Η εξάπλωση της επιδημίας του κορωνοϊού επηρεάζει σημαντικά τον βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο στην οικονομία.
Ένας καθηγητής απαντά

Οι οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας του κορωνοϊού

Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Παναγιώτης Πετράκης συνοψίζει τα πρώτα δεδομένα από την κρίση του κορωνοϊού, σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο.

Μεγαλουπόλεις αδειάζουν, πτήσεις ματαιώνονται, αξιοθέατα ερημώνουν, χρηματιστήρια καταρρέουν, προκρατήσεις που ακυρώνονται, συνθέτουν το δυστοπικό σκηνικό που παρακολουθούμε τις τελευταίες μέρες εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού.


Η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται σε συναγερμό, ενώ οι αναταράξεις και το φάντασμα της ύφεσης τρομάζουν ήδη την Ευρώπη. Είναι προφανές ότι ο ιός έχει σκορπίσει φόβο και αβεβαιότητα, ενώ το πλήγμα σε προσφορά και ζήτηση είναι πρωτοφανές.


Συνεπώς, η εξάπλωση της επιδημίας του κορωνοϊού επηρεάζει σημαντικά τον βραχυπρόθεσμο αντίκτυπο στην οικονομία. Μάλιστα, η Goldman Sachs υπολογίζει ότι έως το 2023 ο κορωνοϊός  θα κοστίσει στις ευρωπαϊκές τράπεζες περί τα 30 δισ. εξαιτίας της επιβράδυνσης της οικονομίας. Επιπλέον, ειδικά για τις ελληνικές τράπεζες, ο επενδυτικός οίκος προβλέπει μείωση της κερδοφορίας κατά μέσο όρο 13% το 2020 και κατά 4% το 2021-2023.


Παράλληλα, στα επιτελεία των τραπεζών είναι έντονη η ανησυχία για την πιθανότητα μιας νέας γενιάς κόκκινων δανείων. Επιπρόσθετα, οι επιπτώσεις στο λιανεμπόριο, στον τουρισμό, στις μεταφορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα εντείνουν τους προβληματισμούς και, όπως σημειώνουν οι ειδικοί, αναμένεται να επιφέρουν την απόλυτη καθίζηση στα έσοδα.

 

Για να περιοριστούν οι ανορθολογικές συμπεριφορές και να αντιμετωπιστούν τα οικονομικά προβλήματα που ήρθαν στην επιφάνεια απαιτείται συντονισμένη δράση, και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο.


Όπως έγραψε ο Νικόλας Σεβαστάκης στη LiFO: «Είναι αδιάψευστο πως αυτός ο ιός προκαλεί βλάβη σε ιδέες, τρόπους ζωής και δραστηριότητες των συνδεδεμένων κοινωνιών. Μορφές διασκέδασης και πολιτισμικές εμπειρίες που αποτελούν ρουτίνες της σύγχρονης κοινωνικής ζωής, από τον σωματικό συγχρωτισμό σε συναυλίες και γήπεδα μέχρι τις παρουσιάσεις βιβλίων, τις εκθέσεις ή την παρακολούθηση συνεδρίων, όλα αυτά αναστέλλονται ή περιορίζονται με τρόπο δραστικό».


Στη χώρα μας, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, οι προβλέψεις αναφέρουν ότι η ελληνική οικονομία μπορεί να οδηγηθεί ακόμα και σε απώλεια 0,9 μονάδων του ΑΕΠ. Από τους πρώτους κλάδους που έχουν «χτυπηθεί» είναι ο ξενοδοχειακός, ο ψυχαγωγικός και ο τουριστικός.

 

Όσον αφορά τον τουρισμό, είναι ενδεικτικό ότι περίπου 200 επαγγέλματα είναι συνδεδεμένα με την τουριστική βιομηχανία. Ταυτόχρονα, οι ξενοδόχοι μετρούν τις πληγές της πανδημίας και παρακολουθούν καθημερινά ένα ντόμινο ακυρώσεων, ενώ η πληρότητά τους δεν ξεπερνά το 20%.

 

Την ίδια στιγμή, η κίνηση στους δρόμους, στα καφέ και στα εστιατόρια έχει μειωθεί δραματικά, έχοντας συμπαρασύρει και τις εισπράξεις. Επίσης, ο κλάδος της εστίασης δέχεται ισχυρή πίεση με αναβολές και ακυρώσεις δεκάδων συνεδρίων, εκθέσεων και εταιρικών εκδηλώσεων που έχουν καθηλώσει τις επιχειρήσεις catering. Σε κατακόρυφη πτώση βρίσκεται και ο κλάδος της ψυχαγωγίας, με πτώση που αγγίζει το 70%.


«Πριν ξεσπάσει η κρίση (Δεκέμβριος 2019) του Covid-19, είχαμε κάνει μια έρευνα συμπεριφορών στην ελληνική κοινωνία και οικονομία. Ένας από τους στόχους που είχαμε θέσει ήταν να ανιχνεύσουμε τον βαθμό που ο ορθολογισμός, θεμέλιος λίθος της οικονομικής συμπεριφοράς που διδασκόμαστε στα πανεπιστήμια, καθορίζει τη συμπεριφορά μας, ιδιαίτερα την οικονομική.

 

Τι διαπιστώσαμε λοιπόν; Μόνο το 13% των Ελλήνων σκέπτεται και ενεργεί κατά τρόπο ορθολογικό. Το 26% σκέπτεται μη ορθολογικά και το 61% διακατέχεται από τάσεις μεγάλης αποφυγής του κινδύνου» υπογραμμίζει στη LiFO ο καθηγητής του τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Παναγιώτης Πετράκης.


Και συμπληρώνει: «Ενδεχομένως η τάση για αποφυγή του κινδύνου να είναι μεγαλύτερη στην ελληνική οικονομία απ' ό,τι σε άλλες κοινωνίες, όπως οι βορειοευρωπαϊκές ‒ μάλιστα, έχουμε κάποιες παρόμοιες ενδείξεις. Συνεπώς, υπάρχει υπερεκτίμηση των προσδοκώμενων κινδύνων σε σχέση με την πραγματικότητα. Οι συμπεριφορές αυτές, μάλιστα, συνδέονται με μικρή εμπιστοσύνη στους θεσμούς».


Στο περιβάλλον αυτό ήρθε ένα εξαιρετικό εξωτερικό αρνητικό σοκ, όπως ο Covid-19. Πώς αντιδρούν οι κοινωνίες στην περίπτωση αυτή;


«Σύμφωνα με δύο διάσημους αναλυτές, που πήραν το Νόμπελ Οικονομίας το 2002, έχει διαπιστωθεί ότι οι άνθρωποι πολύ δύσκολα μπορούν να αναλύσουν περίπλοκες καταστάσεις, ιδίως όταν η αβεβαιότητα και η ποιότητα των πληροφοριών είναι πολύ χαμηλές. Λειτουργούν, λοιπόν, ευρετικά. Υποκαθιστούν τον βασικό τους προβληματισμό με εναλλακτικές, συνήθως απλούστερες υποθέσεις και πληροφορίες και με βάση αυτές αποφασίζουν πώς θα αντιδράσουν. Στην προκειμένη περίπτωση, το απλούστερο υποκατάστατο είναι ο αριθμός των νέων περιπτώσεων που αποκαλύπτονται.

 

Από το μακροχρόνιο παρελθόν της ανθρωπότητας, όμως, έχει διαπιστωθεί ότι όλες οι σοβαρές επιδημίες είχαν, για διάφορους λόγους, ένα συγκεκριμένο υπόδειγμα εξέλιξης. Στην αρχή εξελίσσονται γραμμικά, με χαμηλό ρυθμό μεταβολής, και αμέσως μετά εκθετικά, για να φθάσουν σε μια κορύφωση, μετά την οποία παρουσιάζουν έντονη πτωτική πορεία.

 

Το ίδιο έχει συμβεί και τώρα με τον Covid-19 όσον αφορά τις ασιατικές χώρες. Στη Δύση, όμως, έχουμε διαφορά φάσης και βρισκόμαστε στην εκθετική εξέλιξη, της οποίας η γραμμική προέκταση "βλέπει" την καταστροφή με δεδομένη τη διάθεση των κοινωνιών να υπερεκτιμούν τους κινδύνους» υποστηρίζει ο κ. Πετράκης.

