Με τη Μαρία Κάλλας στο Λονδίνο, 1957.
Μουσική

Elisabeth Schwarzkopf: Ναζίστρια κι εγωπαθής μεν, συγκλονιστική φωνή δε

Η καλλιτεχνική αξία μπορεί να ξεπλύνει τις "αμαρτίες"; Η περίπτωση της σοπράνο Elisabeth Schwarzkopf

 Όσοι δεν την άκουσαν ποτέ να τραγουδά ζωντανά ή δεν είναι συλλέκτες ηχογραφήσεων κλασικής μουσικής γνωρίζουν κατά πάσα πιθανότητα μόνο δύο πράγματα για εκείνη και κανένα εκ των δύο δεν την κολακεύει. Μάλιστα κάποιοι θα αναρωτηθούν εάν ο θαυμασμός για την μουσική της προσφορά είναι δικαιολογημένος.

  

Η ευρύτερα γνωστή πληροφορία που την αφορά είναι φυσικά η ιδιότητα της ως μέλους του Ναζιστικού κόμματος. Είναι βέβαιο ότι ήταν μέλος το 1940 αλλά πιθανολογείται ότι είχε εγγραφεί στο κόμμα πολύ νωρίτερα. Μέχρι που αποδείχθηκε το 1981 ότι κατείχε την κάρτα μέλους με αριθμό μητρώου 7.548.960, η ίδια αρνούνταν ότι είχε υπάρξει Ναζί. Όταν η πληροφορία αυτή αποκαλύφθηκε η Schwarzkopf ισχυρίστηκε ότι είχε προσχωρήσει λόγω επαγγελματικής αναγκαιότητας. Ωστόσο είναι σαφές πλέον ότι το ναζιστικό παρελθόν της δεν ήταν μια μη ηθελημένη κίνηση κι ότι συμμετείχε ενεργά. Όταν πέθανε το 2006 στην ηλικία των 90, η φήμη της είχε κηλιδωθεί ανεπανόρθωτα.

 

Μέχρι που αποδείχθηκε το 1981 ότι κατείχε την κάρτα μέλους με αριθμό μητρώου 7.548.960, η ίδια αρνούνταν ότι είχε υπάρξει Ναζί.... Φωτ.: ΕΜΙ

 

Η Kirsten Flagstad οταν την άκουσε να τραγουδα στο Fidelio είπε "Δεν νομίζω να έχω ακούσει ωραιότερη φωνή να βγαίνει από ανθρώπινο στόμα."

 

Το δεύτερο πιο γνωστό στοιχείο από την ζωή και την καριέρα της έχει μεν μικρότερη βαρύτητα αλλά είναι λίαν αποκαλυπτικό του χαρακτήρα της. Το 1958 ως καλεσμένη από την Desert Island Discs της ζητήθηκε να επιλέξει τις αγαπημένες της ηχογραφήσεις κι εκείνη διάλεξε επτά δικές της ηχογραφήσεις συν ένα πρελούδιο ηχογράφησης στην οποία πρωταγωνιστούσε. Πρόκειται για μια σαφώς εγωκεντρική επιλογή την οποία ξεπέρασε μόνο ο σκηνοθέτης Otto Preminger 22 χρόνια αργότερα επιλέγοντας οκτώ μουσικά θέματα από αποκλειστικά δικές του ταινίες.

 

Συνδυασμένες οι δύο αυτές ιστορίες παρουσιάζουν μια αντιπαθή και εγωμανή ντίβα. Οι μη μουσικές επιλογές της στην συνέντευξη της Desert Island Discs ήταν ένα βιβλίο Γαλλικής μαγειρικής και ως αγαπημένη "πολυτέλεια" ανέφερε το αντιηλιακό λάδι, αντικείμενα που αποκαλύπτουν ότι αν μη τι άλλο είχε και μια ανθρώπινη πλευρά. Ωστόσο η Elisabeth Schwarzkopf παραμένει μια προσωπικότητα που δεν πουλάει την σήμερον ημέρα.

 

Βερολίνο, 1970.

 

Αν ακούσουμε όμως τι λένε οι γνώστες συνθέτουμε μια πιο ολοκληρωμένη αξία για εκείνη. Το 1946 ο Χερμπερτ φον Κάραγιαν, μιλώντας στον Walter Legge, μέλλοντα σύζυγο της και παραγωγό που έχτισε την καριέρα της, είχε πει πως είναι "ίσως η καλύτερη τραγουδίστρια στην κεντρική Ευρώπη." Η Kirsten Flagstad οταν την άκουσε να τραγουδα στο Fidelio είπε "Δεν νομίζω να έχω ακούσει ωραιότερη φωνή να βγαίνει από ανθρώπινο στόμα." Ο ιδιαίτερα αυστηρός Sviatoslav Richter είχε δηλώσει "Όποτε τραγουδά αυτή η σπουδαία καλλιτέχνις δίνει τον βέλτιστο υπερθετικό εαυτό της." Έπειτα από ένα ρεσιταλ της στο Δημαρχείο του St Pancras το 1972, ο μουσικοκριτικός της Guardian είχε γράψει "Ούτε ένα λάθος, ετούτη η Marchallin δεν είναι πια νέα αλλά καθόλη την διάρκεια της νύχτας το μόνο που σκεφτόταν κανείς ήταν πως αν είσαι μεγάλος καλλιτέχνης αυτό δεν έχει καμία σημασία."

 

Tα μαθηματα που παρέδιδε σε προχωρημένη ηλικία...

 

Εκείνο που δεν αμφισβητήθηκε ποτέ ήταν οι κοπιώδεις προσπάθειες της και τα εξαιρετικά υψηλά στάνταρ που έθετε. Ο σταθερός συνεργάτης της Gerald Moore έλεγε "Δεν έχω συναντήσει άλλον καλλιτέχνη με την ικανότητα της Elisabeth για τόσο σκληρή δουλειά." Ήταν τελειομανής σε τρομακτικό βαθμό "Με την Schwarzkopf δεν υπάρχουν δικαιολογίες."

 

Η επιρροή του συζύγου της ήταν πάντα αντικείμενο συζητήσεων και πειραγμάτων, με ευνοϊκότερο το "Her Master's Voice" το οποίο μάλιστα έλεγε η ίδια αναφερόμενη σε εκείνον. Κάποιοι έλεγαν ότι "δεν ακούει την μουσική αλλά την ερμηνεία". Άδικο σχόλιο μεν αλλά εύστοχο, καθώς ο Legge ήταν εκείνος που την μετέτρεψε, μαζί με την δασκάλα της Maria Ivogun, από μια συμπαθητική σοπράνο όπως τόσες άλλες σε μια σπουδαία ερμηνεύτρια του Μότσαρτ και του Στράους αλλά και του Hugo Wolf και της βιεννέζικης οπερέττας.

 

Επί σκηνής, κατόπιν εντολής του συζύγου της ερμήνευε συγκεκριμένους μόνο ρόλους όπως την Fiordiligi, Donna Elvira και την Κόμησσα Almaviva του Μότσαρτ και την Marschallin του Στράους, αλλά στις ηχογραφήσεις και σε ρεσιτάλ είχε ένα σαφώς ευρύτερο ρεπερτόριο με έργα πολλών συνθετών. Η ερμηνεία της στο έργο του Wolf είναι σαφώς η κορυφαίακαι η ικανότητα της να αποδίδει την διάθεση, λεπτομέρειες, βάρος φωνής και αλλαγές τονικότητας παραμένει ακόμα και σήμερα αξεπέραστη.

 

 

 

Der Rosenkavalier Final Trio - Schwarzkopf, Jurinac, Rothenberger

............................................................................................

 

Η κριτική του Steane για την ηχογράφηση του Κοιμώμενου Ιησού με τον Wilhelm Furtwängler στο πιάνο περιγραφει την τέχνη της με ακρίβεια: "Εκείνο που ακούει κανείς είναι το ωραιότερο λεγκάτο, σαν μια υπέροχη αστραπή με την λιγότερο κοπιώδη και υψίστης ευαισθησίας ερμηνεία. Η σκέψη και η τέχνη είναι τόσο υπέροχα ακριβείς που θα ήθελε κανείς να τις αποκαλέσει προϊόν υπολογισμού όμως αυτό εξυπονοεί κάτι ανειλικρινές και άνευ συναισθήματος, κάτι που προφανώς είναι αβάσιμο γιατί η ανειλικρίνεια, όπως και η συναισθηματικότητα, προδίδονται από την ανακρίβεια και τις παραμορφώσεις. Στην Schwarzkopf ανακαλύπτει κανείς έναν υψηλό βαθμό ενσυναίσθησης χρωματικών και στυλ, και την ύπαρξη συνειδητής επιλογής."

 

Τρία χρόνια πριν τον θάνατο του Legge έδωσαν μαζί μια σειρά masterclasses στην Νέα Υόρκη έπειτα από τα οποία ο Andrew Porter του New Yorker είπε πως "όταν ο Legge παντρεύτηκε την Schwarzkopf συνασπίστηκαν δύο τελειομανείς."

 

Κάτι που είναι εμφανές σε κάθε δίσκο της. Ότι άλλο κι αν υπήρξε, η Schwarzkopf παραμένει αδιαμφισβήτητα μία από τις σημαντικότερες σοπράνο του 20ου αιώνα.

 

 

 

 

 

 Τα στοιχεία από την Guardian

 

Μουσική