Ο καιρός του Εμίρ. Απο τον Κωστή Παπαγιώργη

Ο σπουδαίος Σέρβος κινηματογραφιστής αφηγείται τη μυθιστορηματική ζωή του που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την -σημαδεμένη από τον πόλεμο- ιστορία της πατρίδας του, σε ένα βιβλίο που μοιάζει με τις ονειρικές ποιητικές σκηνές των ταινιών του.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ
27.6.2012

Σ’ ένα βιβλίο που διαβάζεται σαν το μυθιστόρημα των Βαλκανίων του εικοστού πρώτου αιώνα, ο μεγάλος Σέρβος κινηματογραφιστής αφηγείται, για πρώτη και μοναδική ίσως φορά, τη ζωή του, και στήνει ολοζώντανο μπροστά στα μάτια μας, με μια δύναμη που απηχεί και συναγωνίζεται τη δύναμη της κινηματογραφικήςτου ματιάς, έναν ολόκληρο κόσμο, σημαδεμένο από τον πόλεμο και την ιστορία.

Χωρίς να χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις περί του ατόμου του, ο Σέρβος Εμίρ Κουστουρίτσα έχει πάμπολλους φίλους στη χώρα μας και οι ταινίες του -παρότι κέρδισαν το παγκόσμιο κοινό- παραμένουν στη μνήμη του θεατή κυρίως ως βαλκανικό προϊόν, με ντόπια πνοή και ιδιάζουσα θυμική διασάλευση. Αν τα Βαλκάνια αποτελούν φυλετική, θρησκευτική, ιστορική και πολιτική σαλάτα, η Γιουγκοσλαβία (Νοτιοσλαβία για την ακρίβεια), η πατρίδα του σκηνοθέτη, προσφέρει άπειρο και πρωτογενές υλικό για έναν άνδρα που θέλει ν’ αναπλεύσει τον χρόνο αφήνοντας την κάμερα και πιάνοντας το μολύβι.

«Ο άνθρωπος είναι επιρρεπής στη λήθη, και η ασκησή της, στο πέρασμα του χρόνου, έγινε θεμελιώδης τέχνη του ανθρώπινου είδους. Αν η λήθη, αυτή η πριγκίπισσα, δεν απάλυνε τις σκέψεις που βρίσκονται υπό την κυριαρχία του πάθους, για να τις μεταβιβάσει στον νου και να τις βάλει σε σωστή σειρά, ο εγκέφαλός μας δεν θα ήταν παρά ένα απλό κοντέινερ. Χωρίς τη λήθη θα μπορούσαμε ν’ αντικρίσουμε την επόμενη μέρα;».

Θυμόμαστε το παρελθόν επειδή το ξεχνάμε. Εντούτοις, η προσπάθεια ν’ αναβιώσει την οικογένειά του (μάνα και πατέρα κυρίως) και την πατρίδα του κάνει τον Κουστουρίτσα επιτήδειο νοσταλγό και το βιβλίο του ιερά παρακαταθήκη.

Οι ενότητες της αφήγησης είναι διακριτές: οικογένεια, πατρίδα, σοβιετικό καθεστώς - Τίτο - παιδικά χρόνια, ποτό – αλητεία νταϊλίκια, έρωτας, γάμος και παιδιά - κινηματογράφος - παγκόσμια φήμη – διάλυση της Γιουγκοσλαβίας - ξενιτεμός. Ο Τίτο ήταν Κροάτης, το ’48 ήρθε σε ρήξη με τον Στάλιν κι επεβλήθη ως ένας από τους ηγέτες των αδέσμευτων χωρών. Ήταν ο άνθρωπος που έγραψε κάποτε στον Στάλιν: «Πάψε να στέλνεις φονιάδες για να με σκοτώσουν. Θα στείλω έναν μόνο και θα σε ξεπαστρέψει...».

Επίσης, είχε κι αυτός τα δικά του στρατόπεδα ανεπιθύμητων. Το Γκόλι Ότοκ (γυμνό νησί) είναι νησάκι της Αδριατικής όπου ο Τίτο ξαπόστειλε 15.000 συμπαθούντες της Κομινφόρμ μετά τη ρήξη με τη Σοβιετία, όπου υπέστησαν βαριά βασανιστήρια. Παραταύτα, όταν ένα αγόρι επαινούσε την ομορφιά ενός κοριτσιού, έλεγε: «Είναι ωραία σαν τον Τίτο!». Τα ίδια στα γήπεδα. Όταν έμπαινε ένα έξοχο γκολ, έλεγαν: «Τι γκολ! Αληθινός Τίτο!».

Οι Σέρβοι πλακώνονται στο ξύλο. Πρόκειται για ένα αντριλίκι που ταιριάζει με το μπόι τους και τις συνήθειές τους. Ποτό και ξύλο, ξύλο και ποτό. Όταν έπαιζε ποδόσφαιρο, ο Εμίρ άκουγε να τους φωνάζουν από την κερκίδα: «Ε, πούστηδες, μην πλησιάζετε στο τέρμα μας, αν δεν θέλετε να σας κάνουμε κιμά!». Κατά τη διάρκεια του ματς, φορώντας το 10, άκουγε να τον απειλούν: « Δέκα θα σε γαμήσουμε! Δέκα θα γαμήσουμε τηναδερφή σου ο ένας μετά τον άλλον!». Αλλά και η παρέα του δεν πήγαινε πίσω. «Η παρέα στην οποία ανήκα έβλεπε με περιφρόνηση τον ελεύθερο χρόνο. Μοιάζαμε με μια ομάδα νεαρών λύκων που ήθελε να δείξει με τη συμπεριφορά της ότι δεν ανήκε στον συνηθισμένο κόσμο και ότι αρνιόταν να παραδοθεί στις συμβατικές μορφές διασκέδασης. Μια ένταση πολεμιστή. Βαλκάνιου πατριώτη».

Εχοντας την προσωπική του ιστορία με το φελινικό Άμαρκορντ, ο Εμίρ το παρομοιάζει με το μπιγκ μπανγκ. Ένιωσε το φως που βοηθά τον νέο να βρει τον εαυτό του. «Οι εικόνες και οι προθέσεις του έγιναν οι πηγές που πότισαν όλα μου τα κινηματογραφικά ποτάμια. Στη συνέχεια, ό,τι συνέβη στη σκηνοθετική μου ζωή μετριόταν με τον πήχη της ταινίας αυτής. Τα σημαντικά γεγονότα της ζωής μου έκαναν ένα πραγματικό άλμα στην κλίμακα της ύπαρξής μου! Η μητέρα, ο πατέρας, το σπίτι, οι φίλοι μου και μαζί ό,τι με έναν μη προσχεδιασμένο τρόπο μου ήταν αγαπητό: τα δάση, τα βουνά, οι γλουτοί των γυναικών, τα ποδήλατα, οι κορυφές των ναών, οι γέφυρες, τα τρένα, τα λεωφορεία... Όλα όσα απεχθανόμουν: γραβάτες, ουρανοξύστες, φούρνοι της κουζίνας, σχολεία, νοσοκομεία. Τέλος, ό,τι είχε αξία στα μάτια μου: η ευγένεια, το θάρρος, η ιστορία, η μουσική. Τα έβλεπα όλα με άλλο μάτι».

Ανάλογες επιφοιτήσεις πάθαινε ο Εμίρ ακούγοντας, για παράδειγμα, τον Έντο Χαφίζαντιτς: - «Βλέπω το Σεράγεβο, Μουράτ, και διαπιστώνω ότι εσείς οι κομμουνιστές τα καταστρέψατε όλα. Μεταφυτέψατε τον αγρότη στην πόλη, του είπατε ότι δεν υπάρχει Θεός και να το αποτέλεσμα!».

Ο Εμίρ θα πάει στην Αμερική, θα διδάξει κινηματογράφο, θα δεχτεί την επιρροή της χαοτικής πρωτεύουσας του κόσμου, ωστόσο το σέρβικο ήθος δεν θα τον εγκαταλείψει ποτέ. Ουσιαστικά, σε κάθε ταινία του κοιτάζει προς τα Βαλκάνια, εκεί βρίσκει τον εαυτό του και την υπερφορτωμένη φαντασία του. Η ταινία Ο μπαμπάς λείπει σε ταξίδι για δουλειές μπορεί για πολλούς να ήταν Σόδομα και Γόμορρα, αλλά για τον ίδιο συμβόλιζε το υποχρεωτικό πέρασμα προς την ελευθερία.

«Το πολιτικό Σεράγεβο θεωρούσε το Βελιγράδι γεννήτορα του αναρχοιλελευθερισμού -σύμφωνα με τον Τίτο, που έβλεπε εκεί έναν πολύ έκδηλο προσανατολισμό προς τη Δύση και αντικομμουνισμού, δηλαδή εθνικισμού και ιδεολογίας τσέτνικ».

Eμίρ Κουστουρίτσα, Κι εγω που είμαι σ’ αυτή την ιστορία; Μτφρ.: Μαριάννα Κουτάλου Σελ.: 412, τιμή: €19,00, Εκδόσεις Πατάκη
ΑΦΙΕΡΩΜΑ
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
2 Σχόλια
ein Steppenwolf 29.6.2012 | 19:32
«Ο σπουδαίος Σέρβος κινηματογραφιστής»

«ο Σέρβος Εμίρ Κουστουρίτσα»

«το σέρβικο ήθος δεν θα τον εγκαταλείψει ποτέ»

Ο Βασίλης Ραφαηλίδης ξαναματαεπαναλάμβανε στις κριτικές του ότι ο Κουστουρίτσα είναι μουσουλμάνος. Τότε πώς γίνεται να είναι Σέρβος; Η Wikipedia έχει την απάντηση:

On Đurđevdan (St. George's Day) in 2005, he was baptised into the Serbian Orthodox Church as Nemanja Kusturica (Немања Кустурица) in Savina monastery near Herceg Novi, Montenegro. To his critics who considered this the final betrayal of his Bosnian Muslim roots, he replied that:

“ My father was an atheist and he always described himself as a Serb. OK, maybe we were Muslim for 250 years, but we were Orthodox before that and deep down we were always Serbs, religion cannot change that. We only became Muslims to survive the Turks. ”

Kusturica traces his family origin before the conversion to Islam, to the Babić family, precisely to a Kusturica that helped build the Arslanagić bridge in the 18th century, that hailed from Bileća (He took the surname Kusturica when Islamized).

Аccording to scholar Jevto Dedijer (1909, 1991) the roots of Kusturica's family are from Bulgarian Gypsies.
avatar
Ανώνυμος/η 4.9.2012 | 21:55
Ο άρρωστος ελληνικός φιλοσερβισμός δεν λέει να σταματήσει και είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που άτομα σαν τον Νέμανια (διότι έτσι λέγεται πλέον) έχουν πίασει το νόημα και μυρίστηκαν οτι αυτοί οι νότιοι βαλκάνιοι δεν μας έχουν πάρει πρέφα ακόμα, αρα ας κάνουμε καμια πώληση εκεί..
Άργησες μεγάλε, ο πρώη κολλητός σου Γκόραν (σίγουρα Σέρβο κι αυτόν τον αποκαλούμε στην Ελλάδα) το κατάλαβε από καιρό και έχει βγάλει άπειρα λεφτα εκμεταλευόμενος την ημιμάθεια και την άθλια μουσική μας παιδεία.
Ο ¨Εμιρ ( ή όπως αλλιώς θέλετε να τον πείτε) το πίασε οτι δεν πουλάει ουτε σαν κινηματογραφιστής (η φούσκα που δημιούργησε η πρωην γιουγκο για να προβάλει προς τα έξω πόσο ανποιχτή είναι στην ΄δυση έσβυσε), ο εθνικισμός (τύπου ΧΑ) που πουλούσε ο Εμιρ οταν οι συμπατριώτες του σκοτώνονταν τελείωσε, κάτι προτζεκτς με δάση και δήθεν εθνο-χωριά δεν του βγήκαν... οπότε είπε να το ρίξει σαν καλός παππούς στην συγγαφή βιβλίων που πουλάνε... που μιλάνε για τον Τίτο που μας είχε όλους καλά, μας έδινε υποτροφίες να σπουδάσουμε στην Πράγα και μας προωθούσε τις ταινείες μας στισ Κάννες γιατι τον βόλευε κι εκείνον... μιλάει για τον Τίτο όμως που τον πρόδωσε ο Εμιρ όταν το γύρισε προς τον Σλόμπο και υποστήριζε μια Μεγάλη Σερβία ( δεν σας είπα ότι μοιάζει με ΧΑ?)
Βέβαια ποιος τον έζει και τον ¨Εμιρ και τον Νεμανια και τον Τϊτο και τον Σλόμπο....
Το απαράδεκτο είναι οτι ελληνες της τέχνης και των γραμμάτων δεν εχουν παρει πρεφα τι γίνεται...αυτό ειναι το επιπέδο μας όμως.. δυστυχώς.

@ Λυκος της Στέππας : μην το ψάχνεις στο ιντερνετ.. ο ΕΜιρ εινα κάτι σαν τον ΒΟύγια ( Βούγια συγγνώμη) που ήταν ΣΥΝ, τον βοήθησαν οι ΝΔ που τον ψήφισαν στην Θεσσαλονίκη, πήγε στο ΠΑΣΟΚ και πήρε τον μπούλο..
Ο Έμιρ ειναι Βοσνιος ( πριν ήταν Γιουγκοσλάβος-δεν παίζει πλεον αυτό), απο ΜΟυσουλμανική αστική οικογένεια καταγωγής Μαυροβουνίου. Μετα έγινε πιο ¨Σερβος και απο τον Σλομπονταν, στο Βελιγράδι δεν πρεπει να τον αποδέχτηκαν φουλ στους κύκλους των διανοούμενων και τον καλλιτεχνών γιατί ήρθε απο την Βοσνία... Βαφτίστηκε ( άκουσον, άκουσον) ( το έχεις δει το Ποιος θυμάται την Ντόλυ Μπελ που μιλάει (και) για την θρησκεία στην πόλη?) άλλαξε το όνομα , έκανε μάπες ταινείες ( στην αρχη τα λεφτα τα εδινε ο Σλομπο, μετα τον πιάσανε κι αυτόνα και το εριξε στου Μαραντονες και στις Μαντόνες) και τωρα γραφει βιβλία και λεει πόσο ωραία ήταν στην Γιουγκοσλαβία που ο εθνικισμός τύπων τύπου ΕΜιρ την διέλυσε...


φιλιά