Η απόλυτη σύγχυση μεταξύ του ανήλικου και ενήλικου κόσμου που έχει δρομολογηθεί εδώ και χρόνια σήμερα ίσως να φτάνει στο απόγειό της.
Β. Βαμβακάς

Η βία των ενήλικων παιδιών

Η απόλυτη σύγχυση μεταξύ του ανήλικου και ενήλικου κόσμου που έχει δρομολογηθεί εδώ και χρόνια και σήμερα ίσως να φτάνει στο απόγειό της.

Τις τελευταίες εβδομάδες την επικαιρότητα απασχολούν ειδήσεις που έρχονται από το σχολικό περιβάλλον και αφορούν ακραία περιστατικά βίας. Σε δημοτικό σχολείο μαθήτρια υποχρεώνεται από συμμαθητές της να γλείψει την τουαλέτα. Μαθητής ΕΠΑΛ τραμπουκίζει λεκτικά και απειλεί τη δασκάλα του. Μια αγέλη 17 μαθητών γυμνασιακής ηλικίας ασκεί βία σε 17χρονο μαθητή που προσπάθησε να προστατεύσει την αδελφή του από bullying.

 

Στιγμιότυπα προφανώς ιδιαίτερα ανησυχητικά που δημιουργούν έναν προσωρινό δημοσιογραφικό ηθικό πανικό, αλλά την επόμενη εβδομάδα ξεχνιούνται. Ερμηνείες που αφορούν την απορρύθμιση είτε του εκπαιδευτικού συστήματος, είτε της ελληνικής οικογένειας, είτε και των δύο έρχονται και διατυπώνονται στον δημόσιο λόγο. Το πρόβλημα μετατοπίζεται από τους ανήλικους και τη βία που εκδηλώνουν στο στενό κοινωνικό τους περιβάλλον και συσχετίζεται με ευρύτερα ζητήματα πειθαρχίας και φροντίδας απέναντί τους.


Με κάποιον τρόπο, η δημοσιότητα συνήθως ασχολείται με τους ανηλίκους όταν αυτοί χάνουν την «παιδικότητά» τους είτε με θετικό είτε με αρνητικό πρόσημο. Δεν είναι πολύ μακριά η περίοδος που τα φώτα της δημοσιότητας έπεφταν επάνω σε ανηλίκους που επιδείκνυαν μέσα από γραπτές επιστολές τους στα μέσα επικοινωνίας τον «ώριμο» καταγγελτικό τους λόγο για τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα που τους απασχολούσαν.

 

 

Η αρχή πρέπει να έγινε με το πρωτοσέλιδο της «Ελευθεροτυπίας» στις 7/11/2006, στο οποίο δημοσιεύτηκε επιστολή ενός 13χρονου «Αλέξανδρου» με σκοπό να αφυπνίσει τους γονείς και να δείξει «με το δάχτυλο τις κοινωνικές πληγές». Πιο πρόσφατα, στις 13/5/2013, την εποχή την μνημονίων, αριστούχος μαθητής της Α' Λυκείου, στέλνει τη δική του επιστολή στην μπλογκόσφαιρα με τίτλο «Ποιος δολοφονεί το μέλλον μου;» και σκοπό να υπερασπιστεί την απεργία των καθηγητών στη διάρκεια των πανελλαδικών εξετάσεων. Η επιστολή έγινε αποδεκτή διθυραμβικά από μεγάλο τμήμα του Διαδικτύου ως «σφυροκόπημα στη σάπια εξουσία», ενώ το γεγονός ότι συνοδεύτηκε με το βαθμολόγιό του με εικοσάρια άφησε «άφωνο το Facebook».

 

 

Το φαινόμενο είναι πολύ σύνθετο για να αναχθεί σε μία μόνο αιτία. Προφανώς ούτε μόνο το αποδιαρθρωμένο σχολείο, ούτε μόνο η επιτρεπτική οικογένεια, ούτε μόνο η ελευθεριάζουσα τεχνολογία, ούτε τα δημοφιλή προϊόντα του θεάματος μπορούν να εξηγήσουν από μόνα τους αυτό που συμβαίνει στη σημερινή «ζούγκλα του μαυροπίνακα».


Η υπενθύμιση αυτών των περιστατικών είναι χρήσιμη γιατί υπογραμμίζει το βασικό γεγονός: την απόλυτη σύγχυση μεταξύ του ανήλικου και ενήλικου κόσμου που έχει δρομολογηθεί εδώ και χρόνια και σήμερα ίσως να φτάνει στο απόγειό της. Η λεκτική και σωματική βία που σήμερα σημειώνεται στο σχολεία, είναι προέκταση αυτής της εξέλιξης.

 

Το γεγονός ότι τις πρόσφατες σκηνές που είδαν το φως της δημοσιότητας θα της ζήλευε η σκηνοθετική δημιουργικότητα του Γιάννη Οικονομίδη δεν μπορεί να εξηγηθεί παρά μόνο εάν αναγνωρίσουμε καταρχάς ότι οι ανήλικοι, παιδιά και έφηβοι, συμπεριφέρονται ως ενήλικοι, αντιγράφοντας και αναπαράγοντας σε ακραίο βαθμό τις βίαιες παραστάσεις και τα αδιέξοδα βιώματα των μεγαλυτέρων τους. Το σχολείο έχει γίνει ένα «Σπιρτόκουτο», το οποίο μαθητές, δάσκαλοι και γονείς περιμένουν πότε θα εκραγεί και, όταν αυτό συμβεί, αναζητούν τρόπους να κουκουλώσουν τη φωτιά.

 

Η κουλτούρα του YouTube, στην οποία το παιδικό φαντασιακό εκτίθεται πλέον με γεωμετρική πρόοδο λόγω της αδυναμίας οποιουδήποτε ελέγχου από γονείς ή δασκάλους, είναι αρκετά αντιπροσωπευτική των νοοτροπιών και των πρακτικών που καλλιεργούνται.

 

Η χιουμοριστική έκθεση της εφηβικής καφρίλας σε βιντεάκια, η μύηση στην κυνική και βίαιη στιχουργική εικονογραφία της τραπ μουσικής σκηνής, η παρακολούθηση αλλά και παραγωγή μικρών ή μεγάλων ταινιών που το βασικό τους περιεχόμενο είναι ο τρόμος, το παιχνίδι με τα horror games, μας λένε πολλά για το συμβολικό σύμπαν στον οποίο σχεδόν το σύνολο των σημερινών ανηλίκων εκτίθεται, είτε εθελοντικά είτε μέσω φίλων και γνωστών.


Αυτό δεν συνεπάγεται καθόλου ότι όλα τα παιδιά και οι έφηβοι θα καλλιεργήσουν βίαιες συμπεριφορές, ότι θα μπουν στον κόσμο της ανομίας ή θα αναπτύξουν χουλιγκανικές συμπεριφορές. Όμως δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να παραβλεφθεί ότι αυτά που σχεδόν συνολικά τους θέλγουν, αυτά που τους βγάζουν από τη ρουτίνα της μαθητικής «πολυαπασχόλησης», της εικονικής αριστείας στο σχολείο και της οικογενειακής υπερφροντίδας, της μάταιης πτυχιοποίησης του μέλλοντός τους, είναι μια βάναυση ως επί το πλείστον κουλτούρα. Μια κουλτούρα που εύκολα μπορεί να οδηγήσει ορισμένους από αυτούς είτε στις αποτρόπαιες βιαιότητες που είδαμε πρόσφατα είτε σε ριζοσπαστικά φληναφήματα που είδαμε στο παρελθόν (στα οποία συχνά τους εκπαιδεύουν η οικογένεια και η σχολική κοινότητα), αφού ο εχθρός, ο εφιάλτης, το «Αυτό» ή η «Άναμπελ» είναι γι' αυτά η ίδια η κοινωνία.


Το φαινόμενο είναι πολύ σύνθετο για να αναχθεί σε μία μόνο αιτία. Προφανώς ούτε μόνο το αποδιαρθρωμένο σχολείο, ούτε μόνο η επιτρεπτική οικογένεια, ούτε μόνο η ελευθεριάζουσα τεχνολογία, ούτε τα δημοφιλή προϊόντα του θεάματος μπορούν να εξηγήσουν από μόνα τους αυτό που συμβαίνει στη σημερινή «ζούγκλα του μαυροπίνακα». Η γρήγορη ενηλικοποίηση των παιδιών είναι όμως μια αφετηρία από την οποία πρέπει να ξεκινήσουμε, όπως και το γεγονός ότι αυτό που κάποτε ήταν το (δημόσιο) σχολείο, ένας μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας, ιδίως για την εργατική και μεσαία τάξη, έχει προ πολλού πάψει να ισχύει.

 

Το στερεότυπο της παιδικής αθωότητας, όπως και αυτό της εξαιρετικότητας του τι συμβαίνει στα σχολεία ‒εντελώς διαφορετικό από τα υπόλοιπα πεδία της κοινωνικής ζωής‒, πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα αν θέλουμε να δούμε πού έχουμε φτάσει και τι μπορεί να γίνει.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

 

Απόψεις
4 Σχόλια
avatar
σαλιγκάρι 19.2.2020 | 08:53
Προφανώς ούτε μόνο το αποδιαρθρωμένο σχολείο, ούτε μόνο η επιτρεπτική οικογένεια, ούτε μόνο η ελευθεριάζουσα τεχνολογία, ούτε τα δημοφιλή προϊόντα του θεάματος μπορούν να εξηγήσουν από μόνα τους αυτό που συμβαίνει στη σημερινή «ζούγκλα του μαυροπίνακα» Πηγή: www.lifo.gr

χρησιμοποιείτε ωραίες λέξεις που παραπλανούν, γιατί;
το αποδιαρθρωμένο σχολείο είναι ένα σχολείο όπου οι δάσκαλοι/καθηγητές κοιτάνε την πάρτη τους και τίποτε άλλο. αυτό δεν είναι αποδιάρθρωση.
η επιτρεπτική οικογένεια είναι μία οικογένεια που γαλουχεί τα παιδιά της να φερθούν βίαια, με διάφορους τρόπους που τις περισσότερες φορές είναι κρυφοί (έμμεσοι). αυτό δεν είναι 'επιτρέπω'.
η ελευθεριάζουσα τεχνολογία είναι ότι όλα ανεβαίνουν στο ίντερνετ και όλοι μπορούν να τα δουν. αυτό δεν είναι 'ελευθεριάζουσα' νοοτροπία, είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος μέχρι τώρα για να μην γίνει. το ελευθεριάζουσα σημαίνει κακέκτυπο της ελευθερίας, ηθικοπλασία της ελευθερίας.
αυτό που καταλαβαίνω είναι ότι στρογγυλεύετε αυτό που λέτε, δεν το παρουσιάζεται όπως είναι. πράγμα που δεν κάνει εντύπωση..... (στο ελλάντα ζούμε)
avatar
Γράφων 19.2.2020 | 09:44
Πρώτ' απ' όλα να πω ότι θήτευσα σε ένα ιδιαίτερα βίαιο συγκρότημα σχολείων έτσι ώστε τίποτα από αυτά που γίνονται σήμερα να μην μου προξενεί εντύπωση. Και αναφέρομαι σε μέσα '80 με μέσα '90. Το ξύλο, τα μαχαίρια (πεταλούδες με τη λαβή-θήκη ή παρασκευάδες, αυτά με το ελατήριο), τα πεσίματα, ενίοτε οι μολότοφ ή ακόμα και τα γκαζάκια υπήρχαν σαν δεδομένα. Το γιατί μπορώ να το προσεγγίσω αλλά δεν είναι της παρούσης.

Το μόνο σίγουρα είναι ότι η βία γεννά βία. Σήμερα ζούμε το οξύμωρο μια γεννιά παιδιών να είναι ανώριμα μικρομέγαλα και πολύ σκληρά στην συμπεριφορά τους, αλλά όχι στις αντιξοότητες, ταυτόχρονα. Μέχρι να φτάσει ο άλλος 30 ετών του συμπεριφερόμαστε σαν παιδί αλλά αυτό το "παιδί" κάνει πράγματα που παλιά μόνο εγκληματίες μπορεί να κάναν.

Εκτός από την κοινωνική αποξένωση, από την αρχιτεκτονική των πόλεών μας, τον καταναλωτισμό και όλα αυτά που γράφαμε στις εκθέσεις για τις πανελλήνιες υπάρχουν δύο σοβαρά πράγματα που λύνονται λίγο πιο άμεσα.

Το ένα η κοινωνική νομιμοποίηση της βίας σε διάφορες εκφάνσεις της. Πολλοί αρέσκονται να την βαφτίζουν "πατριαρχία". Ας μου επιτραπεί να πω ότι κοιτάνε το δάχτυλο και χάνουν το δέντρο. Καθώς και η αντίδραση σε αυτή βίαιη είναι. Στην πολιτική, στον αθλητισμό, στις πανεπιστημιακές σχολές στην ΤιΒι ή στη μουσική υπάρχει μια εξοικείωση με τη φυσική βία. Με το ότι όποιος φωνάζει πιο δυνατά κερδίζει. Υπάρχει μια πολύ συστηματική προαγωγή βίαιων συμπεριφορών.

Το άλλο ζήτημα, νομίζω ότι είναι, η κατακρήμνιση κάθε ηθικού κώδικα που ήταν χαλινάρι στην συμπεριφορά των ανθρώπων. Σε άλλες ιστορικές περιόδους αυτό τον ρόλο τον επιτελούσε η θρησκεία σε άλλες το κράτος διά του νόμου ή ακόμα και η κλειστή κοινωνία. Σήμερα τίποτα δεν γίνεται σεβαστό. Όλα μα όλα έχουν μπει σε έναν πολτό αποδόμησης και σχετικότητας. Εν μέρει δικαίως. Αλλά αυτό έχει παρενέργειες.

Όταν τα φυσικά πρόσωπα που συναπαρτίζουν το σώμα των πολιτών σκέφτονται έτσι είναι πολύ δύσκολο η πολιτεία να καταφέρει να καταστείλει συμπεριφορές.

Πρέπει να βρεις κάτι να σέβεσαι. Όσο κυνικό και αν ακούγεται κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να συμπαθεί κανέναν. Όλοι όμως είναι υποχρεωμένοι (α) να είναι έστω τυπικά ευγενικοί έναντι του συνανθρώπου τους (αστική αβρότητα για τους αστούς) και (β) να σέβονται κάποιους κανόνες συμπεριφοράς διότι αυτό πρωτίστως μας διαφοροποιεί από την ζούγκλα.

Αναφορικά με το πρώτο σκέλος να πούμε ότι κάποιοι δημιουργούν έναν υπερπληθωρισμό με "προσβεβλημένα συναισθήματα" πανταχόθεν. Και κάνουν κακό στην ουσία τους πράγματος. Αναφορικά με το δεύτερο βαρέθηκα την "πρωτοπορία" του μη σεβασμού στους κανόνες. Κι αυτά τα παιδιά που κλωτσοκοπανιούνται κανόνες δεν σέβονται. Αλλά κάποιοι τους το μάθανε αυτό. Τους το δίδαξαν. Συστηματικά.
avatar
Προσωρινώς ο Ποκοπίκος 19.2.2020 | 12:02
Δεν θα παραστρατησω πολυ απο την τοποθετηση του γραφωντα αλλα θελω να επισημανω κατι, πρωτων τα παιδια μιμουντε τους μεγαλους και υπάρχει πολυ βια στους μεγαλους δευτερον τους δωσαμε μια αξια που δεν αξιζουν ακομα, αυτη του ενηλικου. Αυτα είναι τα γενικολογα κοινωνικα, παμε τωρα στα εξατομικευμενα, οι σημερινοι γονεις είναι αναλογικοι γονεις και τα παιδια ψηφιακα, τι εννοουμε; για χιλιαδες χρονια οι χρηστικες και ελεκτικες γνωσεις των γονιων αρκουσαν να καταλαβουν τι δεν κανει σωστα το παιδι και να επεμβουν, δεν ισχυει το ίδιο πλεον, τα βιωματικα εργαλεια που εχουν οι σημερινοι γονιοι δεν λειτουργουν για τα παιδια.

Τα βιωματικα εργαλεια του ανθρωπου του 1200 μ.χ. ηταν το ιδιο λειτουργηκα και για τον ανθρωπο του 1400 μ.χ., τα βιωματικα εργαλεια του ανθρωπου του 1980 είναι μη συμβατα με αυτα του 2010.

Δεν φταιει κανενας αλλα νομιζω ότι οι σοβαρες πολιτισμικες αλλαγες πλεον γίνονται τοσο γρηγορα που οι παλαιοτερες γενιες δεν μπορουν να βοηθησουν τις νεοτερες, με τις τελευταιες να μενουν μοναχες τους να προσπαθουν να ανακαλυψουν τον κοινωνικο τροχο.

Αν και πολλες φορες τα σουρνω στους δασκαλους να πω και κατι για αυτους, Οταν οι Δασκαλοι γίνονται δασκαλοι απο τους ιδιους τους γονεις τι μηνυμα περνουν τα παιδια;

Δυστυχως αποφευγουμε να αποδοσουμε την μεγαλυτερη ευθυνη σε αυτους που την εχουν, τους γονεις, είναι ενηλικοι κηδεμονες όχι μικρα παιδια για να τους προσπερναμε.

Υ.Γ.Δεν είναι πολύ μακριά η περίοδος που τα φώτα της δημοσιότητας έπεφταν επάνω σε ανηλίκους που επιδείκνυαν μέσα από γραπτές επιστολές τους στα μέσα επικοινωνίας τον «ώριμο» καταγγελτικό τους λόγο για τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα που τους απασχολούσαν. Πηγή: www.lifo.gr Τι μου θυμηζει τι μου θυμηζει.....
avatar
acantholimon 20.2.2020 | 11:36
Μια καλή αρχή θα είναι,να πάψουμε,να απαντάμε σαν να γράφουμε εκθέσεις ιδεών.Οι άνθρωποι έχουμε και κακά ένστικτα.Έχουμε και άσχημες πλευρές.Είμαστε διαφορετικοί και δυσκολευόμαστε,να συμβιώσουμε αρμονικά.Ακόμα και τα παιδιά.Κι αν μιλάμε για άγουρη ενηλικίωση σήμερα,τι να πούμε για εποχές,που ήμασταν σε πόλεμο,για εποχές που έβγαιναν τα παιδιά πολύ μικρά στο μεροκάματο,για τότε που το ξύλο έβγαινε απ'τον παράδεισο;Δεν είχαν βίαια βιώματα τότε;Ήταν ποτέ αγγελικά πλασμένος ο κόσμος για τα παιδιά;Οι οικογένειες σαν το μικρό σπίτι στο λιβάδι και τα σχολεία κήποι ανθέων με μερακλήδες,υπομονετικούς κηπουρούς;Από κοινωνιολογική άποψη έχει ενδιαφέρον,να δούμε σε κάθε εποχή τι μπορεί,να πυροδοτεί παραπάνω τέτοια φαινόμενα.Πρακτικά όμως η δουλειά μας και η έγνοια μας πρέπει να είναι,να βρισκόμαστε κοντά.Να παρακολουθούμε,να βλέπουμε και να προβλέπουμε.Να είμαστε ένα βήμα,πριν συμβούν αυτά.Σημάδια υπάρχουν.Και εργαλεία πολλά περισσότερα σήμερα.Το παιδάκι που το απομονώνουν,το βλέπεις.Τους φασαριόζους,τους νταήδες,τους κάπως μπλεγμένους τους ξέρεις.Τα σπίτια με ιδιαίτερα προβλήματα δεν κρύβονται.Το θέμα είναι πού βρίσκεσαι σαν σχολείο,σαν σπιτικό,σαν πολιτεία,σαν κοινωνία και τι θέση παίρνεις.Αν επεμβαίνεις και βοηθάς,ουσιαστικά όχι για να στιγματίσεις,αν κάνεις τα στραβά μάτια,αν κουκουλώνεις,γιατί είναι ψηφοφόροι σου,αν από ιδεοληψία ή από ταμπού υπονομεύεις τη δουλειά εκείνων,που μπορούν και πρέπει,να βοηθήσουν.