 

Μπορούμε να διδαχτούμε από το παρελθόν; «Το παρελθόν δεν έχει όλες τις πληροφορίες του μέλλοντος και αυτήν τη φορά ίσως συμβούν πρωτοφανή γεγονότα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στον διαφορετικό τύπο οργάνωσης των κοινωνιών Ανατολής και Δύσης, που εμποδίζει την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου, στην εξέλιξη της επιστήμης, που μπορεί να κάνει τη μεγάλη θετική ανατροπή, και σε πολλούς άλλους παράγοντες. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, θα πρέπει να φέρνουμε τα προβλήματα στα πραγματικά τους μεγέθη» απαντά ο καθηγητής του ΕΚΠΑ.


Στη συνέχεια, σημειώνει ότι θα πρέπει να ανιχνεύσουμε και μια άλλη πλευρά του φαινομένου. Ποια είναι αυτή; «Την ικανότητά του να ανατρέπει βασικές λειτουργίες του οικονομικού συστήματος, με αποτέλεσμα να μεταφερθεί το πρόβλημα από τον υγειονομικό χώρο στον οικονομικό. Αυτό συνέβη τώρα στην περίπτωση της τιμής του πετρελαίου. Δηλαδή, ενώ η προσδοκώμενη μείωση της ζήτησής του προκάλεσε αντίστοιχη μείωση της τιμής του, ξέσπασε επιπλέον ένας πόλεμος τιμών. Ο "πόλεμος" αυτός όμως (Ρωσία vs Σαουδική Αραβία) ήταν μια απόφαση που πάρθηκε, άσχετη με το τρέχον πρόβλημα.

 

Ένα σοβαρό ζήτημα έχει εμφανιστεί επίσης στην καρδιά του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η πτώση των τιμών των κεφαλαιακών στοιχείων έφερε στο φως το πρόβλημα των υπερδανειζόμενων επιχειρηματικών χαρτοφυλακίων. Αυτό δεν έγινε σήμερα, αλλά συμβαίνει σωρευτικά τα τελευταία χρόνια. Ο μαύρος κύκνος του κορωνοϊού, λοιπόν, αποκάλυψε την υπαρκτή ανισορροπία του χρηματοπιστωτικού συστήματος.


Επομένως, για να περιοριστούν οι ανορθολογικές συμπεριφορές και να αντιμετωπιστούν τα οικονομικά προβλήματα που ήρθαν στην επιφάνεια απαιτείται συντονισμένη δράση, και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο. Έτσι, θα επικρατήσει ένα ήπιο, βραχυχρόνιο, αλλά υφεσιακό σενάριο οικονομικής εξέλιξης» καταλήγει ο κ. Πετράκης.

Κόσμος
4 Σχόλια
avatar
Harlan 14.3.2020 | 19:41
Το οικονομικό μας μοντέλο ήταν σάπιο εδώ και 20-30 χρόνια.
Ο κορωνοιος κρύβει την σαπίλα, αφού η κατάρρευση (που θα ερχόταν και χωρίς τον ιο) αποδίδεται στον ιό και όχι στις εγγενείς αδυναμίες του συστήματος.

Το ότι κάποιοι θα επιβιώσουν είναι σίγουρο. Ακόμα και στο χειρότερο σενάριο, κάποιοι θα μείνουν ζωντανοί. Το στοίχημα είναι αν αυτοί που θα επανεκκινήσουν την κοινωνία (με καινούργιες συνήθειες, καινούργιες αντιλήψεις) και αυτοί που θα επανεκκινήσουν την Οικονομία θέλουν να αναγνωρίσουν τα λάθη που μας έφεραν εδώ.

- Δεν είναι δυνατόν το 2% των ανθρώπων να κατέχει το 50% του παγκόσμιου πλούτου. Αυτό δεν είναι Οικονομία, είναι Μαλακία. [ * ]
- Δεν είναι δυνατόν να καταναλώνουμε τους πόρους 12 (ΔΩΔΕΚΑ) πλανητών ενώ διαθέτουμε μόνο έναν. Ούτε αυτό είναι Οικονομία.
Αυτά τα 2 και μόνο είναι αρκετά (αν και υπάρχουν ντουζίνες άλλα) παραδείγματα που δείχνουν ότι το οικονομικό μας μοντέλο ήταν υπό κατάρρευση. Ο ιός απλά ήταν η αφορμή.

Ακόμα και αν πάρουμε το πιο αισιόδοξο σενάριο, ακόμα και αν αύριο ο κορωνοιός εξαφανιστεί με ένα μαγικό ραβδάκι, το οικονομικό μας μοντέλο ήταν έτσι κι αλλιώς καταδικασμένο. Αν δεν είναι ο κορωνοιός σήμερα, θα είναι ο ΧΨ-ιος αύριο.

Επειδή πάρα πολλοί ξέρουν μόνο το μαύρο-άσπρο, επειδή πάρα πολλοί δεν μπορούν να σκεφτούν _τίποτα_ πέρα από τα καθιερωμένα δίπολα (είτε θα είσαι άκρατος θιασώτης της ελεύθερης αγοράς είτε κομμούνι), διευκρινίζω ότι ΔΕΝ είμαι αριστερός. Φυσικά ούτε κομμουνιστής. Ούτε σοσιαλιστής, ούτε σοσιαλδημοκράτης.

Οποιος θέλει να κρίνει τις απόψεις μου είναι παραπάνω από ευπρόσδεκτος (άλλωστε για συζήτηση τις βάζω), αλλά όχι πάνω στην παραδοχή ότι εγώ εντάσσομαι στον δικό του μικρόκοσμο.

[ * ] Το ότι το παρόν οικονομικό μοντέλο είναι Μαλακία δεν προκύπτει από κάποιο ηθικο-θεωρητικο-θρησκευτικό δόγμα του στυλ "όλοι ίσοι είμαστε, το δίκιο του εργάτη κ.ο.κ.".
Προκύπτει από το μαθηματικό / λογικό γεγονός που λέει ότι δεν μπορείς να έχεις τους ελάχιστους που απλά συσσωρεύουν πόρους χωρίς να μπορούν να τους καταναλώσουν και τους πολλούς που χρειάζονται πόρους για να επιβιώσουν αλλά δεν τους έχουν.
Πρόκειται για ένα μαθηματικό μοντέλο κατανομής - περιορισμένων - πόρων.
avatar
Μαύρος Γάτος 16.3.2020 | 17:53
Ενδεχομένως η τάση για αποφυγή του κινδύνου να είναι μεγαλύτερη στην ελληνική οικονομία απ' ό,τι σε άλλες κοινωνίες, όπως οι βορειοευρωπαϊκές Πηγή: www.lifo.gr

Σώπα!
Αν είχαν περάσει και οι βορειοευρωπαϊκές την δεκαετή κρίση που περάσαμε εμείς, με μείωση του ΑΕΠ μεγαλύτερη κι από εκείνη που προκάλεσε στη Γαλλία ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, αν είχαν δει τους μισθούς τους να πετσοκόβονται (στην καλύτερη περίπτωση, γιατί χιλιάδες άλλοι βρέθηκαν άνεργοι), αν είχαν δει χιλιάδες επιχειρήσεις να κλείνουν, αν μεγάλο μέρος των ελεύθερων επαγγελματιών τους που θα είχαν επιζήσει από την κρίση θα ήταν αναγκασμένοι να δουλεύουν διπλά για να βγάλουν τα μισά, τότε θα βλέπαμε πόσο "κινδυνόφιλοι" θα ήταν κι αυτοί.
Οταν είσαι επιζών, δεν θέλεις καν να ξανακούσεις για κίνδυνο.
avatar
Harlan 17.3.2020 | 09:50
Πεσ' τα Γάτε, γιατί εμένα δεν με ακούνε.
Σωστότατος.
avatar
Μαύρος Γάτος 16.3.2020 | 17:57
Οι συμπεριφορές αυτές (αποφυγής κινδύνου), μάλιστα, συνδέονται με μικρή εμπιστοσύνη στους θεσμούς». Πηγή: www.lifo.gr

Οταν μάλιστα οι θεσμοί ανέκαθεν σου έβαζαν τρικλοποδιές και την τελευταία δεκαετία μάλιστα σου έκαναν συχνότατα "πατητή" όταν προσπαθούσες να βγάλεις το κεφάλι από το νερό για να αναπνεύσεις, πόση ακριβώς εμπιστοσύνη μπορείς να τους έχεις;
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια