Αναρωτιέμαι πόσοι πολίτες ξέρουν πώς λειτουργεί η Ένωση, τι είναι, τι κάνει, τι αρμοδιότητες έχει. Πόσοι άνθρωποι ξέρουν τι έχει πετύχει. Ούτε για τις αποτυχίες της Ένωσης ακούσαμε.
Β. Στεργίου

Έχουμε πόδια, όχι ρίζες, είμαστε άνθρωποι, όχι δέντρα: Οι Ευρωεκλογές χωρίς την Ευρώπη

Είναι σοκαριστικό πόσο λείπει η Ευρώπη από τη συζήτηση που προηγείται των Ευρωεκλογών. Ένας σωρός από άσχετα θέματα, προσωπικές επιθέσεις και ανέμπνευστη μιζέρια έχει κατακαθίσει πάνω σε τεράστια ζητήματα που κανείς δεν συζητά και κανείς δεν σχολιάζει.

Είναι σοκαριστικό πόσο λείπει η Ευρώπη από τη συζήτηση που προηγείται των Ευρωεκλογών. Ένας σωρός από άσχετα θέματα, προσωπικές επιθέσεις και ανέμπνευστη μιζέρια έχει κατακαθίσει πάνω σε τεράστια ζητήματα που κανείς δεν συζητά και κανείς δεν σχολιάζει.

 

Αναρωτιέμαι πόσοι πολίτες ξέρουν πώς λειτουργεί η Ένωση, τι είναι, τι κάνει, τι αρμοδιότητες έχει. Πόσοι άνθρωποι ξέρουν τι έχει πετύχει. Θα ήλπιζε κανείς ότι πριν από τις εκλογές ο διάλογος θα πήγαινε προς τα κει. Αλλά δεν πήγε. Ούτε για τις αποτυχίες της Ένωσης ακούσαμε.

 

Δεν ακούσαμε όσο θα έπρεπε τη δίκαιη κριτική για την ανικανότητά της να σώσει τους ανθρώπους που πνίγονται στα σύνορά της ή για την αδυναμία της να συνδεθεί με τους ανέργους, τους φτωχούς και τους αποκλεισμένους που ζουν στα κράτη-μέλη. Άλλα θέματα κρίθηκαν σημαντικά στη χώρα μας λίγο πριν από τις Ευρωεκλογές, μικρά θέματα, στο μέγεθος των προσδοκιών μας απ' την πολιτική.


Ακόμα και η συζήτηση για την άνοδο της ακροδεξιάς είναι μια αστεία συζήτηση σε επίπεδο διαπιστώσεων: τα άκρα ανεβαίνουν, φαίνεται απειλητικό. Η διαπίστωση δεν ακολουθείται από τίποτε άλλο, από καμία ανάλυση που θα έκανε έναν άνθρωπο να αισθανθεί προσωπικά απειλούμενος από την άνοδο της ακροδεξιάς και προσωπικά εμπλεκόμενος στην προσπάθεια που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση.

 

Την τελευταία φορά που η Ευρώπη θέλησε την κάθαρση απ' το διαφορετικό κανένας παράδεισος δεν προέκυψε, μόνο μια κόλαση βίας: ο πόλεμος. Ο εθνικισμός αντικαθιστά «τα πόδια μας με ρίζες», λέει ο συγγραφέας του βιβλίου και καλεί τη νέα γενιά να ξυπνήσει. Η ιδέα ότι είμαστε το αίμα μας είναι μια νοσηρή φαντασίωση.


Γι' αυτό φταίνε εν πολλοίς και τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα που διεκδικούν τις ψήφους μας. Χλιαρά, μαγκωμένα, ντροπαλά. Θέλουν να παραστήσουν τους ανήσυχους φρουρούς της δημοκρατίας, αλλά οι προτεραιότητές τους τα προδίδουν. Τι αντιτάσσουν στην επέλαση των νεοναζί και των φασιστών; Μικρότητες, φαγωμάρα και χυλώδη λογύδρια για το πόσο κακός είναι ο εθνικισμός, επειδή ο εθνικισμός είναι κακός, επειδή! Χωρίς αφήγημα. Χωρίς ιδέες. Χωρίς να μας πουν με σαφήνεια τι παίζεται και τι απειλείται απ' αυτή την περίφημη άνοδο της ακροδεξιάς.

 

Αυτό που έψαχνα και δεν βρήκα στα πολιτικά κόμματα, το βρήκα σε δύο πολύ καλά βιβλία. Το ένα αφορά το θέμα της ανόδου των εθνικισμών και την απόρριψη του ενωσιακού εγχειρήματος και λέγεται Εναντίον της αντιδραστικής σκέψης (του Glucksmann, εκδ. Πόλις). Το αφήγημα της ακροδεξιάς ξεδιπλώνεται αριστοτεχνικά στα μάτια μας από έναν συγγραφέα που έχει την ικανότητα και την πειθαρχία, αφού το ξετυλίξει, να το διαλύσει. Μιλάει με έμπνευση, ζωντάνια και καλά επεξεργασμένες σκέψεις για την Ευρώπη και την πατρίδα του, τη Γαλλία. Είναι τόσο καλός στη δημιουργία ενός συγκινητικού, εμπνευσμένου αφηγήματος για την ενωμένη Ευρώπη που σε κάνει απλώς να θλίβεσαι με την ανικανότητα των πολιτικών να διεγείρουν αντίστοιχα θετικά πάθη για μια καλή ιδέα.

 

Το βιβλίο διερωτάται πότε και πού υπήρξε αυτός ο παράδεισος που ευαγγελίζεται η ακροδεξιά, ο εσωστρεφής, συμπαγής παράδεισος όπου δεν μετακινούμασταν, δεν ψαχνόμασταν, δεν αναζητούσαμε το καλύτερο σε άλλους τόπους ή σε άλλες ταυτότητες. Την τελευταία φορά που η Ευρώπη θέλησε την κάθαρση απ' το διαφορετικό κανένας παράδεισος δεν προέκυψε, μόνο μια κόλαση βίας: ο πόλεμος. Ο εθνικισμός αντικαθιστά «τα πόδια μας με ρίζες», λέει λίγο-πολύ ο συγγραφέας του βιβλίου και καλεί τη νέα γενιά να ξυπνήσει. Η ιδέα ότι είμαστε το αίμα μας είναι μια νοσηρή φαντασίωση.

 

Στέκομαι στην κινητικότητα, επειδή είναι από τα βασικά στηρίγματα της ιδέας μιας όχι εθνικιστικής Ευρώπης αλλά και επειδή είναι κάτι που εμπνέει, αφού σχετίζεται με την πιθανότητα μιας καλύτερης ζωής αλλού. Είναι περίεργο που κανείς δεν μιλάει πολύ για το πώς η Ε.Ε. κατάφερε να διευκολύνει τόσο πολλούς ανθρώπους να ζήσουν αλλού, να σπουδάσουν, να ταξιδέψουν, να πλουτίσουν σε γνώσεις, χρήματα και εμπειρίες.

 

Ευτυχώς, όμως, βρήκα μια ενημερωμένη πραγμάτευση ζητημάτων κινητικότητας σε ένα βιβλίο. Τόσο το περιεχόμενο όσο και το σχήμα του (είναι κοντόχοντρο) το κάνουν καλό όπλο για όσους θέλουν να επιτεθούν σε ρατσιστές και ξενοφοβικούς. Πολλοί λένε «ναι, όλα, καλά, όμως έρχονται Σύριοι, Αλβανοί, Πακιστανοί και μας παίρνουν τα σπίτια και τις δουλειές», «ναι, αλλά πόσοι την πατρίδα μας πάνε και δουλεύουνε στη Γερμανία, στη Μέρκελ» κ.λπ. κ.λπ.

 

Το υπέροχο χοντρό βιβλίο απαντάει. Είναι καλό που έρχονται ξένοι, να έρθουνε κι άλλοι. Είναι καλό να εξασθενούν οι συνοριακοί έλεγχοι, εξαιτίας εγχειρημάτων όπως αυτό της Ε.Ε. Είναι καλό που οι μετανάστες δουλεύουν στο εξωτερικό, αφού κατά κανόνα με τα εμβάσματα, τις γνώσεις και τις προσλαμβάνουσές τους ωφελούν την πατρίδα τους, ενώ παράλληλα, εάν γυρίσουν, γυρίζουν με κεφάλαιο, γνώσεις και προσλαμβάνουσες που δεν θα μπορούσαν να αποκτήσουν, εάν ακινητούσαν.

 

Το χοντρό βιβλίο αντιμάχεται την ανώμαλη ιδέα ότι οι άνθρωποι είναι δέντρα. Αν η ευτυχία τους είναι σε κάποιο «αλλού», πρέπει να μπορούν να πάνε εκεί και να την ψάξουν. Εξηγεί ότι η μετανάστευση είναι πολύ παλιά ιστορία και ότι είναι κάτι καλό, χωρίς φυσικά να αγνοεί τις δυσκολίες για τους ίδιους τους μετανάστες και τις προκλήσεις για τα κράτη. Το βιβλίο λέγεται Αυτοί δεν είναι σαν εμάς, το παρελθόν και το μέλλον της μετανάστευσης (των Goldin, Cameron και Balarajan, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) και κάνει ό,τι απέτυχαν να κάνουν οι πολιτικοί την προεκλογική περίοδο: μιλάει για τα μεγάλα θέματα με θάρρος και δίνει καλοδουλεμένες απαντήσεις.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

 

Απόψεις
2 Σχόλια
avatar
Γράφων 18.5.2019 | 16:35
Δυστυχως δεν τα έχω διαβάσει μπαίνουν στα υπόψιν.

Απλά να πούμε ότι μια τετραμελής οικογένεια εύκολα καθίσταται ανάδοχος ή υιοθετεί ένα παιδάκι.
Μια τετραμελής οικογένεια δύσκολα υιοθετεί τέσσερα παιδάκια εκ των οποίων το ένα με εγνωσμένη επιθετικότητα λόγω περιβάλλοντος στο οποίο γεννήθηκε.

Η λαλαλα-αριστερά-αγκαλιαζω- δεντρα-πινω-μπαφους-μεταναστες-αδερφια-μας ή κάνει ότι δεν καταλαβαίνει ή όντως δεν καταλαβαίνει ότι όταν η Ευρώπη φτωχαίνει λόγω της ανάδειξης νέων οικονομιών το να την γεμίσεις εξαθλιωμένους μόνο ακρότητα θα φέρει. Ούτε ανάπτυξη ούτε ομόνοια ούτε βελτίωση σε κάποιον τομέα.

Η ως άνω αριστερά, δεν το ξαναγράφω, είναι το καλύτερο πιόνι των καπιταλιστών που θέλουν επανασχεδιασμό της Ευρώπης προς το φτωχότερο μήπως και ανταγωνιστεί Ινδία Κίνα κλπ.

Και όσο και αν η Ευρώπη έχει ανθρωπιστικό καθήκον άλλο τόσο έχει και το Μπαχρέιν, η Κίνα και η Σαουδική Αραβία. ΑΕΠ και ρυθμοί ανάπτυξης το λένε ξεκάθαρα. Χωράνε κι αλλού μετανάστες.
avatar
Ramon Ramone 18.5.2019 | 18:54
Επιτρέψτε μου να επισημάνω δύο απλουστεύσεις που υπάρχουν κατά την γνώμη μου στο κείμενο σας.

Πρώτον, οι φτωχοί, οι άνεργοι και οι αποκλεισμένοι δεν είναι ένα ομοιογενές σύνολο και είναι λάθος να τους παρουσιάζουμε έτσι. Η όντως υπαρκτή αδυναμία της Ε.Ε. να συνδεθεί με αυτούς, μερικές φορές δεν οφείλεται μόνο στην ίδια και τους μηχανισμούς της αλλά και στους ίδιους τους "μη προνομιούχους". Όταν δηλαδή εκείνοι αυτο-αποκλείονται (συνήθως για θρησκευτικούς λόγους που ορίζουν τα πάντα στην ζωή τους) από τα εκ των ων ουκ άνευ προνόμια / προϋποθέσεις ένταξης και αποδοχής που μπορεί να τους παρέχει μια δυτική κοινωνία (π.χ. από αυτό της εκπαίδευσης) και αρνούνται να ενσωματωθούν ομαλά σε αυτήν. Απαιτώντας μάλιστα συχνά από τις κοινωνίες στις οποίες είναι ήδη μέλη ή "εντάσσονται" λόγω μετανάστευσης να προσαρμοστούν με τα δικά τους δεδομένα, αντί να συμβεί το αντίθετο – χωρίς αυτό να σημαίνει φυσικά ότι πρέπει να χάσουν ολοκληρωτικά την "ταυτότητα" τους, αλλά το μέρος αυτής που θα τους κάνει αποδεκτούς με το ήδη υπάρχον κοινωνικό σύνολο. Παραδείγματος χάριν, το μέρος αυτής που δεν περιέχει ή αντιτίθεται σε έννοιες όπως δημοκρατία, νόμος, δικαιοσύνη, εκπαίδευση, ανεκτικότητα, ανεξιθρησκία, ισότητα των φύλων, κλπ - ακόμα και αν το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο είναι επίσης προβληματικό ως προς την καθολική αποδοχή αυτών των εννοιών, ακόμα και αν αυτές καθαυτές οι έννοιες είναι ενίοτε προβληματικές ως προς την εφαρμογή τους από τους θεσμούς. Με τελικό αποτέλεσμα να συμβάλλουν και οι ίδιοι οι αποκλεισμένοι στην περιθωριοποίηση τους και στα προβλήματα που αυτή πολλαπλασιαστικά δημιουργεί – όχι μόνο στους ίδιους.

Δεύτερον, και ακριβώς επειδή λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων αρκετοί από αυτούς τους μετακινούμενους πληθυσμούς διακατέχονται από αντιδραστική σκέψη και οι "αντιδραστικές" ρίζες υπάρχουν στο μυαλό τους και όχι στα πόδια τους (με συνέπεια να τις μεταφέρουν μαζί τους όπου κι αν είναι, πράγμα πολύ χειρότερο και φυσικά όχι μόνο δικό τους χαρακτηριστικό), δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι οι προσλαμβάνουσες που αναφέρετε προσλαμβάνονται όντως από τους ίδιους, παρά την "συνύπαρξη" τους με διαφορετικές κουλτούρες και αντιλήψεις. Και συνεπώς το "αυτοί δεν είναι σαν εμάς" μπορούν εξίσου εύκολα να το λένε και πολλοί εξ αυτών – είτε μείνουν στην Ευρώπη (ψάχνοντας κάποιοι από αυτούς μια ευτυχία που μπορεί ενδεχομένως να προϋποθέτει την δυστυχία άλλων), είτε επιστρέψουν στην χώρα καταγωγής τους.

Εκεί ακριβώς έγκειται η ευθύνη και το μεγάλο στοίχημα της Ευρώπης: στο να καταφέρει να επιβληθεί ως οντότητα και να εντάξει αυτούς τους πληθυσμούς χωρίς να απολέσει η ίδια μέρος της ταυτότητας της (που περιέχει έννοιες όπως δημοκρατία, νόμος, δικαιοσύνη, παιδεία, εκπαίδευση, ανοχή, ανεκτικότητα, ανεξιθρησκία, ισότητα των φύλων, κλπ – έστω και με συχνά ελλιπή ή προβληματικό τρόπο).

Τι γίνεται όμως όταν αυτή η προσπάθεια συναντά άρνηση ενσωμάτωσης; Όταν η περιθωριοποίηση είναι οικειοθελής και ενίοτε μαζική; Ποια θα πρέπει να είναι η στάση ενός ευρωπαϊκού κράτους όταν κάποιος αρνείται π.χ. να γράψει το παιδί του στο σχολείο για να μην γίνει "σαν εμάς", καταδικάζοντας ο ίδιος το όποιο μέλλον θα μπορούσε να έχει το παιδί του στην Ευρωπαϊκή κοινωνία; Όταν ζητείται (ή απαιτείται) ανοχή σε εγκληματικές καταστάσεις και πρακτικές λόγω "διαφορετικότητας" (π.χ. εφαρμογή της σαρία); Έχει ή δεν έχει να κάνει η άνοδος της ακροδεξιάς (πέρα από την οικονομική κρίση και την φτωχοποίηση) και με την αδυναμία που επιδεικνύει η Ευρώπη στο να καταφέρει να ενσωματώσει αυτούς τους ανθρώπους, ακριβώς επειδή η αντίδραση της είναι χλιαρή, μαγκωμένη και ντροπαλή εκεί που θα έπρεπε να είναι άτεγκτη, όπως π.χ. σε θέματα εκπαίδευσης, απομόνωσης ή ρητορικής θρησκευτικού μίσους (για να θυμηθούμε και το "la haine attire la haine" από την εμβληματική ταινία του Κασοβίτς); Είναι εντέλει δυνατή η συνύπαρξη όταν κάποιος αρνείται να συν-υπάρξει; Όταν δεν αντιλαμβάνεται έννοιες όπως αυτή του κοσμικού κράτους ή του πλουραλισμού και της διαφορετικότητας; Όταν σε βλέπει εξ ορισμού ως εχθρό – πολλώ δε μάλλον όταν αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό αμφίδρομα – και εσύ ως Ευρώπη αδυνατείς να εξουδετερώσεις αυτή την δηλητηριώδη αντίληψη εξομαλύνοντας διαφορές, εντάσεις και αιχμηρές γωνίες; Ή όταν αντιμετωπίζεται όπως αντιμετωπίζονται οι έγκλειστοι πρόσφυγες και μετανάστες, νόμιμοι ή μη, στα στρατόπεδα του Αιγαίου; Και ποια θέλει τελικά να είναι η Ευρώπη; Ποιο το μέλλον της; Έχει θέση ο σκοταδισμός – απ' όπου κι αν προέρχεται – σε αυτό το μέλλον; Υπάρχει απάντηση σε αυτό το βασικό ερώτημα; Δίνουν τα βιβλία που μας παρουσιάζετε απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα ή τα προσπερνούν; Εσείς έχετε κάποια απάντηση; Ποια η δική σας ανάλυση;