Καθώς η Ελλάδα νοσεί εκ νέου, η απουσία του Χατζιδάκι γίνεται σχεδόν επώδυνη.

Στο νέο κύκλο του άρρωστου δημόσιου βίου, οι παρεμβάσεις του θα ήταν κρίσιμες.
24.10.2012

Τον θαύμαζα βαθύτατα και του μιλούσα πάντα στον πληθυντικό, ενώ δεν το ήθελε. Θαύμαζα την ελευθερία του, πόσο αλλιώτικο, δριμύ, ακηδεμόνευτο, ιδιοφυές ήταν το βλέμμα του. Χιούμορ και κατανόηση είχε κάθε του κουβέντα. Υψηλή εννόηση. Χαριτωμένο πνεύμα.

 

Αποφεύγω να μιλώ προσωπικά για τον Μάνο Χατζιδάκι, για να μη φανεί ότι πάω να κλέψω κύρος. Το κάνουν πολλοί. Ακόμα και άνθρωποι που ξέρω ότι δεν τον ήξεραν. Αλλά σήμερα θέλω να το γράψω: ο Χατζιδάκις μού άλλαξε τη ζωή και κυριολεκτικά με έσωσε. Ήταν ο σημαντικότερος άνθρωπος που συνάντησα στη ζωή μου.

 

Δεν εννοώ ότι με έσωσε συναισθηματικά. Αυτό το έχει κάνει για χιλιάδες Έλληνες. Το έχει κάνει για ολόκληρη τη μεταπολεμική Ελλάδα. Εμείς που μεγαλώσαμε στις επαρχίες, όπου υπήρχε απλότητα αλλά όχι λεπτότητα, υπήρχε γνησιότητα αλλά όχι σεβασμός στη φαντασία, υπήρχε ο ρυθμός της ανάγκης αλλά όχι ιδιαίτερη μέριμνα για τις ανάγκες του συναισθήματος ή της νόησης – για εμάς, στην επαρχία, ο Χατζιδάκις ήταν το παρήγορο πνεύμα που μας υπενθύμιζε ότι αυτό που ζούμε δεν ειναι η μόνη πραγματικότητα. Μόνος, σε αυτό το στεγνό περιβάλλον, άκουγα στο ραδιόφωνο τις εκπομπές του Τρίτου – έμαθα όσα ξέρω και ανέπτυξα μετά.

 

Ο Χατζιδάκις έγινε ο τολμηρότερος στοχαστής της εποχής του – ο ουσιωδέστερος για τα ουσιωδέστερα. Και τα έβαλε με το Τέρας καθεαυτό, την ώρα που οι διανοούμενοι ασχολούνταν με το άνθος του λωτού

 

Εννοώ ότι με έσωσε κυριολεκτικά. Τον συνάντησα πρώτη φορά στα 24 μου χρόνια. Κουτσοέγραφα τότε σε ένα περιοδικό που ασχολιόταν με μια εν πολλοίς άγνωστη έννοια: τη Νέα Οικολογία. Ήταν οπαδός. Με δέχτηκε στο μικροσκοπικό σπίτι που είχε τότε, στην οδό Φωκιανού. Του άρεσε αυτό που έγραψα. Του άρεσαν τρεις ξυραφιές  τους κροτάφους μου (τάχα μου πανκ!). Νομίζω, διασκέδαζε με τον γενικό θυμό που με διακατείχε. Και κράτησε το τηλέφωνό μου.

 

Ζούσα τότε την ηλικία μου, χωρίς να ξέρω πού θα με βγάλει. Και ψηνόμουν από γρίπη ένα απόγευμα που μου τηλεφώνησε ο Χατζιδάκις να μου πει ότι πρόκειται να βγάλει ένα περιοδικό κι αν θέλω να πάω να δουλέψω μαζί του, να κάνω συνεντεύξεις. Ήμουν όρθιος πάνω στο κρεβάτι και του μιλούσα. Αυτό ήταν το πιο άγριο όνειρό μου. Και μου προσφερόταν στο πιάτο. Ο Χατζιδάκις ήξερε τους πάντες από τη δημοσιογραφική ελίτ του καιρού, αλλά διάλεγε ένα άβγαλτο μειράκιο για το πρώτο του έντυπο. Έμεινα άυπνος όλο το βράδυ.

 

Και μετά όλα άλλαξαν. Όχι γιατί μου έδωσε την ευκαιρία. Αλλά γιατί έτυχε να τον ζήσω έναν χρόνο από κοντά (κι αργότερα ως σεβάσμιο φίλο). Να γνωρίσω τον κόσμο του, τις αναφορές του, τις βάσεις της παιδείας του που αχνά είχαν εντυπωθεί μέσα μου από τα χρόνια του Τρίτου. Του άρεσε να είναι «δάσκαλος» κι εγώ, που ποτέ δεν είχα κάποιον να μου μάθει τι είναι πρώτο και τι δεύτερο, μάζευα ό,τι έπεφτε στο πάτωμα. Αποδελτίωνα κάθε όνομα που έλεγε, κάθε καλλιτέχνη – και τον έψαχνα μετά (τότε δεν υπήρχε το ίντερνετ!). Του άρεσε να εξηγεί, να ερμηνεύει –από τη μελαγχολία των φάδος μέχρι τον ζόφο της «Αυριανής»– με την «απλή, αφτιασίδωτη γλώσσα των Δοκιμών του Σεφέρη». Μάλλον αποστρεφόταν την επιδεικτική νοηματική κράμπα της γαλλικής σχολής που ήταν τότε της μόδας με τα ήξεις αφήξεις (αν και εκτιμούσε τη Ναταλί Σαρότ), αλλά έβρισκε ερεθιστική την αντιπαράθεση με τους «κουλτουριάρηδες». Του άρεσε να ξημερώνεται στο Πάρτυ, στο σπίτι του, συζητώντας.

 

Τον θαύμαζα βαθύτατα και του μιλούσα πάντα στον πληθυντικό, ενώ δεν το ήθελε. Θαύμαζα την ελευθερία του, πόσο αλλιώτικο, δριμύ, ακηδεμόνευτο, ιδιοφυές ήταν το βλέμμα του. Χιούμορ και κατανόηση είχε κάθε του κουβέντα. Υψηλή εννόηση. Χαριτωμένο πνεύμα. Μέχρι που ο υπόκοσμος της «Αυριανής» πήρε κεφάλι και το «Κλικ» εμφύσησε αυτοπεποίθηση στα χαμηλά ένστικτα των Νεοελλήνων – εσωτερικοί μετανάστες που ζήταγαν εκδίκηση από τις κομμένες ρίζες τους οι περισσότεροι. Εκεί, ο Χατζιδάκις έγινε ο τολμηρότερος στοχαστής της εποχής του – ο ουσιωδέστερος για τα ουσιωδέστερα. Και τα έβαλε με το Τέρας καθεαυτό, την ώρα που οι διανοούμενοι ασχολούνταν με το άνθος του λωτού. Τότε η «Αυριανή», σχεδόν επίσημο όργανο της κυβέρνησης, έγραφε ότι πρέπει όλοι στο Τέταρτο να κάνουμε εξετάσεις για AIDS, διότι η "Μανού" μολύνει τα παιδιά των Ελλήνων – και έδινε έναν αριθμό τηλεφώνου για να πάρει όποιος θέλει να καταγγείλει τις πομπές του κίναιδου.

 

Τώρα, που έχει φανεί ποιος ήταν ο επικίνδυνος, εμετικός φασίστας, και ποιος ο ποιητής, ίσως φαίνεται εύκολη η λύση της εξίσωσης. Όμως, τότε, δεν ήταν. Η «Αυριανή» του κυρίου Κουρή (με τον οποίο ο Νίκος Χατζηνικολάου κάνει τώρα μπίζνες)  πούλαγε 350.000 φύλλα καθημερινά, το ΠΑΣΟΚ την είχε ευαγγέλιο, το σάπιο πανελλήνιο που σήμερα κλαίει στα πατώματα μετανιωμένο τότε χειροκροτούσε πρασινοφρουρούς, έμπαινε με τις λασπωμένες γαλότσες στα σαλόνια των αστών να πάρει εκδίκηση, χαχάνιζε με τα αισχρά, σκατολογικά στιχάκια του Μάνου Χάρη, φρικιούσε δήθεν, σουρωμένο μεταξύ διπλοπενιάς, παρτούζας και Μπαλαντάινς, με τα όργια στη βίλα του Ιόλα, ζητούσε αφρισμένο διορισμούς, αργομισθίες και επιδόματα, τα σκάνδαλα πολλαπλασιάζονταν, η κοινωνία αρρώσταινε (έτσι ακριβώς όπως έχει ξαναρρωστήσει σήμερα) και δήλωνε κουλ γι’ αυτό. Ο Χατζιδάκις σε ορισμένους φαινόταν ένα εμμονικό, ένδοξο απομεινάρι.

 

Και ήταν. Είναι. Είναι ένα από τα ευγενέστερα πρόσωπα που έβγαλε η Ελλάδα, μεταπολεμικά. Το πρωί που ξυριζόμουν για να ‘ρθω στη δουλειά, το ραδιόφωνο έπαιζε μια μουσική του και μ’ έπιασαν τα κλάματα. Πάντα πενθούμε τις μεγάλες απουσίες χρόνια μετά, σε μια ανύποπτη στιγμή. Σήμερα, συνειδητοποίησα το μέγεθος της ευεργεσίας που ήταν αυτός ο άνθρωπος στη ζωή μου. Μόνο δωρεά. Μόνο ομορφιά. Μόνο γενναιοδωρία. Και πράγματι ένιωσα ότι μου λείπει πολύ. Όσο ποτέ άλλοτε.

 

Τίποτα δεν γεμίζει το κενό του.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ
25 Σχόλια
12
avatar
xana 24.10.2012 | 12:07
Τον άκουγα από μικρό παιδί,έφηβη,φοιτήτρια γνώρισα τον άντρα μου και ακούγαμε μαζί Χατζιδάκι.Τώρα,μετά από τριάντα χρόνια περίπου,πάλι τον ακούμε μαζί.Η μουσική του μας ενώνει.
ΜΑΡΙΑ ΚΡΙΤΣΙΛΙΓΚΟΥ 24.10.2012 | 13:57
Σας ευχαριστούμε που αισθάνεστε και γράφετε αληθινά κι ελληνικά...
avatar
George1977 24.10.2012 | 15:20
το 'κι ελληνικά' τι σημαινει????
avatar
Ανώνυμος/η 24.10.2012 | 19:17
Όντως χρειάζεται μια διευκρίνηση. Πώς είναι να αισθάνεσαι ελληνικά και πώς να αισθάνεσαι κογκολέζικα; Επίσης, αν είσαι Έλληνας γίνεται να αισθάνεσαι κινέζικα και να γράφεις, ας πούμε, νορβηγικά;
avatar
aiginitissa 26.10.2012 | 02:17
Για μενα το "ελληνικα" σημαινει οτι η μουσικη του Χατζιδακι με ταξιδευει στα νησια του Αιγαιου, βλεπω τη γαλαζια θαλασσα και μυριζω την αλμυρα στον αερα... Αυτο.
avatar
ثانوس 15.6.2014 | 14:13
Είναι κάτι που αισθάνεσαι περίσσότερο. Αν δεν το νιώθετε, δεν μπορεί να σας το εξηγήσει κανείς. Δυστυχώς.
avatar
ثانوس 16.6.2014 | 11:39
@ aiginitissa

Νομίζω ότι μπερδεύετε τη μουσική του Χατζιδάκι με τη μουσική των Κονιτοπουλαίων.
Ο Μέσος Έλληνας 25.10.2012 | 12:24
Ο Χατζιδάκις έγραφε μαγική μουσική αλλά κυρίως "έγραφε" στις ψυχές μας
avatar
aiginitissa 26.10.2012 | 02:15
Ναιιι! Μα την αληθεια ετσι ειναι!
avatar
aiginitissa 26.10.2012 | 02:20
"...το σάπιο πανελλήνιο που σήμερα κλαίει στα πατώματα μετανιωμένο τότε χειροκροτούσε πρασινοφρουρούς, έμπαινε με τις λασπωμένες γαλότσες στα σαλόνια των αστών να πάρει εκδίκηση..."

Γιατι οχι; Και μετα τη γαλλικη επανασταση και μετα την Οκτωβριανη, τ ιδια (και χειροτερα) εκανε ο λαος. Φυσικο ειναι να θελει να παρει εκδικηση απο τους αστους.
avatar
Δ.Κ. 29.10.2012 | 01:45
Δεν κλέβεις κύρος. Μόνο καλό κάνεις.Σε όλους μας(επαρχιώτες και αστούς). Είσαι παιδί του και άρα μιλάς...
Αγάπη μόνο, Στάθη
Tangerine Nightmare 29.10.2012 | 22:48
Τυχερέ! (αλλά δεν θα ήσουν αν δεν σου άξιζε).

avatar
gigi 15.6.2013 | 15:45
Ειμαι στα 33 μου και οι πρωτοι χαρακτηρισμοι που ειχα ακουσει για τον Χατζηδάκη στη παδικη μου ηλικια ήταν "πουστης" κτλ. Τωρα ομως εμαθα το γιατι. Ολοι ΠΑΣΟΚ ημασταν.
βλαχάκι (το) 16.6.2014 | 09:25
Από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να είχα ακούσει ήταν λόγια θαυμασμού για την περίφημη συναυλία στο καλλιμάρμαρο της κατακεραύνωσης του "αυριανισμού", για την οποία το ήμισυ της οικογενείας είχε ιδίαν άποψη υποτίθεται.

Το "πούστης" δεν το είχα ακούσει ...ήμασταν αρκούντως “αντί-ΠΑΣΟΚ” και "καθώς πρέπει" για βάλγκαρ (ή ακόμη και ήπιες) αναφορές σε σεξουαλικότητες, όχι ότι ενέκριναν βεβαίως (αυτό έλειπε) ...αλλά, να, η μαμά πάντοτε είχε έρωτα με τους Χατζηδακικούς ήχους, ένας επί πλεόν λόγος που έκανε τα "στραβά μάτια".
Νίκος Κ 15.6.2013 | 17:13
Να προσθέσω κάποια πράγματα για τον Μάνο Χατζηδάκι: Διορίστηκε διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος της Ελλ. Ραδιοφωνίας με προσωπική παρέμβαση του Κ Καραμανλή. Το 1980 στον δίσκο ''Ρεζέρβα'' του Σαββόπουλου συμπεριλήφθηκε το ''Μακρύ Ζεϊμπέκικο για τον Νίκο'' αφιερωμένο στον Ν.Κοεμτζή, ένα τραγούδι που προκάλεσε θύελλα διαμαρτυριών και την παρέμβαση της λογοκρισίας για κάποιους στίχους που προσέβαλλαν την Δικαιοσύνη. Το τραγούδι λοιπόν αυτό, το προκλητικό και καταδικασμένο, παίχτηκε κανονικότατα στο Τρίτο Πρόγραμμα, κάποιοι υπερσυντηρητικοί ακροατές έβγαλαν καντήλες, έγινε σούσουρο, έφτασε μέχρι τα αυτιά του Υπουργού, ο οποίος πήρε τηλέφωνο τον Μάνο Χατζηδάκι για να τον... νουθετήσει. Εκείνος άκουσε τις συστάσεις του κ Υπουργού και όταν ήρθε η στογμή να απαντήσει ξεστόμισε ένα μεγαλοπρεπές ''κύριε Υπουργέ είσθε βλαξ'' και η σεμνή αυτή συνδιάλεξη έλαβε τέλος. Για την Λιλιπούπολη υπήρχαν επίσης παρεμβάσεις διαφόρων σχετικά με τα ''πονηρά'' μυνήματα που περνούσε αυτή η αξέχαστη παιδική εκπομπή. Ο Χατζηδάκις όμως, μολονότι πιανίστας, το ... βιολί του! Δεν σήκωνε λογοκρισία από κανέναν και έλεγε στους συνεργάτες του: ''Ουδέποτε να δεχθήτε λογοκρισία από τρίτο πρόσωπο. Τα όρια θα τα βάζετε εσείς''. Αυτόν τον άνθρωπο λοιπόν, εγκαλούσε για θέματα ηθικής ο... Γιώργος Κουρής! Μάλλον με τον Χατζηδάκι, όπως και με πολλούς άλλους, συνέβη το γνωστό και καθιερωμένο με τους μεγάλους κάθε εποχής, δηλαδή να τους σκυλοβρίζουμε όσο είναι ζωντανοί και όταν πεθάνουν να μιλάμε για ''δυσαναπλήρωτα κενά'', ''αισθητές απουσίες'' και κολοκύθια στα πάτερα...(Τα περιστατικά με τις απόπειρες λογοκρισίας στο Τρίτο εξιστορήθηκαν από συνεργάτες του Μ.Χ. σε σχετικά αφιερώματα, χωρίς ωστόσο να κατονομάζονται οι Υπουργοί που τις αποτόλμησαν).
Ο Νοών... νοείτω 15.6.2014 | 14:20
«Αποφεύγω να μιλώ προσωπικά για τον Μάνο Χατζιδάκι, για να μη φανεί ότι πάω να κλέψω κύρος. Το κάνουν πολλοί. Ακόμα και άνθρωποι που ξέρω ότι δεν τον ήξεραν».

Σωστός. Είναι πολύ περίεργο έως και γελοίο. Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι για πολλούς καλλιτέχνες, ό,τι και η εξέγερση του πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 1973 για τους πάσης φύσεως αριστερούς. Όπως σχεδόν όλοι εκείνοι οι "αριστεροί", σου περιγράφουν σήμερα πως όλοι τους παραδόξως συμμετείχαν και ήταν όλοι τους μέσα στο πολυτεχνείο εκείνες τις ημέρες, έτσι και πάρα πολλοί καλλιτέχνες μίας κάποιας ηλικίας (και όχι μόνο), είχαν γνωρίσει προσωπικά τον Μάνο Χατζιδάκι...! Σε ορισμένες περιπτώσεις δε όταν τα βάλεις κάτω και τα υπολογίσεις, αναρωτιέσαι πως γίνεται ο τάδε ή η τάδε να γνώρισε τον Χατζιδάκι όταν ήταν 10, 12 ή 16 χρονών και μάλιστα είχαν συνεργαστεί;;;...
Σε πολλές περιπτώσεις ισχύουν και τα δύο. Και τον Μάνο γνωρίζουν προσωπικά αλλά ήταν και μέσα στο πολυτεχνείο το βράδυ που εισέβαλε το τανκ βεβαίως, βεβαίως...
Και ας ήταν 10-16 χρονών ή και μεγαλύτερης ηλικίας ακόμη, εκτός τόπων και χρόνων του Μάνου Χατζιδάκι (από διασταυρωμένα στοιχεία)...!

Κάποιοι σταματήστε το δούλεμα, γιατί σας έχουμε πάρει χαμπάρι εδώ και χρόνια.

Σ.Σ: Εξαιρείται του σχολίου ο αρθογράφος ο οποίος για όσους γνωρίζουν, έστω τα στοιχειώδη, όντως γνωριζόταν προσωπικά με τον Μάνο Χατζιδάκι.

Υ.Γ.: Πραγματικά είναι πολύ τρομαχτικό το ότι δεν υπάρχει τίποτα που να αντικαθιστά το κενό που άφησε ο Μάνος Χατζιδάκις. Αλλά και της ελλείψεως της ελπίδας πως αυτό θα πραγματοποιηθεί, έστω, σε κάποιο βαθμό, κάποια στιγμή.
12