Σχολείο á la carte: θέλεις παιδί μου να κάνεις θρησκευτικά; Αν ναι, ποια πίστη θα διδαχτείς;
Κ. Παπαϊωάννου

Οι αν-ορθοδοξίες του Συμβουλίου Επικρατείας στην απόφαση για το μάθημα των θρησκευτικών

Επί χρόνια παλεύουμε για ένα μάθημα που θα χωράει όλους τους μαθητές. Ε, λοιπόν, η πλειοψηφία του ΣτΕ προτιμά ένα μάθημα δογματικό και προαιρετικό,

Το Συμβούλιο Επικρατείας έλαβε μια συντηρητική, αναχρονιστική απόφαση για το μάθημα των θρησκευτικών, ανατρέποντας κόπους και πρόοδο ετών. Οι δικαστές κατόρθωσαν κάτι ακόμα χειρότερο: η απόφασή τους πάει πέρα από τα θρησκευτικά και επιφέρει σοβαρό πλήγμα συνολικά στο δημόσιο δημοκρατικό σχολείο της συμπερίληψης.


Η απόφαση δεν στρέφεται μόνο εναντίον του «νέου» μαθήματος των θρησκευτικών όπως το σχεδίασαν ομάδες ειδικών επιστημόνων. Στρέφεται εναντίον του μαθήματος όπως διδάσκεται εδώ και δεκαετίες, ακόμα και στην πιο εσωστρεφή, δογματική εκδοχή του. Κακώς πανηγυρίζουν κάποιοι που το ΣτΕ «ακύρωσε τα προγράμματα του Γαβρόγλου» και τάχα «επαναφέρει τον ορθόδοξο χαρακτήρα του μαθήματος». Κακώς ειδησεογραφικά η μεταρρύθμιση του μαθήματος συνδέθηκε στενά με τον Φίλη ή τον Γαβρόγλου. Η μεταρρύθμιση αποτελεί έργο πολλών ετών και πολλών ειδικών επιστημόνων. Είναι έργο υψηλών παιδαγωγικών απαιτήσεων. Όσοι πανηγυρίζουν δεν έχουν καταλάβει το επίδικο.

 

Επί χρόνια παλεύουμε για ένα μάθημα που θα χωράει όλους τους μαθητές. Ένα μάθημα ευρύχωρο και υποχρεωτικό για να μην υπάρχει λόγος απαλλαγής. Ε, λοιπόν, η πλειοψηφία του ΣτΕ προτιμά ένα μάθημα δογματικό και προαιρετικό, κι ας μείνουν στην αίθουσα τρεις κι ο Αμβρόσιος.


Η πλειοψηφία του ΣτΕ ακροβατεί θεσμικά, φορώντας πότε τα άμφια της Οικουμενικής Συνόδου και πότε το κοστούμι του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Κατορθώνει μάλιστα το ακατόρθωτο, μια απόφαση προβληματική προς όλες τις κατευθύνσεις. Οι δικαστές διαπιστώνουν ότι στο σχολείο «πρέπει να επιδιώκεται η ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης», βασισμένοι στο Σύνταγμα. Το ΣτΕ, όμως, ανάγει αυτήν τη θέση σε απόλυτο σκοπό του ελληνικού σχολείου, υπέρτερο κάθε άλλου παιδαγωγικού σκοπού.

 

Η απόφαση κάνει το σχολείο ενοριακό κατηχητικό. Παραμερίζεται ολόκληρη η κοινωνική πραγματικότητα, η θρησκευτική ετερότητα στο εσωτερικό του ίδιου του σχολείου, ο διάλογος μεταξύ των θρησκειών. Το ΣτΕ δεν κρίνει αναγκαίο να ανταποκρίνεται η παρεχόμενη γνώση στη βιωμένη πραγματικότητα των μαθητών, παραγνωρίζει το ποικιλόθρησκο μαθητικό μωσαϊκό.

 

Το ΣτΕ θέλει το σχολείο ιεροδιδασκαλείο και τα θρησκευτικά μάθημα-κατήχηση, ούτε καν απλώς ομολογιακό. Δεν θέλει καν μάθημα θρησκευτικών με δεσπόζουσα τη θέση της Ορθοδοξίας. Θέλει μόνο Ορθοδοξία. Αποκηρύσσει τη συνεξέταση των θρησκειών, την κριτική σκέψη, την πολυφωνία. Ο κριτικός αναστοχασμός των μαθητών κρίνεται από τους δικαστές επικίνδυνος, στηλιτεύεται η «προβολή στοιχείων κοινών με τη διδασκαλία άλλων δογμάτων και θρησκειών». Το Στε προκρίνει την κατηχητική μονοκαλλιέργεια της μίας θρησκείας και την απαξιωτική σιωπή για τις υπόλοιπες.

 

Θα πει κανείς: μα, αυτό δεν είναι καινούριο, το ΣτΕ κι άλλοτε είχε πάρει αντίστοιχη θέση. Επαναλαμβάνουμε: το κρίσιμο δεν είναι η συντηρητική αναδίπλωση, η απόκρουση της προσπάθειας για ένα μάθημα «πιο ανοιχτό». Το κρίσιμο είναι άλλο. Σύμφωνα με την απόφαση, το μάθημα «απευθύνεται αποκλειστικά στους ορθόδοξους χριστιανούς μαθητές». Κάθε ετερόδοξος μαθητής, λοιπόν, αποκλείεται, το μάθημα δεν τον αφορά, δεν είναι γι' αυτόν. Πρόκειται για τεράστια ανατροπή. Τα θρησκευτικά ήταν πάντα υποχρεωτικά και απευθύνονταν σε όλους. Επειδή όμως είχαν ομολογιακό χαρακτήρα, δινόταν η δυνατότητα απαλλαγής σε ετερόδοξους ή άθεους, αν το επιθυμούσαν. Τώρα το ΣτΕ λέει: η πολιτεία οφείλει να παρέχει μάθημα θρησκευτικών μόνο για ορθόδοξους χριστιανούς. Πώς θα γίνει αυτό; Το σχολείο θα ζητάει πιστοποιητικό θρησκευτικών φρονημάτων; Μήπως θα εκδίδει με το απολυτήριο και βεβαίωση πίστης;


Και το σημαντικότερο: «Εξάλλου, οι ετερόδοξοι, αλλόθρησκοι ή άθεοι μαθητές έχουν δικαίωμα πλήρους απαλλαγής από το μάθημα με την υποβολή σχετικής δήλωσης, η οποία θα μπορούσε να γίνει με μόνη την επίκληση λόγων θρησκευτικής συνείδησης, η δε πολιτεία οφείλει, εφόσον συγκεντρώνεται ικανός αριθμός μαθητών που απαλλάσσονται, να προβλέψει τη διδασκαλία ισότιμου μαθήματος, προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος ελεύθερης ώρας».


Τι λέει το ΣτΕ; Κακώς επιδιώκετε ένα συμπεριληπτικό μάθημα. Κακώς αντιμετωπίζετε τους μαθητές ως σύνολο. Να κάνετε ένα εσωστρεφές μάθημα δογματικής εμβάπτισης μόνο στους ορθόδοξους. Και οι υπόλοιποι; Τι μάθημα θα κάνουν όσοι πάρουν απαλλαγή; Θρησκειολογικό; Ανοιχτό; Κριτικό; Όχι βέβαια. Γιατί τότε θα πάνε όλοι εκεί. Λίγοι θα διαλέξουν θυμιατά και πετραχήλια, αν μπορούν να έρθουν σε επαφή με νέες προσεγγίσεις, συγκριτική θεώρηση, δημιουργική μάθηση. Οι υπόλοιποι, λέει το ΣτΕ, «εφόσον συγκεντρώνεται ικανός αριθμός μαθητών», θα κάνουν άλλο ισότιμο μάθημα.

 

Δηλαδή τι λέει το ΣτΕ; Ότι σε σχολεία με ικανό αριθμό μαθητών άλλου δόγματος θα γίνεται άλλο παράλληλο ομολογιακό μάθημα. Τι λέει πιο απλά; Ότι όπου υπάρχουν μουσουλμάνοι (στην πράξη είναι οι μόνοι που ίσως συγκροτούν τμήμα) θα γίνεται διδασκαλία του Ισλάμ. Στην αίθουσα Δ1 οι χριστιανοί, στη Δ2 οι μουσουλμάνοι. Και στην αυλή το υπόλοιπο 50% ή 70% των μαθητών. Αυτό το απίθανο λέει η απόφαση του ΣτΕ.

 

Το επισήμανε στην εξαιρετική τοποθέτησή του ο κ. Σταύρος Γιαγκάζογλου, επίκουρος καθηγητής Θεολογίας: «Η ενδεχόμενη ύπαρξη παράλληλων μαθημάτων για άλλα δόγματα ή θρησκεύματα θα διαμορφώσει καταστάσεις ομοσπονδοποίησης του ΜτΘ στα σχολεία, όπου διάφορα μαθήματα θρησκευτικών είναι δυνατό στο μέλλον να αναπτύσσονται και να ανταγωνίζονται το ένα το άλλο, προκαλώντας εντάσεις μισαλλοδοξίας και εστίες θρησκευτικού φονταμενταλισμού στο ελληνικό σχολείο. Από το χωριστό μάθημα για κάθε θρησκεία υπάρχει ο κίνδυνος να εμφανιστεί στα σχολεία ένα πρωτόγνωρο για την Ελλάδα φαινόμενο, αυτό της θρησκευτικής ομοσπονδοποίησης του σχολείου. Η δε θρησκευτική ομοσπονδοποίηση του σχολείου μπορεί να οδηγήσει μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα στην παράδοση της ευθύνης του θρησκευτικού μαθήματος από την πολιτεία στις επιμέρους θρησκευτικές κοινότητες».


Επί χρόνια παλεύουμε για ένα μάθημα που θα χωράει όλους τους μαθητές. Ένα μάθημα ευρύχωρο και υποχρεωτικό για να μην υπάρχει λόγος απαλλαγής. Ε, λοιπόν, η πλειοψηφία του ΣτΕ προτιμά ένα μάθημα δογματικό και προαιρετικό, κι ας μείνουν στην αίθουσα τρεις κι ο Αμβρόσιος.


Πρόκειται για «απόφαση τζάκποτ». Ξεχαρβάλωμα του σχολείου σε 5 απλά βήματα για αρχάριους: 1. Τα θρησκευτικά γίνονται κατήχηση μόνο για ορθόδοξους. 2. Με απλή επίκληση λόγων συνείδησης η πλειονότητα απαλλάσσεται. 3. Αν βγαίνουν οι αριθμοί, συγκροτείται τμήμα ετερόδοξων και διδάσκεται άλλο ομολογιακό μάθημα. 4. Σχολείο á la carte: θέλεις παιδί μου να κάνεις θρησκευτικά; Αν ναι, ποια πίστη θα διδαχτείς; 5. Τον Ιούνιο διεξάγονται διαθρησκειακοί αγώνες πολεμικών τεχνών μεταξύ των ιεροδιδασκαλείων κάθε περιοχής.

Απόψεις
18 Σχόλια
avatar
Γράφων 4.10.2019 | 09:43
Διαβάζοντας το Σύνταγμα:

αρ. 16 παρ. 2. Η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, π[νευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη τηγς ε θ ν ι κ ή ς και θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολιτες.

αρ. 3 παρ. 1. Επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού [...]

Μπορεί ένας νομομαθής να προσποιείται ότι δεν ξέρει ποια είναι η δουλειά του Συμβουλίου της Επικρατείας;

Μόνο αν εξυπηρετεί συγκεκριμένη πολιτική ατζέντα. Η οποία ατζέντα, όταν ήταν κυβερνώσα, δεν ήταν αρκετά θαρραλέα να μιλήσει για αναθεώρηση του Συντάγματος στα ως άνω άρθρα αλλά τα βάζει με το ΣτΕ με το άλλοθι των "συντηρητικών και αναχρονιστικών δικαστών" και της "ενίοτε μεροληπτικής δικαιοσύνης".

Κούρασε το ιδεολογικό κρυφτούλι, κούρασε. Όποιος γουστάρει άλλο Σύνταγμα ας το πει ευθέως. Παντελονάτα (συγγνώμη τρίτο κύμα). Ας μην βάζει τον Φίλη και τον Γαβρόγλου να καταθέτουν νόμους copy-paste και μετά να κλαίνε γιατί τους απέρριψε το ΣτΕ ως αντισυνταγματικούς. ΕΙΝΑΙ αντισυνταγματικοί.

Τι Σύνταγμα θέλουμε είναι το ερώτημα.

Θέλετε να την ανοίξουμε την κουβέντα; Γιατί εκεί είναι και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι και πολλά άλλα...
Ο Νοών... νοείτω 5.10.2019 | 15:02

Το θέμα δεν είναι το Συμβούλιο Επικρατείας αλλά το Σύνταγμά μας (το οποίο επικαλείται το ΣτΕ) και η αναθεώρηση του. Η τελευταία πραγματοποιήθηκε το 2008. Οι δύο προηγούμενες το 2001 και 1986.

Συνεχώς συζητείται να πραγματοποιηθεί μια ρεαλιστική, συνταγματική αναθεώρηση με σοβαρές αναθεωρήσεις και βελτιώσεις αλλά τίποτα ουσιαστικό δεν γίνεται.

Το σύνταγμά μας αν και πολύ σωστό και ολοκληρωμένο σε πολλά ζητήματα, σε άλλα τόσα χρειάζεται μια πολύ σοβαρή ανανέωση.

Σαφέστατα πρέπει να υπάρχουν γενικοί κανόνες-πυλώνες βάσει των οποίων να δημιουργούνται, εφαρμόζονται και τηρούνται οι νόμοι, κάθε νοήμων άνθρωπος το καταλαβαίνει αυτό, αλλά αρκετοί, συνταγματικοί κανόνες πρέπει να βελτιωθούν χωρίς, εννοείται, να χάνεται ή εκπίπτουν της ανθρωπιστικής υποστάτης, νομοτελειακής ηθικής (όχι τεχνητής...) για την οποία συνθέτονται και θέτονται.

Γραφών το απόσπασμα του συντάγματος που παρέθεσες, («αρ. 3 παρ. 1. Επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού [...]»), ξέρεις από πότε είναι γραμμένο επίσημα; Από το Σύνταγμα του 1844!... ..και μάλιστα εν ονόματι της Αγίας και Ομοουσίου Αδιαιρέτου Τριάδος...
Προφορικά πάει ακόμα πιο πίσω...
Γνωρίζεις και κατανοείς τους τότε (ΤΟΥΣ ΤΟΤΕ...), πολύ ευνόητους, αποδεκτούς ιστορικά, ανθρωπιστικά, κοινωνιολογικά λόγους διατύπωσης του και ύπαρξής του; Ουσιαστικά του ίδιου «σκεπτικού» της υποδοχής του «ιερού φωτός» (που ανάβει θαυματουργά, μόνο του!...), με τιμές αρχηγού κράτους, κάτι που παραδόξως συνεχίζει να ισχύει μέχρι και σήμερα, κάτι που ενώ, εθιμοτυπικά και μόνο είναι κάτι σεβαστό για πολλούς και για άλλους όχι (τους περισσότερους ελπίζω), εντούτοις η επίσημη εκκλησίας μας του προδίδει όχι μεταφορικό αλλά κυριολεκτικό χαρακτήρα;...
Τι καταλαβαίνεις λοιπόν, εσύ, από όλο αυτό;;;...

Όσο εθελοτυφλούμε, χωρίς να κατανοούμε τις ουσιαστικές αιτίες της σημερινής, κοινωνικής μας πραγματικότητας, γενικότερα αλλά και ειδικότερα, αλλά και του κόσμου γύρω μας, με πλήρη αδυναμία ουσιαστικής προόδου, ανθρωπιστικά, ηθικά, γνωστικά, χωρίς ικανότητα και διάθεση βελτίωσης των θεμελιωδών κανόνων μιας δίκαιης κοινωνίας, μη αναγνωρίζοντας και μη αποδεχούμενοι τη φυσική, νομοτελειακή εξέλιξη των καταστάσεων, οπισθοδρομώντας σε παρελθούσες, ανίσχυρες νομοθετικές συνθήκες, οι οποίες μόνο τότε και υπό τις τότε, μόνο, πολύ συγκεκριμένες συνθήκες των εποχών επέφεραν τις όποιες-ζητούμενες εξισορροπήσεις, οι ίδιες σήμερα δημιουργούν το αντίθετο αποτέλεσμα με τον τρόπο που συνεχίζουν να τίθενται, επιδεχόμενες όμως, οπωσδήποτε, τις αντίστοιχες βελτιώσεις.


..που μας διαβάζεις και το Σύνταγμα (ως παράδειγμα...), λες και δεν το γνωρίζουμε..

..τρομάρα σου!...
avatar
Γράφων 7.10.2019 | 07:17
Φαντάσου ποτέ γράφτηκε η Ιλιάδα...

Να την πετάξουμε από το curriculum των σχολείων. Ξέρεις για ποιους κοινωνικούς, πολιτικούς και άλλους στόχους γράφτηκε αυτό το "υπείροχον έμμεναι άλλων";

Παλιατζουρια και εθνικισμός... Καλαθος των αχρήστων. Έχεις δίκιο.

Τρομάρα μου... Τολμάω να επαναλαμβάνω στο Σύνταγμα το οποίο έκανε αβαβά ο αρθρογράφος...
Ο Νοών... νοείτω 8.10.2019 | 16:52
@Γράφων 7.10.2019 | 07:17

Παρουσιάζεις μεγάλο κενό αντίληψης.
avatar
Γράφων 9.10.2019 | 12:29
Έχεις πολιτική ατζέντα δυνατότερη από ότι λογική ή ειλικρίνεια αλλά δεν το κάνω θέμα.
Haifischnet 4.10.2019 | 10:00
Άχρηστο μάθημα.

Και να καταργηθεί, δεν θα λείψει σε κανέναν. Του χρόνου που θα πάει το παιδί μου γυμνάσιο θα ζητήσω απαλλαγή να τελειώνουμε μια και καλή με αυτόν τον εφιάλτη.
avatar
Μαύρος Γάτος 4.10.2019 | 17:03
Αν ζεις στην Αθήνα ή στην Θεσσαλονικη (άντε και σε 3-4 άλλες μεγάλες πόλεις) αυτό είναι εύκολο.
Στην υπόλοιπη επαρχία και στην βαθιά Ελλάδα παραμονεύει ο στιγματισμός του μαθητή και το ανελέητο κουτσομπολιό και κατακραυγή κατά ολόκληρης της οικογένειας...
Εκεί θέλει πολύ μεγαλύτερα κότσια.
avatar
Γράφων 4.10.2019 | 18:16
Δηλ. στο 75-80% των περιπτώσεων είναι οκ. Και μπορεί να είναι πρόβλημα στο 20-25%;

Απλά για να έχουμε τάξεις μεγεθών...
Βαγγέλης 4.10.2019 | 10:49
Από τη στιγμή που μπορεί να γίνει μάθημα για κάθε θρησκεία, αν υπάρχει ικανός αριθμός μαθητών, το πρόβλημά μας, αν καταλαβαίνω καλά, είναι πως δεν θέλουμε μάθημα θρησκευτικών, αλλά θρησκειολογίας. Όμως πρώτα μαθαίνεις πρακτικά να μιλάς μια γλώσσα, και μετά διδάσκεσαι γλωσσολογία. Να έρθει ο μαθητής σε επαφή με άλλες θρησκείες, ναι, αλλά από κάποια βάση.

Συμφωνώ λοιπόν να ανοίξει το μάθημα αν μιλάμε για μαθητές λυκείου, αλλά να το δούμε και ανάποδα. Αν πρέπει να διδασκόμαστε όλοι το ίδιο, ώστε να αποφύγουμε τον υπαρκτό κίνδυνο της μισαλλοδοξίας, τελικά τι σημαίνει διαφορετικότητα; Να λειαίνουμε τις διαφορές σε σημείο που να μην υπάρχουν;
Haifischnet 4.10.2019 | 17:00
Ας φτιάξουν δύο τμήματα, όπως και με τις ξένες γλώσσες:

Ένα τμήμα με το μάθημα ως κατηχητικό και ένα με το μάθημα ως εγκυκλοπαιδική μόρφωση και να δεχτούν αιτήσεις συμμετοχής σε κάθε τμήμα. Μετά να συγκεντρώσουν τις προτιμήσεις ανά την επικράτεια και να πράξουν αναλόγως.
avatar
therez 4.10.2019 | 15:38
Και από πότε η θρησκευτική συνείδηση την οποία ,κατά το Σύνταγμα ,οφείλει να αναπτύσσει η παιδεία ταυτίζεται μόνο με την Χριστιανική Ορθόδοξη;
Και ποια σχέση έχει η στατιστικού χαρακτήρα διαπίστωση περί επικρατούσας θρησκείας;Γιατί να χαθεί η ευκαιρία αξιοποίησης ενός δρόμου κατανόησης και προσέγγισης του διαφορετικού και του ξένου μέσα από τους διαφορετικούς τρόπους που οι άνθρωποι προσεγγίζουν (ή όχι) τον Θεό;

*Ο Χριστός δεν φορούσε παντελόνια
avatar
Γράφων 4.10.2019 | 17:42
Σωστά.

Και γιατί να μην κάνουμε "γλωσσες" στο σχολείο και αντ' αυτού να κάνουμε ελληνικά;

Ποια η σχέση στατιστικής υπεροχής των ομιλουμενων ελληνικών με το τι διδάσκεται στο σχολειο;

Γιατί οι ουρές έχουν γατες;
Αλιόσα 4.10.2019 | 23:25
Η ορθόδοξη ταυτότητα είναι το άμεσο πολιτισμικό περιβάλλον του μαθητή στην Ελλάδα. Τώρα εάν θέλετε να απλώνουμε μπροστά στο εννιάχρονο σαν βεντάλια όλες τις θρησκείες της οικουμένης να διαλέξει...
Ο Νοών... νοείτω 5.10.2019 | 15:13
Δεν θα διαφωνήσω μαζί σου, αντιλαμβανόμενος το σκεπτικό σου. Όμως για το τέλος, επί της πραγματικότητας, και να ήθελε ο Χριστός να φορέσει παντελόνια, δεν είχαν εφευρεθεί!...

σ.σ.: Όταν πολύ, πολύ αργότερα εφευρέθηκαν τα τακούνια (μεγάλα τακούνια), αυτό έγινε για να τα φοράνε αποκλειστικά οι άνδρες ιππείς ώστε τα πόδια τους να μένουν σταθερά στους αναβολείς της σέλας.
Πολύ αργότερα φορέθηκαν από τις γυναίκες...
avatar
Achilleas73 4.10.2019 | 15:47
Απλουστατη η λυση: οποιος θελει κανει την κατηχηση, οποιος θελει την θρησκειολογια, οποιος θελει δεν το κανει. Χωρος για ολους τους ανθρωπους υπαρχει.
Citellus citellus 10.10.2019 | 12:28
Έλα ντε, και εμένα μου φαίνεται πολύ κακό για το τίποτα. Εάν θεσμοθετηθεί εναλλακτικό μάθημα θρησκειολογίας, πράγμα που η απόφαση του ΣτΕ αφήνει ανοικτό, το πρόβλημα λύνεται από μόνο του.
avatar
Μαύρος Γάτος 4.10.2019 | 17:04
Αλήθεια, γιατί δεν καθιερώνεται και η υποχρεωτική εξομολόγηση των μαθητών μέσα στα σχολεία όπως γινόταν μέχρι την επάρατη Μεταπολίτευση;
avatar
Λυκαυγές 5.10.2019 | 11:07
Όπως το θέτουν κάποιοι, τότε θα έπρεπε και η ιστορία να αλλάξει έτσι ώστε να χωράει και τους Αλβανούς, τους Τούρκους κ.ο.κ. Γιατί να τραυματίζουμε τους μαθητές με ελληνοαλβανικούς και ελληνοτουρκικούς πολέμους; Πάνε αυτά, πέρασαν, τέλειωσε ο πόλεμος. Και το μάθημα της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής τι το θέλουμε και αυτό, εφόσον δεν συμφωνεί με τις κοινωνικές και πολιτικές αντιλήψεις άλλων χωρών; Και η Γεωγραφία με τους χάρτες της να αλλάξει έτσι ώστε να χωράει και την Μεγάλη Αλβανία των Αλβανών, την Γαλάζια πατρίδα των Τούρκων κ.ο.κ. Να καταργηθούν οι εθνικές και θρησκευτικές εορτές μας, οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα της χώρας μας. Τι τα χρειαζόμαστε όλα αυτά, όταν δεν ταυτίζονται με τα αντίστοιχα των άλλων λαών; Για την εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης σκοπεύει να κάνει κανείς κάτι;