Καταλαβαίνουμε εν τέλει ότι η δημοκρατία δεν είναι προορισμένη να καλύπτει την ανάγκη μας για νόημα κάθε στιγμή. Υπηρετεί και πιο ταπεινούς στόχους και πιο πεζά όνειρα.
Ν. Σεβαστάκης

Η δημοκρατία που κουράζει (τους Δυτικούς)

Αλλά είναι ακόμα σε θέση να συναρπάζει, να εμπνέει, να κινητοποιεί.

Η σημαντική νίκη του Εκρέμ Ιμάμογλου στην Κωνσταντινούπολη, οι μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις στο Χονγκ Κονγκ, οι διαδηλώσεις στην Πράγα εναντίον του πρωθυπουργού Μπάμπις, η συνεχόμενη αφύπνιση των νέων της Αλγερίας υπέρ του κράτους δικαίου ‒ είναι πολλά τα σημάδια που δείχνουν πως, ευτυχώς, η δημοκρατία δεν τους κουράζει όλους. Φαίνεται, αντιθέτως, ότι είναι ακόμα σε θέση να συναρπάζει, να εμπνέει, να κινητοποιεί. Όσοι νιώθουν πραγματικά την απειλή για τις ελευθερίες τους και υπολογίζουν το κόστος που έχει η κατάργηση θεσμών και κανόνων δικαίου δεν βαριούνται ούτε περιφρονούν μεγαλοπρεπώς. Με άλλα λόγια, δεν θεωρούν την πολιτική δημοκρατία στάχτη στα μάτια ούτε μεταμφιεσμένο νεοφιλελεύθερο ολοκληρωτισμό.

 

Για ένα μεγάλο μέρος του κόσμου, η λεγόμενη «τυπική δημοκρατία» είναι μια ακόμα ιδέα που αξίζει τον κόπο και συχνά το προσωπικό ρίσκο. Απλοί πολίτες συγκρούονται με την αστυνομία για τον τρόπο διορισμού των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, για την πολιτική διαφθορά, για τις παρεμβάσεις στον Τύπο, για τη διάκριση των εξουσιών. Θαρραλέες γυναίκες αψηφούν τους ισλαμοσυντηρητικούς και τους άλλους αντιδραστικούς που μπορεί να προέρχονται από διαφορετικά δόγματα. Όλος αυτός ο κόσμος δεν έχει την αξιοθρήνητα μακάρια ιδέα πως τα θέματα αυτά είναι δευτερεύοντα ή λυμένα πράγματα.

 

Υπάρχουν, τέλος, διανοούμενοι και καλλιτέχνες που δεν δοξάζονται μέσα στη θαλπωρή θεωριών οι οποίες εξασφαλίζουν καριέρες, δίχως κανένα προσωπικό ρίσκο για τους εκφραστές τους. Ας δούμε τους γενναίους Ιρανούς, για παράδειγμα, και ας απομακρυνθούμε, για λίγο, από τον εύκολο προοδευτισμό της κατήχησης πολλών Ευρωπαίων πνευματικών ανθρώπων.

 

Για ένα μεγάλο μέρος του κόσμου, η λεγόμενη «τυπική δημοκρατία» είναι μια ακόμα ιδέα που αξίζει τον κόπο και συχνά το προσωπικό ρίσκο. Απλοί πολίτες συγκρούονται με την αστυνομία για τον τρόπο διορισμού των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, για την πολιτική διαφθορά, για τις παρεμβάσεις στον Τύπο, για τη διάκριση των εξουσιών.


Εδώ και χρόνια ζούμε ένα αξιοπερίεργο πολιτισμικό σχίσμα. Από τη μια, έχουμε το στυλ ενός ριζοσπαστισμού που δεν κρύβει πως του προκαλούν πλήξη οι συμβάσεις της υπαρκτής και γεμάτης ατέλειες δημοκρατίας. Από την άλλη, αναδύονται φωνές στην περιφέρεια, στην ανατολική Ευρώπη, στις χώρες του Μαχρέμπ και σε άλλες περιοχές του πλανήτη που φαίνεται πως εκτιμούν βαθιά τις αρετές της «πληκτικής» δημοκρατίας.

 

Τηρουμένων των αναλογιών, αυτός ο διχασμός φέρνει στον νου το σοκ των ανθρώπων οι οποίοι έφταναν από τις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού στο Παρίσι ή στη Ρώμη της δεκαετίας του '70. Τότε, πολλοί Δυτικοί πανεπιστημιακοί καθηγητές, καλλιτέχνες ή συγγραφείς δεν ήθελαν να ακούν για τις αστικές ελευθερίες και για τα άλλα «νεκρά» γι' αυτούς πράγματα. Για κάποιους προοδευτικούς των δυτικών χωρών όλα όσα επιδίωκαν οι Ανατολικοευρωπαίοι ήταν ανάξια εκτίμησης, αν όχι ύποπτα και απορριπτέα.

 

Σήμερα, μια ανάλογη στάση διακρίνεται στις δυτικές πολιτισμικές ελίτ που βλέπουν τη Δύση ως βασίλειο της παρακμής και εγκληματική οργάνωση. Με το πρόσχημα πως δεν υπάρχει πουθενά αληθινή δημοκρατία χλευάζουν, ουσιαστικά, τα πραγματικά κινήματα εκδημοκρατισμού στον κόσμο.

 

Ίσως, όμως, τελικά να συμβεί και κάτι καλό: αυτά τα κινήματα και η επίμονη παρουσία τους έξω από τα κέντρα του Παλαιού Κόσμου μπορεί να βοηθήσουν τους μελαγχολικούς νεοαστούς και τους μαραζωμένους ριζοσπάστες της Δύσης να επανεκτιμήσουν τα θεμελιώδη. Όπως όταν κάποιος έρχεται σε επαφή με τη σκληρή πραγματικότητα και ύστερα του κόβεται πια η όρεξη για λεκτικά παιχνίδια και για ποίηση των ερειπίων.

 

Η χαρά των εκατομμυρίων δημοκρατικών πολιτών στη Κωνσταντινούπολη ή των διαδηλωτών στο Χονγκ Κονγκ (που δεν θέλουν το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης της Κίνας) είναι πραγματικά αντίβαρα στην προσποιητή απελπισία μιας ορισμένης τέχνης και στη φαιδρή μανία όσων αναζητούν πάντα ιδεώδεις εξεγερμένους στη θέση των ανθρώπων με σάρκα και οστά.


Καταλαβαίνουμε εν τέλει ότι η δημοκρατία δεν είναι προορισμένη να καλύπτει την ανάγκη μας για νόημα κάθε στιγμή. Υπηρετεί και πιο ταπεινούς στόχους και πιο πεζά όνειρα. Το ότι πολλοί και εδώ και σε άλλες χώρες ψάχνουν πολιτική σεροτονίνη (για να θυμηθούμε το βιβλίο του Ουελμπέκ) δεν σημαίνει ότι όλος ο κόσμος πρέπει να κρατήσει την αναπνοή του μέχρι να βρει το κέφι του ο Δυτικός διανοούμενος. Υπάρχουν αγώνες και καλά στοιχήματα που έχουν προτεραιότητα και ας μην συγκινούν τους τιμητές και τους άλλους προφήτες της παρακμής και των μεγάλων στόχων.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

 

 

Απόψεις
4 Σχόλια
Κυκλοδίωκτος 27.6.2019 | 14:12
Η ροπή του ανθρώπου ,ειδικά όταν αισθάνεται προοδευτικός,είναι να κυνηγάει το καλύτερο.Προφανώς στις χώρες που αναφέρατε ζητούν και διεκδικούν πράγματα που για τους δυτικούς είναι αυτονόητα.Αυτό δεΝ σημαίνει ότι στη Δύση οι λαοί δεν πρέπει να ζητάνε κάτι ακόμα καλύτερο.Θα ήταν αυταρέσκεια.Αν θίγεται στο άρθρο ο μηδενισμός και ο λαϊκισμός που ισοπεδώνει τις υπάρχουσες κατακτήσεις θα συμφωνήσω μαζί σας.Αλλά δεν πρόκειται περί αυτού μόνον.Οι επικρίσεις στη Δύση δεν έχουν να κάνουν τόσο με το ότι βαρέθηκαν την αστική δημοκρατία και τις αξίες της οι πολίτες (εκτος βέβαια από τους γνωστούς άγνωστους που ποτέ δεν τις αγάπησαν).Νομίζω ότι πολλές επικρίσεις δέχεται η Δύση γιατί παρατηρείται το φαινόμενο η ίδια να αρνείται τις δικές της αξίες.Οι αστικες δημοκρατίες της δύσης έχουν χάσει το υπόβαθρο τους και προσπαθούν να μεταλλαχθουν σταδιακά σε κάτι άλλο.Αυτό γίνεται αισθητό και ενοχλεί.Για παράδειγμα η πολιτική της πολυπολιτισμικότητας.Πότε έγινε η αυτονόητη αξία της Ευρώπης;Με την οποία οποίος διαφωνεί θεωρείται ακραίος;Ποτε ξεπεράσαμε την Εθνική ενσωμάτωση ως άποψη;Τα αστικά κράτη που προήλθαν από τον φιλελεύθερο εθνικισμό του 18ού αιώνα στήθηκαν πάνω στην εθνικη ταυτότητα.Φυσικά και προχωρήσαμε από τότε , πολλά πράγματα αλλάζουν(και καλά κάνουν ώστε να βελτιωθούν)αλλά δεν μπορείς να ανοίγεις πόλεμο με το ίδιο σου το παρελθόν.Την βάση σού,το υπόβαθρο σου,τα θεμέλια αυτού που εχτισες γιατί πολύ απλά θα το γκρεμίσεις ο ίδιος.
avatar
Γράφων 27.6.2019 | 16:44
Συμφωνώντας 100% μια-δυο προσθήκες.

Εδώ και πολλά χρόνια, από το 1960 και μετά, τα δυτικά πανεπιστήμια έχουν γίνει εκτροφεία συγκεκριμένων πολιτικών ιδεών.

Αυτό γεννά θέσφατα και μία μη συστηματική σκέψη ή συστηματικά μη σκέψη.

Ακραία είναι η βία, μέσα σε μια ευνομομούμενη κοινωνία. Είναι λίγο πασέ το "η βία είναι η μαμή της εξουσίας".

Επί της ουσίας, δεν κατανοώ καν τον όρο "τυπική δημοκρατία". Προφανώς, κάποιοι βαρέθηκαν την ηρεμία, την ευταξία, το κράτος δικαίου, τον διαχωρισμό των εξουσιών, την ισονομία και την αρχή της αναλογικότητας.

Τους ευχόμαστε να πάνε κάπου αλλού να πειραματιστούν με την απουσία τους.
avatar
Μαύρος Γάτος 27.6.2019 | 16:50
Αυτό που έχει αρχίσει να κουράζει στη Δύση είναι η "μεταδημοκρατία", ένα καθεστώς που έχει όλα τα τυπικά χαρακτηριστικά της δημοκρατίας, αλλά με ελάχιστα δυστυχώς πράγματα από την στοιχειώδη ουσία της.
avatar
Γράφων 27.6.2019 | 20:46
Όπως πχ την αυτοδιάθεση των λαών και την εθνική κυριαρχία;

Το αίσθημα του ανήκειν;