«Όχι, δεν είναι mama», όχι δεν υπάρχει αυθεντικό, είναι όλα «πειραγμένα» τραγουδάει ο Sin Boy και όλη η Ελλάδα μαζί του το 2019, ακόμα και αν δεν το καταλαβαίνει.
Β. Βαμβακάς

Mama: ένας ύμνος στο κενό

Όταν το (πραγματικό ή φαντασιακό) περιθώριο κάνει τα πάντα και πουλάει τη ψυχή του στον διάβολο για να μπεί στο «σύστημα»

«Τι σημαίνει το «Mama»» ρώτησε ο Έλληνας πρωθυπουργός σε προεκλογική εκδήλωση έναν από τους δημιουργούς του, τον Υποχθόνιο. Η απάντηση που πήρε («φτιαγμένος») είναι άγνωστο εάν ικανοποίησε τον κ. Τσίπρα και το ιδεολογικό του περιβάλλον, που χρόνια αναζητά στις νεανικές underground πολιτισμικές αναφορές τη χαμένη εργατική τάξη, την αντισυμβατικότητα ενός νέου επαναστατικού υποκειμένου που θα αντιστέκεται στο «παλιό» ‒ έντεχνα απεικονισμένη πρόσφατα στο προεκλογικό σποτ «μην ψηφίσεις ΣΥΡΙΖΑ».

 

Μετά την κλασική μελέτη του Dick Hebdige το 1979 για το νόημα του στυλ στις νεανικές υποκουλτούρες ξέρουμε ότι αυτές είναι καταδικασμένες, όσο και αν φέρουν αντισυμβατικά στοιχεία, να ενσωματωθούν στη mainstream μουσική βιομηχανία, στην κοινωνία του θεάματος και της μόδας. Συνέβη σε όλες τις περιπτώσεις: χίπηδες, ροκάδες, πανκιά, χεβι-μεταλάδες, όλες οι νεανικές φυλές που εμφανίστηκαν μεταπολεμικά και ειδικά από τη δεκαετία του '60 και ύστερα έγιναν υλικό ανανέωσης και πειραματισμού της πλουραλιστικής ποπ κουλτούρας. Ακόμη και αν κάποιοι ρομαντικοί εξ αυτών προσπάθησαν να μείνουν «εκτός συστήματος», οι στυλιστικές, μουσικές και ευρύτερα πολιτισμικές επιρροές τους είναι παρούσες στο δημοκρατικό πλαίσιο της παγκοσμιοποιημένης δημοφιλούς κουλτούρας, άλλοτε απονευρωμένες άλλοτε δυναμικά συνδιαλεγόμενες με άλλες αισθητικές και κοινωνικές αναφορές.

 

 

Έχουμε να κάνουμε με ένα μουσικό ιδίωμα που προέρχεται (πραγματικά ή φαντασιακά) από το κοινωνικό περιθώριο και εξιδανικεύει όλα τα αρνητικά χαρακτηριστικά του «συστήματος», το οποίο όχι μόνο δεν το εχθρεύεται αλλά κάνει τα πάντα –πουλάει τη ψυχή του στον διάβολο‒ για να μπει σε αυτό.

Το ενδιαφέρον με την τεράστια επιτυχία του τραγουδιού «Mama» των Sin Boy, Mad Clip και Υpo είναι ότι κάνει ευρύτερα γνωστό ένα είδος μουσικής που έχει ήδη σημαντική παρουσία στις ΗΠΑ, ένα είδος νεανικής υποκουλτούρας που από τα πριν θέλει να δηλώσει ότι δεν έχει καμία επαναστατική διάθεση, πέρα από την κατάθεση του δικού της μουσικού, στυλιστικού και γλωσσικού κώδικα. Χιπ-χοπ και ραπ είναι εδώ και καιρό τα καλύτερα παιδιά της μουσικής βιομηχανίας διεθνώς. Ακόμα και στην Ελλάδα, τα «μπάνια του λαού» εδώ και χρόνια έχουν ως σάουντρακ στις παραλίες, μεταξύ άλλων δημοφιλών ασμάτων, τις καταγγελτικές δημιουργίες της σκηνής αυτής.

 

Sin boy x Madclip x Ypo x illeoo - Mama ?

 

Αυτό που ξενίζει πολλούς είναι η μεγάλη επιτυχία του trap, δηλαδή εκείνης της υποκατηγορίας των τραγουδιών της ραπ που επαίρεται για την κουλτούρα της διακίνησης ναρκωτικών και τον πλούτο που αποκομίζουν τα μέλη της. Όχι μόνο γιατί δημιουργούνται λογικές απορίες για την πραγματικότητα των βιωμάτων που περιγράφονται στους στίχους. Όχι μόνο γιατί τα λόγια των τραγουδιών κατακλύζονται από προσβλητικές και ξένες λέξεις. Όχι μόνο γιατί οι μεγαλύτεροι φαν αυτού του είδους τραγουδιών είναι ανήλικα παιδιά και έφηβοι. Όχι μόνο γιατί βρίθουν σεξιστικών αναφορών. Δεν είναι αυτά που σοκάρουν τόσο στην επιτυχία του «Mama» και όλων των παραπλήσιων τραγουδιών.

 

Όλα αυτά έχουν παρατηρηθεί εδώ και καιρό, άλλοτε λιγότερο άλλοτε περισσότερο. Η νεανική έκθεση σε πολιτισμικές εμπειρίες έχει προ πολλού εγκαταλείψει κάθε καθωσπρεπισμό. Από την εποχή που «είδωλα» γίνονταν ο Θέμης Ανδρεάδης, ο Χάρρυ Κλυνν, ο Τζίμης Πανούσης ή τα Ημισκούμπρια ‒για να αναφέρουμε μόνο μερικές περιπτώσεις‒, το νεανικό κοινό, και ιδίως το ανδρικό, επέλεγε να διασκεδάζει με «ελληνικούς» στίχους που ήταν πιο κοντά στη δική του αθυρόστομη γλώσσα, που δεν έφεραν κανένα στοιχείο πολιτικής ορθότητας, που αποκαθήλωναν παραδεδομένες αξίες και πρότυπα.

 

Στην περίπτωση του trap, έχουμε την επαύξηση όλων αυτών των στοιχείων αλλά και τη μελοποίηση ενός επιτηδευμένου κυνισμού άγνωστου στις πολιτικοποιημένες γενιές του παρελθόντος. Αυτό που φέρνει πολλούς σε αμηχανία με τα εκατομμύρια views στο YouTube της trap μουσικής είναι ότι έχουμε να κάνουμε με ένα μουσικό ιδίωμα που προέρχεται (πραγματικά ή φαντασιακά) από το κοινωνικό περιθώριο και εξιδανικεύει όλα τα αρνητικά χαρακτηριστικά του «συστήματος», το οποίο όχι μόνο δεν το εχθρεύεται αλλά κάνει τα πάντα –πουλάει τη ψυχή του στον διάβολο‒ για να μπει σε αυτό.

 

 

Τελικά, ο πρωθυπουργός ίσως να ήξερε πολύ περισσότερα για το «Mama» από όσα φανταζόταν. Φωτο: Eurokinissi

 

Είναι πολύ εύκολη η σημειωτική αποδόμηση αυτού του είδους, που θα έδειχνε την ανακύκλωση μοτίβων και στερεοτύπων στην οποία επιδίδεται, μαζί με την πολύ καλή μίμηση αντίστοιχων ξένων μουσικών και εικονογραφικών στοιχείων. Είναι πολύ εύκολο να δει κανείς μακρινές συγγένειες μεταξύ του trap και του Τραμπ και να το καταγγείλει για τη «φτώχεια» των μηνυμάτων του και τον αυτοσαρκαστικό ή πολλαπλασιαστικό εκχυδαϊσμό του δημόσιου λόγου στον οποίο συμβάλλει, τον ανδροκρατικό υπερκαταναλωτισμό που διαφημίζει. Μέχρι και σαν ένας ξεκουρδισμένος ύμνος στην μητριαρχίας μπορεί να ακουστεί μεταφορικά.

 

Όμως αυτό στο οποίο κοινωνιολογικά θα έπρεπε κανείς να επιμείνει εμφατικά είναι ότι έχουμε ένα είδος νεανικής κουλτούρας που από μόνη της αρνείται κάθε ριζοσπαστικότητα, κάθε «υπό», πέρα από το γεγονός ότι εξαίρει τη βία και την παρανομία. Έχουμε ένα είδος μουσικής που ξαφνικά γίνεται τρομερά δημοφιλής από τα σχολεία και το Διαδίκτυο μέχρι τα κλαμπ, που σιγοντάρει το κοινωνικό τέλμα, που απεικονίζει μια συνθήκη στην οποία το κοινωνικό περιθώριο απεμπολεί τη λαϊκότητα ‒με την οποία πολλοί το επένδυσαν‒ και ταυτίζεται με την τάξη της επιδεικτικής χλιδής. Το τραγούδι μιας «νεολαίας» που διασκεδάζει με την ιδέα ότι η μόνη διέξοδος από την απουσία κάθε κοινωνικής κινητικότητας είναι το έγκλημα.

 

«Όχι, δεν είναι mama», όχι δεν υπάρχει αυθεντικό, είναι όλα «πειραγμένα» τραγουδάει η Ελλάδα του 2019, ακόμα και αν δεν το καταλαβαίνει. Αδύναμη πλέον να ξεδιαλύνει το ακραίο από το mainstream, το μίσος από την αγάπη, το νόμιμο από το παράνομο, το βέβηλο από το ιερό, το πρότυπο από το αντίγραφο, το λαϊκότερο από το κότερο, λικνίζεται στο απόλυτο κενό. Τελικά, ο πρωθυπουργός ίσως να ήξερε πολύ περισσότερα για το «Mama» από όσο φανταζόταν.

 

 

Απόψεις
7 Σχόλια
avatar
το γελαστό νερό 22.5.2019 | 13:40
Aκριβώς έτσι!
Με αυτά και αυτά βέβαια πάλι κατάφερε το υποπροϊόν να διαφημιστεί!
Ugg-α-μπ-Uggas 22.5.2019 | 13:42
Μόδα όπως και τόσες άλλες. Σε λίγα χρόνια δεν θα μας απασχολεί. Άσε που θα το έχουμε ξεχάσει.
avatar
Ζέα 22.5.2019 | 21:08
Ενδιαφέρουσα η προσέγγιση, η οποία επικεντρώνεται στις κοινωνιολογικές προεκτάσεις της σύγχρονης τραπ κουλτούρας στην Ελλάδα.

Ωστόσο ας μη διαφύγουν από την αντίληψή μας δύο εξίσου σημαντικά στοιχεία, σε ένα μικροεπιπέδο καθώς και σε μακροεπιπέδο:
1. Ο Θεόδωρος Agustin Gega/Sin boy ο οποίος έχει δημιουργήσει το τραγούδι, στις τελευταίες του δουλειές δημιούργησε μουσικά ανέλπιστα καλή ποπ (οι αναφορές στην τραπ είναι εμφανείς όμως οι τελευταίες του δουλειές είναι ποπ με τον τρόπο που και ο Drake είναι ποπ. Και μουσικά μπορεί κανείς να δει τη διάθεση για πειραματισμό και τη χρήση για παράδειγμα πεντατονικής κλίμακας σε κομμάτι του). Επίσης σαν performer έχει πολλές δυνατότητες, ίσως περισσότερες από οποιονδήποτε άντρα performer αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα (κρίνοντας εννοείται στο σύνολο από τα τελευταία κομμάτια του).

2. Προσωπικά αυτό που παρατηρώ σαν στενόχωρο δεν είναι η ανάδυση της τραπ ελληνικής κουλτούρας ή η οποιαδήποτε χρήση λεξιλογίου στην ψυχαγωγία (δεν μιλάμε για πολιτική). Μπορεί κανείς να ακούει τραπ μουσική ή ρεμπέτικα που κάποτε εκμαύλιζαν την καθωσπρέπει τάξη, να θαυμάζει καλλιτέχνες που μπαινοβγαίνουν σε διάφορα ιδρύματα και να απολαμβάνει "έναν ύμνο στο κενό", με μια αναστοχαστική ή και ανάλαφρη διάθεση για όλα. Μάλιστα, η δημοφιλής κουλτούρα λειτουργεί συνήθως εκτονωτικά προς πολλές αφανείς καταπιέσεις (η καταπίεση της σεξουαλικότητας ανέδυσε μια γενιά ψυχαγωγών με διάθεση να προκαλεί και η σύγχρονη πραγματικότητα μπορεί να αναδύσει ένα κύμα ψυχαγωγών με διάθεση να σοκάρουν, εμφανές και σε πολλούς εικαστικούς καλλιτέχνες).

Αυτό που με στενοχωρεί είναι ότι δεν βλέπω περισσότερα άρθρα σαν αυτό του Βαμβακά, που αναλύουν με ουσιαστικό τρόπο φωτίζοντας διαφορετικές πλευρές σημαντικών εννοιών όπως είναι η υποκουλτούρα και οι εκφράσεις του viral. Είναι μια εξαιρετική ευκαιρία οι έφηβοι που (έτσι κι αλλιώς) ακούνε το κομμάτι αλλά και οι υπόλοιποι ψάχνοντας για τον Sin boy (διότι αυτός είναι η κινητήρια δύναμη στη συγκεκριμένη περίπτωση), να έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με κριτικές οπτικές.
ΒαρθακούΡης Γουίδερσπουν 22.5.2019 | 22:41
μηπως τελικα ειναι οξυμωρο που το 2012( ας πουμε) κριτικαραμε την ολη βιομηχανια προωθησης της χλιδας στα 90s ,00s και τωρα εχουμε καταληξει το μουσικο ειδος που εξυμνει αυτα τα πραγματα να ειναι το μονο mainstream ?
(με πιο σκληρους ορους εικονας , κυνισμου ,"φλεξαρισματος" απο οτι στο παρελθον)
Absinthia_Stacy 23.5.2019 | 19:46
Το κομμάτι ειναι απλά αριστούργημα ατόφιο και λαϊκό απλά δεν ειναι κατανοητό στα μυαλά που έχουν ήδη γεράσει ...
avatar
little blossom 23.5.2019 | 21:45
Ωραία ανάλυση. Όταν πρωτοείδα το videoclip (αφού πλέον μιλούσαν όλοι για αυτό κι εγώ αναρωτιόμουν για τι πράγμα μιλάνε) έσκασα στα γέλια, αλλά όχι με την κακή έννοια. Νομίζω ότι τα παιδιά έφτιαξαν κάτι εντελώς μεταμοντέρνο. Ίσως να κάνω λάθος, αλλά μου φαίνεται προφανής η αυτοσαρκαστική τους διάθεση. Αυτό που με στεναχωρεί είναι ότι οι περισσότεροι νέοι είναι τόσο απαίδευτοι που παίρνουν αυτά που ακούνε at face value αντί να προβληματιστούν και να δουν πίσω από τον στίχο για να αντιληφθούν τον σαρκασμό. Αλλά για αυτό δεν φταίει ο κάθε Sin Boy, αλλά οι γονείς και οι δάσκαλοι τους.