Eικονογράφηση: Stupid Greg/ LIFO
Νικόλας Σεβαστάκης

Η οδύνη των σωμάτων

Ένας κληρικός βίαζε μια 12χρονη και για άλλη μια φορά, κάποια «τοπική κοινωνία» ήξερε, αλλά δεν μιλούσε. Μα, γιατί δεν μιλούσαν; Τι τους εμπόδιζε; Το ερώτημα πάει κατευθείαν στην καρδιά ενός ζόφου που νομίζω πως συνιστά, εν τέλει, μια ελληνική ιδιαιτερότητα.

Αυτή η χώρα υποτίθεται πως είναι φλύαρη και δεν ξέρει να κρατάει μυστικά. Φυσικά πρόκειται για ψέμα, για άλλο ένα στερεότυπο που κυκλοφορεί ευρέως, γιατί απλώς βολεύει να το πιστεύουμε. Κάποιος που δεν μπορεί να κρατήσει τα μυστικά του αθωώνεται στα μάτια μας, αφού μετατρέπεται σε κάτι ανάλαφρο και αφελές, ενώ μπορεί να έχει βαριές ευθύνες. Έτσι, άλλωστε, η εθνική μας επιπολαιότητα μπορεί να γίνεται δικαιολογία για την αδιαφορία και την εθελοτυφλία.


Σκέφτηκα πάλι τον γερασμένο μύθο της έξω καρδιάς και φλύαρης Ελλάδας, έχοντας κατά νου το τελευταίο κρούσμα απανθρωπιάς, τον βιασμό της δωδεκάχρονης από τον κληρικό και το πώς, για άλλη μια φορά, κάποια «τοπική κοινωνία» ήξερε, αλλά δεν μιλούσε.


Μα, γιατί δεν μιλούσαν; Τι τους εμπόδιζε; Το ερώτημα πάει κατευθείαν στην καρδιά ενός ζόφου που νομίζω πως συνιστά, εν τέλει, μια ελληνική ιδιαιτερότητα. Με άλλα λόγια, δεν πιστεύω πως επειδή σε αυτή την περίπτωση ο θύτης έτυχε να είναι παπάς λειτούργησε παραλυτικά η συντηρητική ευλάβεια των Μανιατών. Διότι και αυτά τα ευσεβή συναισθήματα είναι, σε μεγάλο βαθμό, αέρας κοπανιστός, αφού στη χώρα πνέει εξίσου και ένας διάχυτος λαϊκός αντικληρικαλισμός που δεν χαρίζεται στους εκκλησιαστικούς πατέρες.

 

Οι λεγόμενες τοπικές κοινωνίες είναι εδώ και καιρό το φίλτρο της ελληνικής λήθης. Στην ουσία μιλάμε για νοσηρή εσωτερική συνεννόηση πολλών ανθρώπων να προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν, ενώ γνωρίζουν, να βλέπουν, μα να κάνουν τους τυφλούς, να διαπιστώνουν το κακό, μα να προσπερνούν, σφυρίζοντας και σχολιάζοντας πίσω από γρίλιες.


Πιο σημαντική είναι, πιστεύω, η βαθιά καχυποψία για τους πολιτικούς νόμους και η ενστικτώδης σχεδόν προσχώρηση στις αλήθειες της οικογένειας και του στενού κύκλου. Η σιωπή για πολλά εγκλήματα ακουμπάει στην ιδέα πως η κοινωνία έχει «απ' όλα τα φιντάνια» και πως «αυτό το κράτος» δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Μια απαισιόδοξη θυμοσοφία συνοδεύει συνήθως την ατομική απάθεια και το πνεύμα έλλειψης συνεργασίας με τις Αρχές, οι οποίες, εξάλλου, παρουσιάζονται διαρκώς ως μεγαλύτερο κακό. Κάπως έτσι πέρασαν και περνούν ατιμώρητα άπειρα δράματα πίσω από κλειστές πόρτες και αυτό που αποκαλώ εδώ «η οδύνη των σωμάτων»: οδύνη στα χέρια γνωστών και συγγενών, στα χέρια του ενός και του άλλου εκμεταλλευτή της θέσης του απέναντι στον αδύναμο.


Οι λεγόμενες τοπικές κοινωνίες είναι εδώ και καιρό το φίλτρο της ελληνικής λήθης. Στην ουσία μιλάμε για νοσηρή εσωτερική συνεννόηση πολλών ανθρώπων να προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν, ενώ γνωρίζουν, να βλέπουν, μα να κάνουν τους τυφλούς, να διαπιστώνουν το κακό, μα να προσπερνούν, σφυρίζοντας και σχολιάζοντας πίσω από γρίλιες. Οι μικροί κύκλοι, η παρέα, η κοινότητα που δεν θέλει ο «ξένος» νόμος να της ορίζει καθήκοντα και υποχρεώσεις. Έτσι οι περιβόητες τοπικές κοινωνίες έχουν δημιουργήσει ιδεώδη τείχη προστασίας για βιαστές, εμπρηστές, καταπατητές, ντόπιους χασισέμπορους και σωματέμπορους, οικογένειες βασανιστών. Αν δεν δούμε και τον συγκεκριμένο παπά-βιαστή μέσα σε αυτό το πλέγμα, δεν θα καταλάβουμε γιατί το θύμα δεν γινόταν πιστευτό.

 

Κάποιες φορές, βέβαια, οι τοπικές κοινωνίες μπορεί να λειτουργούν λυτρωτικά και προστατευτικά σε σύγκριση με ένα γραφειοκρατικά πελαγωμένο σύστημα κρατικής πρόνοιας. Δεν έχουν όλες τους τις ιδιότητες του αναισθητικού, υπάρχουν πάντα οι εξαιρέσεις. Νομίζω όμως πως τις περισσότερες φορές η αδιαφορία του κράτους ή η αργοπορία και οι παραλογισμοί των δημόσιων υπηρεσιών γίνονται φτηνή δικαιολογία του ιδιώτη για να σιωπά ή να ανέχεται τις πιο απαράδεκτες καταστάσεις. Εκατοντάδες χιλιάδες παρανομούν με τη δικαιολογία ότι ο πρώτος καταπατητής είναι το κράτος και οι κυβερνήσεις.

 

Υπάρχει, όμως, και μια άλλη διάσταση που περιπλέκει τα πράγματα. Συχνά, άνθρωποι που εμφανίζονται ευαίσθητοι για την οδύνη των σωμάτων και τους βιασμούς διακατέχονται με τη σειρά τους από τον ίδιο πρωτόγονο αντικρατισμό της ελληνικής τοπικής κοινωνίας. Αρνούνται τη συνεργασία με τις Αρχές ως «ρουφιανιά», ενώ συγχρόνως καταγγέλλουν τον νόμο της σιωπής και της κοινωνικής αδράνειας. Βλέπουν την καταστολή ως κάτι κακό, ενώ, από την άλλη, εξοργίζονται (και δικαίως) για την ατιμωρησία και την ασυδοσία. Η λογική της ατιμωρησίας συνδυάζεται έτσι μοιραία με αντιλήψεις αυτοδικίας και αυτοκάθαρσης ή με αυτοματισμούς αντεκδίκησης. Σε τελική ανάλυση, η κουλτούρα του εφησυχασμού, η καχυποψία για τον νόμο και η εσωτερική σύμπνοια των κοινοτήτων είναι τα ιδεώδη περιβάλλοντα για τη συνέχιση της βαναυσότητας, της σεξουαλικής και οικονομικής εκμετάλλευσης και χειραγώγησης.


Θα μπορούσε να είναι διαφορετικά; Ίσως. Η αντίληψη ότι δεν μιλάμε για τα οικεία δεινά έχει υποχωρήσει (και ευτυχώς) τα τελευταία χρόνια. Παρά την ισχύ των οικογενειακών και συγγενικών δεσμών, πολλοί και πολλές βρίσκουν πλέον τη δύναμη της καταγγελίας και της ψυχικής απόδρασης. Η παρακμή των «δεσμεύσεων», που γενικά στιγματίζεται ως συνέπεια του σύγχρονου ατομικισμού, φέρνει μαζί της και μια νέα θετική δυνατότητα για τους πιο ευάλωτους: ότι μπορούν πια να βρίσκουν στήριγμα σε θεσμούς και δομές μακριά από τα κακοποιητικά περιβάλλοντα και τις ενοχές τους.


Η εμπιστοσύνη σε δημόσιες δομές είναι πολύτιμο κομμάτι της πολιτικής παιδείας των συγχρόνων. Αυτό σημαίνει πως η δημοσιοποίηση της ατομικής οδύνης παραμερίζει τα οικογενειακά και τοπικιστικά φράγματα. Τα άτομα δεν ανήκουν στις οικογένειές τους ούτε και στο κράτος: μπορούν όμως να βρουν τη δύναμη να μιλήσουν για το κακό, όταν το κράτος πάρει στα σοβαρά τον ρόλο του και πάψει να γλείφει τις τοπικές κοινωνίες και τη δήθεν σοφία τους.

Απόψεις
10 Σχόλια
avatar
ΦΩΤΕΙΝΗ 30.10.2019 | 09:23
Το θέμα είναι ότι στην Ελλάδα η οικογένεια και η κλειστή κοινωνία στηρίζουν οικονομικά τα μέλη τους. Γι αυτό σκέφτεται κάποιος ότι αν τούς πάει κόντρα και εξωστρακιστεί, αν στο μέλλον χρειαστεί οικονομική στήριξη δεν θα τού δωθεί και θα βρεθεί στο κενό. Ίσως αν υπήρχε κράτος πρόνοιας και δεν φοβόμαστε οι πολίτες αυτό το κενό, τότε να καταγγέλλονταν πιο εύκολα τέτοια εγκλήματα.
avatar
σαλιγκάρι 30.10.2019 | 10:07
το θέμα στην Ελλάδα είναι ότι δεν σκέφτονται (καν) ότι μπορούν να σταθούν στα δικά τους πόδια, ούτε στα πόδια της οικογένειας ούτε στα πόδια του κράτους, αλλά μόνο στα δικά τους.
αυτό δεν είναι φόβος, είναι δειλία και μεγάλη αδυναμία.
avatar
ΦΩΤΕΙΝΗ 30.10.2019 | 12:03
Αν ένας άνθρωπος δεν είναι οικονομικά ανεξάρτητος, πώς θα σταθεί στα δικά του πόδια;
avatar
σαλιγκάρι 30.10.2019 | 13:53
@ΦΩΤΕΙΝΗ
ένας άνθρωπος γίνεται οικονομικά ανεξάρτητος δουλεύοντας κι έτσι στέκεται στα πόδια του
δεν βασίζεται στους άλλους για να είναι οικονομικά ανεξάρτητος
δουλεύει πρώτα για να γίνει και στην συνέχεια γίνεται δηλαδή είναι οικονομικά ανεξάρτητος
αυτή είναι η σωστή σειρά
και βεβαίως η ελληνική σειρά (πρώτα είσαι οικονομικά ανεξάρτητος και μετά πατάς στα πόδια σου!) είναι η λάθος σειρά
επίσης το ότι δουλεύεις για πληρώνεις τα έξοδά σου σε κάνει ανεξάρτητο άνθρωπο και άρα σε οδηγεί στο να πατάς στα πόδια σου ως άνθρωπος
δεν είναι όλα χρήμα (όπως και πάλι λάθος προστάζει ο ελληνικός τρόπος)
avatar
ΦΩΤΕΙΝΗ 30.10.2019 | 16:37
@σαλιγκάρι,.
όταν όμως υπάρχει τόση ανεργία (ιδιαίτερα στις γυναίκες) και όταν, ακόμα και αν βρεις δουλειά, ο μισθός είναι πολύ μικρός, τότε πώς μπορείς να γίνεις οικονομικά ανεξάρτητος;
avatar
σαλιγκάρι 30.10.2019 | 20:15
@ΦΩΤΕΙΝΗ
το κάνουμε συγκατοικώντας, ίσως με περισσότερους από 2 στο ίδιο σπίτι, ψάχνοντας και για δεύτερη δουλειά ή κάνοντας δουλειές που μέχρι τώρα δεν καταδέχονται οι Έλληνες όπως π.χ. να μαζέψουν πορτοκάλια (ακόμα και όλα τα χρόνια της κρίσης δεν πάνε σε τέτοιες δουλειές)
η λογική σου και τα επιχειρήματά σου είναι χαρακτηριστικά της ελληνικής νοοτροπίας για τα δικά μου κριτήρια, π.χ. με την λογική την δική σου κανένας δεν θα έφευγε από το σπίτι του εάν δεν είχε εξασφαλίσει από πριν σπίτι, μισθό και αν γίνεται και παρέα για να μην είναι μόνος. δεν είναι έτσι όμως τα πράγματα. μάλλον δεν είναι έτσι η ζωή. η μη πράξη δηλαδή η απραξία μπροστά στο πραγματικό πρόβλημα είναι χαρακτηριστικό του έλληνα και οι λόγοι δεν είναι άγνωστοι, ούτε δύσκολοι για να τους καταλάβουμε.
avatar
σαλιγκάρι 30.10.2019 | 10:05
το θέμα είναι ότι οι εκπρόσωποι του κράτους είναι και αυτοί έλληνες που έχει ο καθένας την δική του οικογένεια, που την θεωρεί πιο σωστή από τους νόμους
δεν είναι μόνο το αδύναμο κράτος είναι και ότι το κράτος απαρτίζεται από αδύναμους ανθρώπους, που δεν έχουν πάει ποτέ κόντρα στην οικογένειά τους, το αντίθετο.
avatar
Γράφων 30.10.2019 | 10:32
Κατά τον Αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου έτσι κι η μεταπολεμική Ελλάδα μετακομίζουσα από τα πέρατα των ελληνικών ορέων και κάμπων σε αστικά περιβάλλοντα διατήρησε στο σύνολό τους σχεδόν τα ήθη που ήδη είχε. Η βαθιά ελληνική επαρχία εξόντωσε τους αστικούς πληθυσμούς σε όλες τις επαρχιακές πόλεις που είχαν στηθεί με την μίνι βιομηχανική επανάσταση του Βενιζέλου. Ήταν το ένστικτο επιβίωσης που έσπρωχνε αλλά αυτή είναι η αλήθεια. Αλλιώς "δεν θα μας ήξερε ο θυρωρός της πολυκατοικίας μας" κατά το κοινώς λεγόμενο...

Το καφενείο έγινε τηλεοπτικό παράθυρο και η κουβέντα δίπλα στη βρύση μεσημεριανάδικο. Αντίστοιχα, το "δεν είδα τίποτα, δεν ξέρω τίποτα" πήρε τη μορφή μιας ιδεολογικής ομερτά. Από τους ΑΕΚτζήδες που βάφτισαν ρουφιάνο τον Ντέμη, στους αντιστασιακούς του αντικαπνιστικού νόμου ή από τους ΚΚέδες που βαφτίζουν ρουφιάνο -τον μη συμπαθή κατά τα λοιπά- Μπογδάνο επειδή τολμάει να λέει ποιοι είναι αυτοί που δέρνουν αστυνομικούς στους πιστούς της ενορίας που "πέφτουν από τα σύννεφα". Η ίδια συγκάλυψη...

Επί του πρακτέου, στην τριτοκοσμική Αγγλία πχ έχει με επιτυχία εφαρμοστεί το πρόγραμμα neighbourhood watch. Ένας κάτοικος ανά συνοικία, γειτονιά κτλ σ υ ν ε ρ γ ά ζ ε τ α ι με την αστυνομία (σ.σ. δωρεάν, εθελοντικά) αναφέροντας ό,τι ύποπτο. Διανοείται κανείς κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα;

Ενίοτε δε η δυσπιστία προς την κεντρική διοίκηση δεν είναι αδικαιολόγητη διότι κάθε επαγγελματικός κλάδος (και όχι μόνο) στην Ελλάδα συναπαρτίζεται από τους ίδιους ανθρώπους. Ομερτά παντού. Υπάρχει εκπαιδευτικός συνδικαλιστής που να έχει εισηγηθεί ποτέ κάτι κακό για συνάδελφό του σε πειθαρχικό συμβούλιο; Ή γιατρός ή δικηγόρος ή δημοσιογράφος ή υπάρχει ποτέ ομόφωνη προκαταρκτική στη Βουλή; Θα ξεχάσουμε τον Βενιζέλο που έλεγε ότι οι τραπεζικοί λογαριασμοί του Άκη είναι τηλεφωνικοί αριθμοί;

Πριν να δείξουμε την "τοπική κοινωνία" ας δείξουμε την τοπική κλαδική, τον συνάδελφο, τον συμφοιτητή, εμάς. Κανείς δεν ξέρει τίποτα σε αυτή τη χώρα. Απόδειξη; Η 17Ν ήταν δυο οικογένειες και πέντε φίλοι, που ήταν κατά των ελίτ κατά τα λοιπά, κρυμμένοι μέσα στον αστικό τρόπο ζωής...

Ή σε περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων σε κάποιες χώρες εφαρμόζεται ο χημικός ευνουχισμός. Είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε ανοιχτά ή θα αρχίσουμε να μιλάμε για τα δικαιώματα του φυλακισμένου ξεχνώντας τα δικαιώματα του θύματος όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα τα τελευταία 40 χρόνια;

ΥΓ Σε περίπτωση κακοποίησης ανηλίκου στη γειτονιά μου, που είχε πέσει στην αντίληψή μου (και όλης της γειτονιάς δηλαδή καθώς τα ουρλιαχτά ακούγονταν παντού), η δικιά μου "ρουφιανιά" (στην Εισαγγελία ανηλίκων, στο οικείο ΑΤ και στο Χαμόγελο του Παιδιού) ήταν πλήρως αποτυχημένη. Απλά χαθήκαν τα ίχνη της οικογένειας μετά από έξωση διότι δεν πλήρωνε το νοίκι... Άρα εγώ απέτυχα πλήρως να προστατέψω ένα παιδί. Δεν ξέρω με βεβαιότητα ποιο είναι το σωστό. Ξέρω όμως ότι η σιωπή είναι λάθος.
avatar
acantholimon 30.10.2019 | 11:17
Σε όλα θα συμφωνήσω.Και με τη νοοτροπία της κλειστής κοινωνίας,και με την ανομία και με το φόβο της ρουφιανιάς,με την απουσία της επίσημης πολιτείας,που ακόμα κι αν είναι παρούσα,ακριβώς λόγω της αντιδραστικής μας νοοτροπίας απέναντι στους κανόνες και την καχυποψία μας στο κράτος και τους νόμους,γίνεται συχνά μέρος μιας ιδιότυπης τοπικής εξουσίας πολύ πιο καταπιεστικής και ανεξέλεγκτης.Και ουαί κι αλίμονο,αν τολμήσεις,να γυρέψεις τα δίκια σου.Στην καλύτερη θα αγνοηθείς,στη χειρότερη θα μπλέξεις.Όμως επειδή διαβάζω διάφορα αυτές τις μέρες,έχω και κάποιες αντιρρήσεις.Λέμε για την τοπική κοινωνία,που ξέρει και δε μιλάει.Ξέρει;Από το ένα που βλέπει,παίρνει αφορμή να συζητήσει 10 και τα 10 φουσκώνουν και γίνονται 100.Φούμαρα.Κουτσομπολιά για το χασομέρι.Πόσες φορές υπάρχουν πραγματικά στοιχεία,για να μπορέσεις να καταγγείλλεις κάτι τόσο σοβαρό;Σίγουρα υπάρχει μεγαλύτερη επαφή κι επειδή γνωρίζεις τους ανθρώπους,δίνεις περισσότερη προσοχή στο γείτονα από ό,τι θα έκανες για τον ένοικο της απέναντι πολυκατοικίας.Αλλά μέχρι εκεί.Δεν έχουν βιονικές αισθήσεις στα χωριά,για να παρακολουθούν τι γίνεται μέσα στα σπίτια.Πολλές φορές είναι κι η χωροταξία τέτοια που το κάνει πιο δύσκολο από ό,τι στην πόλη,να πάρεις χαμπάρι.Είναι λίγο τσιμπημένο λοιπόν το όλοι ξέρουν και δε μιλάνε.Και είναι αρκετά βολικό,να ρίξουμε την παθογένεια κάπου αλλού,κάπου που δε μας αγγίζει,στο "κακό χωριό τα λίγα σπίτια" και στους αμόρφωτους,απολίτιστους χωριάτες.Σκανδαλίζει και μας ιντριγκάρει και παραπάνω,γιατί άλλες φορές τα χωριά,η επαρχία συνδέονται με μια αγνότητα,που μάλλον από τις παιδικές αναμνήσεις προέρχεται και δεν πατάει στην πραγματικότητα.Και το τελευταίο που δε θέλουμε να συζητάμε,που κάνουμε,ότι είναι η εξαίρεση ή κάτι που γίνεται μακριά και μας θυμώνει,όταν γίνονται αναφορές,είναι η νοοτροπία μας γύρω από το σεξ και η ανοχή σε προβληματικές συμπεριφορές.Μην κοροϊδευόμαστε.Πόσες φορές τα ήθελε το θύμα;Πόσες φορές ξερογλείφονται οι άρρενες θαμώνες των καφενείων,όταν περνάνε τα παιδιά για το σχολείο;Πόσες φορές γυναίκες μόνες δε γίνονται εύκολος στόχος,όταν δεν υπάρχει άντρας προστάτης,να θίξουν την τιμή του;Πόσες φορές έχουν υποτιμηθεί,χλευαστεί καταγγελίες;Ας κάνουμε μια βόλτα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,να δούμε πόσοι ανεβαίνουν στα κάγκελα και ουρλιάζουν αδικημένοι,ότι μια γυναίκα βάλθηκε,να καταστρέψει έναν άντρα.Η Ελένη Τοπαλούδη στην αστυνομία απευθύνθηκε και την έδιωξαν.Μετά στήναμε όλοι μαζί κρεμάλες για τους θύτες.Αν δε δούμε κάποια πράγματα κατάματα,θα συνεχίσουμε να εκφράζουμε τον αποτροπιασμό μας,να κάνουμε αναλύσεις,μέχρι να μας περάσει και θα γυρίζουμε πλευρό,ώσπου να μας ταράξει το επόμενο περιστατικό.
avatar
Giota theo 30.10.2019 | 11:37
Δυστυχως ετσι ειναι. Υπαρχει ακομα και ενα αισθημα αλληλεξαρτησης στις μικρες κοινωνιες. Οτι αν εγω καταγγειλω αυτο που κανει ο γειτονας η συγχωριανος μου, μετα α) θα σταματησει μια ολοκληρη οικογενεια και οι φιλοι τους να ψωνιζουν απο το μαγαζι μου β) θα βγαλουν στη φορα δικα μου ατοπηματα γ) αυτοι που καταγγελω θα βρουν ενα κομματικο μεσο για να τους καλυψει και θα στραφουν εναντιον μου. Γι αυτο θα πρεπει να δημιουργηθουν ανεξαρτητοι διοικητικοι μηχανισμοι που να δεχονται καταγγελιες και να διερευνουν με αποτελεσματικοτητα τι εχει συμβει, παρεχοντας επαρκη προστασια στο θυμα και σε αυτον που καταγγελει. Στην Ελλαδα οι οικογενειες, με το μανδυα της υπερπροστατευτικοτητας, συνθλιβουν τα ατομα και καλυπτουν σοβαρα εγκληματα.