλατό μου από το μαγαζί που το είχα παρατήσει για επισκευή. Άρχισα να απολαμβάνω πιο πολύ το μαγείρεμα.

 

Μου έρχονται διαρκώς στο μυαλό εικόνες από τα παιδικά μου χρόνια. Υπήρχε τόσο πολύ περισσότερος χρόνος τότε, και μπορούσες να τον «χαραμίσεις» και να τον «σκοτώσεις», ξοδεύοντας ώρες με το να χαζεύεις απλά έξω από το παράθυρο, να παρατηρείς τα μυρμήγκια, να κρύβεσαι κάτω από το τραπέζι και να φαντάζεσαι ότι είσαι σε κιβωτό ή απλά να ξεφυλλίζεις την εγκυκλοπαίδεια.

 

Μπροστά στα μάτια μας εξατμίζεται ο καπνός από το πολιτισμικό παράδειγμα που μας διαμόρφωσε τα τελευταία διακόσια χρόνια: ότι είμαστε οι πρωτομάστορες της δημιουργίας, ότι μπορούμε να κάνουμε τα πάντα, ότι ο κόσμος μας ανήκει. Μια νέα εποχή πλησιάζει.

 

Μήπως τελικά έχουμε επιστρέψει στον φυσιολογικό ρυθμό της ζωής; Μήπως ο ιός δεν αποτελεί διατάραξη της κανονικότητας, αλλά ακριβώς το αντίθετο – μήπως δηλαδή αφύσικος ήταν ο φρενήρης κόσμος πριν από τον ιό;

 

Στο κάτω-κάτω ο ιός ήταν αυτός που μας υπενθύμισε αυτό το οποίο αρνιόμασταν με τόσο πάθος: ότι είμαστε ευάλωτα πλάσματα φτιαγμένα από το πιο λεπτό υλικό. Ότι πεθαίνουμε – ότι είμαστε θνητοί. Ότι δεν μας διαχωρίζει από τον υπόλοιπο πλανήτη η «ανθρωπιά» ή η εξαιρετικότητά μας. Ότι ο κόσμος είναι ένα είδος μεγάλου δικτύου στο οποίο εμπλεκόμαστε ποικιλοτρόπως, συνδεδεμένοι με τα υπόλοιπα όντα με αόρατα νήματα επιρροής και εξάρτησης. Ότι ασχέτως της απόστασης που χωρίζει τις πατρίδες μας ή τις γλώσσες που μιλάμε, ή το χρώμα του δέρματός μας, υποκύπτουμε στις ίδιες ασθένειες, μοιραζόμαστε τους ίδιους φόβους, πεθαίνουμε με τον ίδιο θάνατο.

 

Ο ιός μας έκανε να συνειδητοποιήσουμε ότι όσο αδύναμοι και ευάλωτοι κι αν νιώθουμε μπροστά στον κίνδυνο, περιτριγυριζόμαστε επίσης από ανθρώπους που είναι πιο ευάλωτοι, και για τους οποίους η βοήθειά μας είναι απαραίτητη. Μας υπενθύμισε πόσο ευπαθείς είναι οι ηλικιωμένοι γονείς μας και πόσο έχουν ανάγκη την φροντίδα μας. Μας υπέδειξε ότι οι φρενήρεις ρυθμοί που κινούμαστε θέτουν σε κίνδυνο τον κόσμο μας. Και ανέδειξε ένα ερώτημα το οποίο σπανίως έχουμε το κουράγιο να κάνουμε στον εαυτό μας: Τι είναι ακριβώς αυτό για την αναζήτηση του οποίου συνεχίζουμε να αναλωνόμαστε;

 

Ο φόβος μήπως μολυνθούμε μας υπενθύμισε τις φωλιές όπου μεγαλώσαμε και όπου νιώθουμε ασφαλείς. Σε μια τέτοια περίσταση, ακόμα και οι πιο επιμελείς και ακούραστοι ταξιδιώτες θα αναζητήσουν κάποιο είδος σπιτιού. Την ίδια ώρα, μας αποκαλύφθηκαν θλιβερές αλήθειες – όπως ότι σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή κινδύνου, οι σκέψεις μας υποχώρησαν για άλλη μια φορά στο περιορισμένο και αποκλειστικό πεδίο των εθνών και των συνόρων.

 

Σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς, έχουμε δει όλοι μας πόσο αδύναμη είναι στην πράξη η ιδέα μιας ευρωπαϊκής κοινότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εγκαταλείψει τον αγώνα, αναθέτοντας αποφάσεις ύψιστης κρισιμότητας στα εθνικά κράτη. Οι παλιοί σωβινισμοί έχουν επιστρέψει, φέροντας μαζί τους τον διαχωρισμό ανάμεσα σε «εμάς» και στους «ξένους» – με άλλα λόγια όλα αυτά εναντία στα οποία πολεμήσαμε τόσες δεκαετίες με την ελπίδα ότι δεν θα διαμορφώσουν ποτέ ξανά τη σκέψη μας. Ο φόβος του ιού μεταφέρει την αταβιστική πεποίθηση ότι πρέπει το φταίξιμο να πέσει στους ξένους, ότι αυτοί εισήγαγαν την απειλή. Στην Ευρώπη, ο ιός είναι «από αλλού». Εδώ στην Πολωνία, όποιος επιστρέφει από το εξωτερικό, θεωρείται ύποπτος. Ο ιός μας υπενθυμίζει ότι τα σύνορα ζουν και βασιλεύουν.

 

Πολύ φοβάμαι επίσης ότι ο ιός θα μας θυμίσει έντονα μια άλλη παλιά αλήθεια: πόσο δεν είμαστε καθόλου ίσοι. Κάποιοι από μας θα πετάξουν με ιδιωτικά αεροπλάνα σε μακρινά νησιά ή σε πολυτελή καταφύγια στα βουνά, την ώρα που οι περισσότεροι θα παραμείνουν στις πόλεις, κάποιοι θα πρέπει να φροντίζουν για τη λειτουργία των σταθμών ηλεκτρικής ενέργειας, κάποιοι θα πρέπει να δουλεύουν στα καταστήματα ειδών πρώτης ανάγκης ή στα νοσοκομεία, ρισκάροντας τη ζωή τους. Κάποιοι θα βγάλουν χρήματα από την πανδημία και κάποιοι άλλοι θα χάσουν τα πάντα.

 

Πιστεύουμε ότι μένουμε σπίτι και διαβάζουμε βιβλία ή βλέπουμε τηλεόραση, αλλά στην ουσία, καθώς σιγά-σιγά συνειδητοποιούμε ότι τίποτα δεν θα είναι πια το ίδιο, προετοιμάζουμε τον εαυτό μας για τη μάχη που θα δοθεί με διακύβευμα μια νέα πραγματικότητα την οποία δεν μπορούμε καν να φανταστούμε...


Μπροστά στα μάτια μας εξατμίζεται ο καπνός από το πολιτισμικό παράδειγμα που μας διαμόρφωσε τα τελευταία διακόσια χρόνια: ότι είμαστε οι πρωτομάστορες της δημιουργίας, ότι μπορούμε να κάνουμε τα πάντα, ότι ο κόσμος μας ανήκει. Μια νέα εποχή πλησιάζει.

 

Από το κείμενο της Όλγκα Τοκάρτσουκ που δημοσιεύτηκε στο New Yorker με τίτλο "A New World Through My Window"

Απόδοση: Δ. Πολιτάκης

* Τα βιβλία της Όλγκα Τοκάρτσουκ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Ιδέες
10 Σχόλια
avatar
parallel universe 9.4.2020 | 14:25
Υπέροχη!!!!
Λογική μηδέν 9.4.2020 | 17:04
Ακριβώς έτσι!!
Φανταστικό το άρθρο. Νομίζω ότι ο καθένας από μας , ειδικά όσοι ζούμε σε πόλεις ενώ έχουμε μεγαλώσει σε επαρχίες, μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως το άρθρο της.
avatar
Μαύρος Γάτος 9.4.2020 | 17:18
«Μήπως αυτός είναι τελικά ο φυσιολογικός ρυθμός της ζωής;» Πηγή: www.lifo.gr

Αν είσαι συνταξιούχος, συζητήσιμο.
Αν είσαι ελεύθερος επαγγελματίας και έχεις χάσει το 90% του -ήδη περιορισμένου μετά από μια δεκαετία λιτότητας- τζίρου σου, τα πράγματα αλλάζουν "ελαφρά".
Αν πάλι προκύψει μια μόνιμη κρατική επιδότηση που θα μου προσφέρει άλλο ένα 40%, ώστε να φτάνω στα μισά και να εξασφαλίζω μια εξαιρετικά λιτή, αλλά στοιχειωδώς αξιοπρεπή αραχτή διαβίωση, το ξανασυζητάω.
Alexx.Kidd 9.4.2020 | 18:43
Άλλα λόγια ν αγαπιόμαστε...
avatar
nego 9.4.2020 | 18:55
ΟΧΙ!
avatar
vas-vas 9.4.2020 | 20:18
Ολα αυτα τα ακουω βερεσε. Ο καθεις βεβαια εχει δικαιωμα να διατυπωνει τις απόψεις του αλλα αυτη η αποψη ειναι αυτη ενος εσωστρεφή ανθρωπου, το ειπε και η ιδια. Απο που και ως που ο εσωστρεφής ειναι ο φυσιολογικος. Αυτο που γινεται εινα παρα φυση. Παει εναντια στην ανθρωπινη υποσταση. Ο ανθρωπος ειναι φτιαγμενος να αγκαλιαζεται να ακουμπαει τον αλλο. Το λεει η επιστημη οτι μια αγκαλια προκαλει εκρηξη ορμονων του ανθρωπινου οργανισμου. Αυτη η κατασταση βαζει τον καθε ενα στα χαρακωματα, σηκωνει διαχωριστικες γραμμες αναμεσα μας. Στρωνει το εδαφος για ενα κοσμο διχως συναισθημα που ολα θα ελέγχονται απο αλγορυθμους. Δουλεια απτο κομπιουτερ, συναντησεις απτο κομπιουτερ, ερωτας απτο κομπιουτερ. Να μου λείπει ενας τέτοιος κοσμος
Dimi 10.4.2020 | 14:12
Είπε ότι είναι εσωστρέφης, δεν είναι είπε ότι είναι αντικοινωνικη, και ναι το εσωστρέφης είναι φυσιολογικό όπως και το εξωστρεφής
avatar
0023 10.4.2020 | 11:18
Αν ζούσε την εποχή της Πανώλης ή την εποχή της Ισπανικής γρίπης τι θα έκανε, τι θα έλεγε και τι θα πίστευε για την επόμενη μέρα που ξημέρωνε για εκείνη και την ανθρωπότητα?
Επίσης στην περίπτωσή που ο άνθρωπος έμενε στο να κοιτάει τα μυρμηγκάκια, γιατί αυτή είναι η φυσιολογική ροή στον δικό της μικρόκοσμο, δεν θα είχαμε "φτάσει" εκεί που είναι το voyager1 σήμερα.
Για άλλα επιτεύγματα της ανθρωπότητας δεν θα μιλήσω καθόλου θα πάω πάσο.
Η ιντροβερτ άποψη της, αν δεν είναι ελιτίστικη και δήθεν, είναι Νραηκαντιλικι στάνταρ.
avatar
sapiens 11.4.2020 | 08:59
Πολύ καλά όλα αυτά αρκεί στο τέλος να μην ιδρυματοποιηθούμε μετατρέποντας εαυτούς σε αυτόβουλα κρατούμενους...
TheObserver 22.4.2020 | 02:21
Αναμενόμενα πολλοί παρερμήνευσαν τα λεγόμενα της Τοκαρτσουκ.
Γράφουν: Οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα διαφωνήσουν μαζί σας κυρία Τοκάρτσουκ, μα πώς είναι δυνατόν αυτό που ζούμε να είναι φυσιολογικό κτλ. Ε γι'αυτό η κυρία έχει Νομπελ και εμείς σχολιάζουμε στη LiFO. Δεν λέει ότι η καραντίνα είναι φυσιολογική προφανώς. Για ρυθμούς ζωής μιλάει και καλεί σε προσωπική αναρώτηση σε σχέση με την ταχύτητα, την ποιότητα και την κατεύθυνση του πολιτισμού μας.
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια