Ανοιχτά πανεπιστήμια;

Τα ΜΟΟCs και το πρόβλημα που δεν βρίσκεται στα πανεπιστήμια, αλλά στον τρόπο που είναι δομημένες οι κοινωνίες μας.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΙΑΝΗ ΒΑΡΟΥΦΑΚΗ
4.12.2013

 

Όσο η ελληνική κοινωνία παρακολουθεί τις θλιβερές εξελίξεις στον πανεπιστημιακό χώρο, εκτός Ελλάδας η συζήτηση για τον ρόλο του πανεπιστημίου επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στην επίπτωση των διαδικτυακών τεχνολογιών επί των τέως μοναστηριών που εξελίχθηκαν σε οάσεις καλλιέργειας και διάχυσης της δύσκολης γνώσης. Το μέγα θέμα των συζητήσεων περί του μέλλοντος του πανεπιστημίου δεν είναι άλλο από τα λεγόμενα MOOCs (massive open online courses – μαζικά ανοιχτά διαδικτυακά μαθήματα).

 

Εδώ και κάποια χρόνια πανεπιστήμια όπως το Πρίνστον, το Στάνφορντ και το Mίσιγκαν άρχισαν να συνεργάζονται με εταιρείες (π.χ. την Coursera) με σκοπό την επί πληρωμή πρόσβαση σε μαθήματά τους μέσω Διαδικτύου. Προς τιμήν του, το ΜΙΤ αντέδρασε σε αυτή την τάση εμπορικής εκμετάλλευσης προσφέροντας δωρεάν όλο και περισσότερα από τα μαθήματά του σε όποιον ήθελε να τα παρακολουθήσει μέσα από το Διαδίκτυο. Γι' αυτόν το σκοπό ίδρυσε το λεγόμενο ΜΙΤx. Σε αυτή την εξαιρετική προσπάθεια πολύ γρήγορα προσχώρησαν το Μπέρκλεϊ, το Πανεπιστήμιο του Τέξας, το Κολέγιο Wellesley και το Πανεπιστήμιο Georgetown. Είναι συγκινητικό το ότι αυτήν τη στιγμή οποιοσδήποτε θέλει, από το μικρότερο χωριό της Αφρικής ή το πιο απόμακρο νησί του Αιγαίου, δύναται να παρακολουθήσει κορυφαίους καθηγητές να διδάσκουν τις τελευταίες εξελίξεις στις επιστήμες, στη φιλοσοφία, την τεχνολογία κ.λπ. Μάλιστα, μπορούν και να συμμετάσχουν σε διαδικτυακές εξετάσεις ώστε να αποκτήσουν πιστοποιητικό προόδου.

 

Τέτοιου είδους ριζοσπαστικά ανοίγματα του πανεπιστημίου στη διεθνή κοινότητα θέτουν πιεστικά ερωτήματα για το μέλλον αλλά και τη φύση των πανεπιστημίων. Για να είμαι πιο ακριβής, επαναφέρουν στο προσκήνιο παλαιά ερωτήματα τα οποία ποτέ δεν απαντήθηκαν πραγματικά. Π.χ. τι είναι αυτό που προσφέρει ένα πανεπιστήμιο στον φοιτητή; Η «αυτόματη» απάντηση «προσφέρει γνώσεις και δεξιότητες» δεν αρκεί. Η συντριπτική πλειονότητα των αποφοίτων λησμονεί ό,τι έμαθε στα αμφιθέατρα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά την αποφοίτηση (για να μην πω μετά τις εξετάσεις). Είναι πολύ πιθανό, μάλιστα, φοιτητής που παρακολουθεί ένα MOOC να συγκρατήσει αυτά που έμαθε πιο εύκολα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από εκείνους που παρακολουθούν παραδοσιακά πανεπιστήμια εκ του σύνεγγυς. Από αυτή την άποψη, ίσως τα MOOCs να αποτελούν απειλή για τα παραδοσιακά πανεπιστήμια.

 

Το πρόβλημα, όμως, με αυτή την προσέγγιση είναι ότι αγνοεί την πραγματική κοινωνιολογική και οικονομική αξία που προσφέρουν τα πανεπιστήμια στους αποφοίτους τους: το δικαίωμα στον αποκλεισμό των «άλλων»! Το πτυχίο ενός ΜΙΤ, ενός Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ενός πανεπιστημίου που έχει κάποια αίγλη, λειτουργεί ως μια λιθογραφία που εκτυπώνεται σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων. Στη γλώσσα των οικονομολόγων το πτυχίο είναι ένα «αγαθό θέσης», δηλαδή ένα αγαθό του οποίου η αξία είναι ανάλογη του πόσοι άνθρωποι δεν μπορούν να το έχουν. Με τη λιθογραφία αυτή η σχέση αξίας και αποκλεισμού είναι εμφανής: όταν αγοράζεις μια λιθογραφία που έχει τυπωθεί μόνο σε δέκα αντίτυπα, ενώ θα μπορούσε να έχει τυπωθεί σε ένα εκατομμύριο αντίτυπα με ακριβώς την ίδια ποιότητα, ουσιαστικά αγοράζεις το δικαίωμα (α) να έχεις τη λιθογραφία και (β) να μην την έχουν πάνω από εννέα άλλα άτομα.

 

Εικονογράφηση: David Shrigley

 

Το ίδιο ακριβώς ισχύει και με την (πραγματική) κοινωνικο-οικονομική αξία ενός πτυχίου από το ΜΙΤ: προκύπτει πολύ λίγο από την αξία των γνώσεων που αντανακλά και, κακά τα ψέματα, ως επί το πλείστον, από το πόσοι χιλιάδες άλλοι δεν μπορούν να έχουν ένα αντίστοιχο χαρτί. Ας το σκεφτούμε στο πλαίσιο υποθετικού σεναρίου το οποίο γίνεται όλο και λιγότερο υποθετικό, λόγω των MOOCs: έστω ότι εκατομμύρια φοιτητές λαμβάνουν, μέσω MOOCs, τις γνώσεις που το ΜΙΤ θεωρεί απαραίτητες για να τους δοθεί πτυχίο. Ξάφνου, η «προσφορά» πτυχίων του ΜΙΤ θα αυξηθεί τόσο πολύ, που η αγοραία και, συνάμα, η κοινωνική τους αξία θα καταβαραθρωθεί. Απόρροια αυτής της «υποτίμησης» θα είναι η αδυναμία του ΜΙΤ να έχει τους πόρους (μέσω υψηλών διδάκτρων και μεγάλων χορηγιών από αποφοίτους που εξαργύρωσαν με το αζημίωτο το σπάνιο πτυχίο του ΜΙΤ) οι οποίοι σήμερα εξασφαλίζουν στο ΜΙΤ τους καλούς καθηγητές που είναι απαραίτητοι για τη συνέχιση της καλής του φήμης και, βεβαίως, της δυνατότητάς του να παρέχει στις μάζες... MOOCs.

 

Εν κατακλείδι, δεδομένης της φύσης των πανεπιστημιακών πτυχίων ως «αγαθών θέσης», στις σημερινές κοινωνίες τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να είναι πραγματικά «ανοιχτά», όσο και να μας δίνει η τεχνολογία τη δυνατότητα να τα «ανοίξουμε». Μήπως το πρόβλημα δεν βρίσκεται στα πανεπιστήμια αλλά στον τρόπο που είναι δομημένες οι κοινωνίες μας;

 

 

ΥΓ.: Για να έρθουμε λίγο και στα «δικά μας», θα ήθελα να προσθέσω, για άλλη μια φορά, τη φωνή μου στην καταδίκη της απίστευτης υποκρισίας της ελληνικής κοινωνίας όσον αφορά την «απώλεια» του εξαμήνου. Κάθε φορά που φοιτητές μου δήλωναν έτοιμοι να «καταλάβουν» τη Σχολή, κάθε φορά που συνάδελφοι πρότειναν απεργιακή κινητοποίηση διαρκείας, έλεγα κάτι απλό: «Αν πραγματικά πιστεύετε ότι το διακύβευμα είναι μεγάλο και πως η ελληνική κοινωνία πρέπει να συνταραχθεί με κλείσιμο του πανεπιστημίου, προχωρήστε. Αλλά μην τολμήσετε να αναστείλετε την κατάληψη ή την απεργία την τελευταία στιγμή, για να μη χαθεί το εξάμηνο. Μην τολμήσετε να ζητήσετε να γίνουν κάποια εικονικά μαθήματα και κατόπιν διπλή και τριπλή εξεταστική περίοδος, για να μη χαθεί εξάμηνο. Αν το κάνετε, απλώς θα έχετε διασύρει την πανεπιστημιακή διαδικασία. Το να χαθεί ένα εξάμηνο, και δύο, ίσως είναι απαραίτητο για να αποφασίσουμε ως κοινωνία να αναβαθμίσουμε το πανεπιστήμιο. Το να συμπιέσουμε, όμως, το εξάμηνο, ώστε και να έχουμε κινητοποιήσεις και να μη χαθεί, αποτελεί βαναυσότητα. Δίνει στην ελληνική κοινωνία τη δυνατότητα να συνεχίσει να μη νοιάζεται για τη διδακτική διαδικασία, εφόσον τα τέκνα της περνούν τις εξετάσεις ενός εξεταστικού κέντρου το οποίο όλο και λιγότερο θυμίζει πανεπιστήμιο.

 

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
6 Σχόλια
DrHouse 4.12.2013 | 12:43
Υπάρχει λογικό σφάλμα.Λαμβάνει ο κ.Βαρουφάκης ως δεδομένο και θέσφατο πως όλοι όσοι παρακολουθήσουν τα online μαθήματα,θα τα ''περάσουν'' (pass) κίολας.Αυτό δεν ισχύει,αφού υπάρχει εξέταση,χωρίς την επιτυχία της δεν μπορείς να λάβεις την βεβαίωση.
avatar
Wellintentioned 4.12.2013 | 13:01
Αν "διασωθεί" το εξάμηνο στην Αθήνα θα μιλάμε για τελειωτικό χτύπημα στην όποια αξιοπιστία έχει απομείνει στα εν λόγω ιδρύματα (ΕΚΠΑ, ΕΜΠ).
avatar
Ανώνυμος/η 4.12.2013 | 13:14
Η "αγοραία" αξία ενός πτυχίου στις ΗΠΑ εξαρτάται από το κατά πόσο έχουν οι γνώσεις του κατόχου πρακτική σημασία στην αγορά. Στην Ελλάδα έχει όντως αξία θέσης, ήτοι την θέση στο τοίχο σε ένα κάδρο. Μέχρι τώρα απλά χρειάζονταν να έχεις το πτυχίο τάδε από οπουδήποτε για να μπεις αρχικά σε μια θέση στο δημόσιο,μετά όταν έγιναν πολλά τα πτυχία, χρειάζονταν για (ξανα)διαγωνιστείς για μια θέση και τέλος, όταν τέλειωσαν οι θέσεις, έγιναν τα πτυχία άχρηστα.
Αν τα αποδεικτικά γνώσης του ΜΙΤ εξακολουθήσουν να έχουν νόημα για την αγορά τότε όλα καλά. και από όσο βλέπω, αυτά τα courses δεν είναι τόσο τεχνικές δεξιότητες αλλά γενικότερη γνώση, η οποία από μόνη της δεν αξιολογείται από την αγορά. Θα πει π.χ ο Αμερικανός εργοδότης όχι "μπράβο έχεις ενα χαρτί από το ΜΙΤ" αλλά θα δει τι γράφει ότι ξέρεις αυτό το χαρτί από το ΜΙΤ. Δεν λειτουργεί με λογική δημοσίου.
Γενικά πάντως νομίζω οτι βαδίζουμε σε μια λογική "φρέσκου" στη γνώση, δεν έχει τόσο σημασία τι ήξερες πριν 5 χρόνια που πήρες το πτυχίο (ή και πριν 2 χρόνια που πέρασες ενα μάθημα ) αλλά τι ξέρεις τώρα. Ειδικά αν τα μαθήματά μένουν ίδια και απαράλλαχτα για 10 χρόνια.
Gia_P 4.12.2013 | 17:07
Στην Coursera τα μαθήματα είναι δωρεάν, και σε μεγαλύτερη ποικιλία από το ΜΙΤx. Πληρώνεις μόνο αν θέλεις verified πιστοποιητικό.
avatar
Mstrog 4.12.2013 | 17:16
Φαντάζομαι πως κάπως έτσι αντιμετώπισε την τυπογραφία και η "συντεχνία"των αντιγραφέων που ήλεγχε την πρόσβαση στη γνώση (ποιοι και τι θα διαβάσουν).
Το μεγαλείο της Αμερικής είναι ότι ακόμη κι αν δεκαπλασιάσεις τους αποφοίτους του ΜΙΤ, θα βρει τρόπο να τους απορροφήσει. Το ίδιο περιζήτητοι θα παραμείνουν.
Για τα ανοιχτά πανεπιστήμια, προτείνω το εξής πείραμα: φωνάξτε ένα νεοφιλελεύθερο να δώσει μια διάλεξη στο Καποδιστριακό.
avatar
Geomichalog 4.12.2013 | 21:14
Νομίζω πως ο κ. Βαρουφάκης έχει δίκαιο όταν λέει πως η αξία των πτυχίων προκύπτει πολύ λίγο από την αξία των γνώσεων που αντανακλά αλλά ως επί το πλείστον, από το πόσοι χιλιάδες άλλοι δεν μπορούν να έχουν ένα αντίστοιχο χαρτί. Αλλά η άποψη του δεν έρχεται σε αντίθεση με αυτό που παρακάτω γράφει για τη συμπύκνωση των μαθημάτων (ο θεός τα τα κάνει μαθήματα) για να μη χαθεί το εξάμηνο; Αν ο σπουδαστής πάρει το δίπλωμα του από το ΕΜΠ π.χ ποιος μετά από χρόνια θα θυμάται ότι τα μαθήματα ενός εξαμήνου τα "διδάχτηκε" τυπικά για να μη χαθεί το εξάμηνο; Εγώ βλέπω μια άλλη υποκρισία της Πολιτείας αλλά και των καθηγητών που δήθεν κόπτονται για το συμφέρον των φοιτητών μη χαθεί το εξάμηνο.Για τα εξάμηνα (τα οποία θα γίνουν χρόνια) που θα χαθούν στην ανεργία πόσο νοιάζει τον υπουργό τους καθηγητές αλλά κυρίως τους φοιτητές που βγαίνουν στα κανάλια και ανησυχούν για το ένα εξάμηνο;
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια