Για να ταυτιστείς με το έθνος στο οποίο ανήκεις δεν χρειάζεται να μισείς ούτε να υποτιμάς τα άλλα. Άλλωστε, είσαι πάντα ελεύθερος να αλλάξεις έθνος, αν θέλεις.
Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος

Περί εθνικισμού και πατριωτισμού

Με αφορμή τις μαθητικές καταλήψεις και τα επεισόδια στη Γαλλία.

Οι μαθητικές καταλήψεις αυτών των ημερών δεν είναι μόνο ευκαιρία να αναδειχθούν οι ευθύνες όσων ενθάρρυναν και εκμεταλλεύτηκαν επί δεκαετίες αυτή την αυτοκαταστροφική μορφή νεανικής διαμαρτυρίας. Είναι, επίσης, αφορμή να επανεξετάσουμε την ανιστόρητη διαστρέβλωση και παραμόρφωση που έχει υποστεί ο εθνικισμός ως έννοια και ως όρος.


Ο εθνικισμός, γενικά, έχει αποκτήσει κακό όνομα, είτε εξαιτίας εγκλημάτων που έγιναν πρόσφατα στο όνομά του (π.χ. στην πρώην Γιουγκοσλαβία) είτε εξαιτίας ακραίων ή και διεστραμμένων μορφών του, όπως η Χ.Α. στη χώρα μας και άλλα ακροδεξιά κινήματα αλλού. Ωστόσο, χρειάζεται να θυμηθούμε ότι ο εθνικισμός ως ιδεολογία γεννήθηκε φιλελεύθερος και δημοκρατικός. Υπήρξε καρπός δύο ελπιδοφόρων επαναστάσεων κοσμοϊστορικής σημασίας: της Αμερικανικής το 1776 και της Γαλλικής το 1789. Με τους όρους μιας διάκρισης που γεννήθηκε ακριβώς τότε, ο εθνικισμός αρχικά ήταν αποκλειστικά «αριστερός». Μόνο στη διάρκεια του 19ου αιώνα και από αντίδραση στη Γαλλική Επανάσταση εμφανίστηκαν «δεξιές» έως και «ακροδεξιές» εκδοχές ή παραμορφώσεις του, με απώτατη συνέπεια τα παραληρήματα του φασισμού και του ναζισμού τον 20ό αιώνα.

 

Το να εκχωρούμε συνολικά τον εθνικισμό στη Χ.Α. και να την αφήνουμε να παριστάνει ότι τον μονοπωλεί αποτελεί ένδειξη έσχατης πνευματικής οκνηρίας και ασυναρτησίας. Είναι αυτόχρημα τραγελαφικό να παριστάνουν τους Έλληνες εθνικιστές όσοι λατρεύουν και αναπολούν Γερμανούς ακραίους εθνικιστές, όπως ο Χίτλερ και το κόμμα του, που επιτέθηκαν στην Ελλάδα ως εχθροί και την αιματοκύλισαν.


Για τον αρχέγονο φιλελεύθερο εθνικισμό, τα έθνη είναι καταρχήν ισότιμα. Ισχύει, δηλαδή, ό,τι ισχύει και για τα άτομα. Για να ταυτιστείς με το έθνος στο οποίο ανήκεις δεν χρειάζεται να μισείς ούτε να υποτιμάς τα άλλα. Άλλωστε, είσαι πάντα ελεύθερος να αλλάξεις έθνος, αν θέλεις. Επιπλέον, ο φιλελεύθερος εθνικισμός μπορεί ασφαλώς να συνδυαστεί αρμονικά με διεθνισμό ή και άλλες υπερεθνικές ταυτότητες, όπως είναι για μας η ευρωπαϊκή. Έλληνας, Ευρωπαίος, πολίτης του κόσμου. Προσωπικά, έτσι νιώθω από παιδί και δεν χρειάστηκε (ευτυχώς) να διαλέξω.

 

Η λεγόμενη «πολιτική ορθότητα» έχει επιβάλει σήμερα να αποφεύγεται σαν αναθεματισμένος ο όρος «εθνικισμός» και να προτιμάται ο όρος «πατριωτισμός». Ο Γάλλος Πρόεδρος Μακρόν έφτασε μάλιστα στο σημείο να θεωρήσει τις δύο έννοιες διαμετρικά αντίθετες. Πρόκειται και εδώ για τεράστια και τελείως ανιστόρητη παρανόηση. Ο πατριωτισμός είναι έννοια ευρύτερη, επειδή είναι νοητός και σε κράτη που δεν είναι εθνικά, όπως, για παράδειγμα, οι πόλεις-κράτη της Αρχαιότητας ή της Αναγέννησης και πολυεθνικές αυτοκρατορίες έως σχετικά πρόσφατα.

 
Όταν, όμως, αναφέρεται σε ένα απροσχημάτιστα εθνικό κράτος, ο πατριωτισμός λογικά δεν μπορεί παρά να αποτελεί μία εκδοχή του εθνικισμού – όχι κάτι «άλλο», διαφορετικό. Έτσι π.χ. όρισα ως «εσωστρεφή πατριωτισμό» την αντιβενιζελική εκδοχή του νεοελληνικού εθνικισμού την εποχή του Εθνικού Διχασμού. Η βενιζελική εκδοχή του ίδιου εθνικισμού ήταν τότε ο αλυτρωτισμός, δηλαδή η απελευθέρωση («λύτρωση») των ομοεθνών που ζουν υπό ξένη κυριαρχία και η προσάρτηση των περιοχών τους στο εθνικό κράτος.


Τέλος, παρανόηση ή ευσεβή πόθο αποτελεί και η εντύπωση ότι ο εθνικισμός είναι τάχα ιστορικά ξεπερασμένος στην πραγματικότητα. Τον αρχέγονο φιλελεύθερο εθνικισμό εξακολουθεί να αποτυπώνει καταρχήν η εσωτερική, αλλά και η διεθνής έννομη τάξη. Όλα σχεδόν τα κράτη είναι (ή παριστάνουν ότι είναι) εθνικά. Συναποτελούσαν προπολεμικά την Κοινωνία των Εθνών και μεταπολεμικά συναποτελούν, ακριβώς, τα Ηνωμένα Έθνη.


Όσο, λοιπόν, το κράτος μας παραμένει, με την ελεύθερη θέληση της συντριπτικής πλειοψηφίας του, ένα εθνικό κράτος –φιλελεύθερο, δημοκρατικό, κοινωνικό, φιλειρηνικό, φιλόξενο, αλλά πάντως εθνικό–, χρειάζεται να αποκτούν οι πολίτες του την αντίστοιχη εθνική ταυτότητα. Χρειάζεται δηλαδή να μαθαίνουν από το σχολείο έναν ιστορικά τεκμηριωμένο εθνικισμό, απαλλαγμένο από αβάσιμες μυθολογίες και αστόχαστη μισαλλοδοξία. Παρά τις τυπικές τελετές και παρελάσεις, το σχολείο στη χώρα μας έχει προ πολλού πάψει να εκπληρώνει ικανοποιητικά αυτόν το ρόλο. Στο κενό έχουν πλέον παρεισφρήσει η Χ.Α. και άλλα ακροδεξιά κυκλώματα, προσφέροντας στους μαθητές αυτό που δεν προσφέρει το σχολείο.


Το να εκχωρούμε συνολικά τον εθνικισμό στη Χ.Α. και να την αφήνουμε να παριστάνει ότι τον μονοπωλεί αποτελεί ένδειξη έσχατης πνευματικής οκνηρίας και ασυναρτησίας. Είναι αυτόχρημα τραγελαφικό να παριστάνουν τους Έλληνες εθνικιστές όσοι λατρεύουν και αναπολούν Γερμανούς ακραίους εθνικιστές, όπως ο Χίτλερ και το κόμμα του, που επιτέθηκαν στην Ελλάδα ως εχθροί και την αιματοκύλισαν. Οι θαυμαστές τους σήμερα διαιωνίζουν συμβολικά την εσχάτη προδοσία που διέπραξαν τότε οι κατοχικοί συνεργάτες των Γερμανών. Είναι τάχα αυτό «εθνικισμός»;


Επιπλέον, το να αφήνουμε την εθνική διαπαιδαγώγηση των ελληνόπουλων στη Χ.Α. και παρόμοια κυκλώματα (διαδικτυακά και μη) ισοδυναμεί με αυτοκτονία – όχι μόνο για το δημοκρατικό πολίτευμα αλλά και για το ίδιο το έθνος μας. Αν όντως η Χ.Α. έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις τωρινές μαθητικές καταλήψεις, αυτές αποτελούν ίσως μια τελευταία προειδοποίηση.

Απόψεις
5 Σχόλια
avatar
Ramon Ramone 9.12.2018 | 12:29
Χρειάζεται δηλαδή να μαθαίνουν από το σχολείο έναν ιστορικά τεκμηριωμένο εθνικισμό, απαλλαγμένο από αβάσιμες μυθολογίες και αστόχαστη μισαλλοδοξία. Παρά τις τυπικές τελετές και παρελάσεις, το σχολείο στη χώρα μας έχει προ πολλού πάψει να εκπληρώνει ικανοποιητικά αυτόν το ρόλο. Πηγή: www.lifo.gr

Με όλο τον σεβασμό, δεν νομίζω ότι το σχολείο επετέλεσε ποτέ (από την σύσταση του νεοελληνικού κράτους) φορέα ιστορικής αλήθειας αλλά έμμεσης ή άμεσης προπαγάνδας. Και αυτό για να οικοδομηθεί (ή ακόμα και να επιβληθεί) "εθνική" ταυτότητα στους κατοίκους της επικράτειας μετά την πτώση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας (ακόμα και σε εκείνους που δεν είχαν ελληνικές ρίζες). Το να διδάσκεις μόνο τα καλά αφήνοντας απ' έξω τα κακά (οποιασδήποτε πλευράς και πολιτικής κατεύθυνσης), το να αποκρύπτεις επιμελώς τις σκοτεινές πλευρές της ιστορίας και να την παρουσιάζεις ως παραμυθάκι ακόμα και σε εφήβους δεν είναι αλήθεια, αλλά μισή αλήθεια. Και η μισή αλήθεια είναι ψέμα που εν προκειμένω εντυπώνεται στα μυαλά που δεν νιώθουν την ανάγκη να ψάξουν περαιτέρω. Σε τέτοια ψέματα πατάει ο εθνικισμός που καλώς ή κακώς έφτασε να έχει την έννοια που έχει σήμερα, ακριβώς εξ αιτίας του ιστορικού ψεύδους που ανακυκλώνεται αενάως και των γεγονότων που στιγμάτισαν την ιστορία στο όνομα του.
Citellus citellus 9.12.2018 | 20:44
Από τα πιο σοβαρά άρθρα που έχω διαβάσει εδώ και πολυυύ καιρό. Συζητά κατευθείαν τα σημαντικά χωρίς να σπαταλα χρόνο σε ανουσιες οπαδικες αντιπαραθεσεις.
avatar
Βεβαιως 10.12.2018 | 13:57
Το προβλημα ηταν και ειναι ποιος λεει και τι εννοει. Για αλλους ο Χιτλερ, και οι συν αυτον ουκ ολιγοι, ηταν εθνικιστης, γι αλλους πατριωτης. Τι ηταν ο Χιτλερ λοιπον;
avatar
Γράφων 11.12.2018 | 10:36
Αρ. 1 παρ. 3. του Συντάγματος της Ελληνικής Δημοκρατίας (αν μας ενδιαφέρουν ακόμα αυτές οι έννοιες είτε το "ελληνική" είτε το "δημοκρατία" είτε και το "σύνταγμα" ακόμα ακόμα)

Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.

Και για να ξέρουμε τι λέμε. Το έθνος δεν έχει σχέση με φυλετικές καθαρότητες. ή καθαρότητες αίματος. Αυτό είναι μια απλουστευτική σκέψη που μεταφέρει το παιχνίδι στο ταμπλό των ακραίων.

Το έθνος είναι πρωτίστως κοινές συνήθειες στο παρόν και μετά κοινό παρελθόν και κοινές ελπίδες για το μέλλον. Έθνος και συνήθεια (<έθος) εξάλλου είναι ομόρριζες λέξεις.

Η εθνικιστική (ακρο)δεξιά έχει κάποια κοινά με την διεθνιστική (ακρο)αριστερά. Αναγνωρίζει ορθώς "κάποια" θέματα ως προβληματικά. Το πρόβλημα είναι ότι προτείνει τελείως λάθος λύσεις.

Πχ το 2007 το μόνο κόμμα που έλεγε ότι η κατάσταση στο κέντρο της Αθήνας ήταν προβληματική και άρα χρειαζόταν αστυνόμευση ήταν αυτό του Καρατζαφέρη. Το λάθος δεν ήταν ότι το έλεγε το ΛΆΟΣ. Το λαθος ήταν ότι δεν το λέγαν οι υπόλοιποι από τον φόβο μην θεωρηθούν "ακροδεξιοί".

Η λύση βέβαια δεν είναι να βαράμε τους μαυριδερούς. Η λύση είναι μια μεταναστευτική πολιτική που δεν ταυτίζεται με το "μπάτε σκύλοι αλέστε". Μια μεταναστευτική πολιτική που από μόνη της θα είναι μια διδασκαλία του κράτους δικαίου και θα έχει ως κυρίαρχο σκοπό του καλό του εδώ κατοικούντος λαού και του υφιστάμενου έθνους.
Citellus citellus 13.12.2018 | 13:31
"Το έθνος δεν έχει σχέση με φυλετικές καθαρότητες. ή καθαρότητες αίματος"

Bullseye. Αυτό πολλοί λίγοι το καταλαβαίνουν από όλο το πολιτικό φάσμα.
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια