ΑΘΗΝΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ Δεκέμβρης 1944: Διχασμένη πόλη και εμφύλιο μίσος

Ένα χρονικό για μια μαύρη περίοδο της πόλης.
ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΥΡΙΑΖΗ
28.3.2013

 

«Όπλα, κιάλια και μπερέδες κρεμόντουσαν από τ' αγάλματα».

 

«Όσοι Αθηναίοι αναζητούσαν χαμένους συγγενείς, περπατούσαν ανάμεσα στα πτώματα, κλείνοντας τις μύτες τους με μαντήλια».

 

Μπορεί οι γνώμες των ιστορικών να διίστανται ως προς το αν τα Δεκεμβριανά ήταν ο δεύτερος γύρος του εμφυλίου πολέμου (μετά τις συγκρούσεις των αντιστασιακών οργανώσεων κατά τη διάρκεια της Κατοχής) ή αν επρόκειτο για μια ωμή, ιμπεριαλιστική παρέμβαση μιας ξένης δύναμης στο εσωτερικό μιας κυρίαρχης χώρας, το μόνο σίγουρο είναι ότι ξεκίνησαν το μεσημέρι της 3ης Δεκεμβρίου 1944, μπροστά στο μνημείο του άγνωστου στρατιώτη. Εκείνη τη μέρα το ΕΑΜ οργάνωσε συλλαλητήριο, με συμμετοχή τουλάχιστον 200.000 ανθρώπων, εναντίον του αφοπλισμού των αντάρτικων ομάδων που αποφάσισε η κυβέρνηση, στηριζόμενη στη Συμφωνία της Καζέρτας δύο μήνες νωρίτερα. Αν και το συλλαλητήριο είχε απαγορευτεί, παρά την αρχική έγκριση που είχε λάβει, δεν υπήρξε καμιά πρόκληση για τους πυροβολισμούς των κυβερνητικών και αγγλικών δυνάμεων ενάντια στο ειρηνικό και, κυρίως, άοπλο πλήθος που οδήγησε στον θάνατο 28 ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων 148.


Το βράδυ της ίδιας ημέρας αγγλική ομάδα τεθωρακισμένων αφόπλισε στο Παλαιό Ψυχικό το 2ο Σύνταγμα της 2ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, το οποίο παραδόθηκε, καθώς δεν είχε εντολές εμπλοκής με βρετανικά στρατεύματα.


Τα ξημερώματα της επόμενης μέρας υπήρξε μάχη μεταξύ μονάδας του ΕΛΑΣ και μελών της οργάνωσης Χ (οι γνωστοί Χίτες), και δυνάμεις του ΕΛΑΣ κατάφεραν να καταλάβουν πολλά αστυνομικά τμήματα περιμετρικά του κέντρου της Αθήνας (Πειραιάς, Κυψέλη, Πατήσια, Νέος Κόσμος, Αμπελόκηποι, Κολωνός) και τις φυλακές της Βουλιαγμένης, ενώ δεν κατάφεραν να κάνουν το ίδιο στις φυλακές Συγγρού και Χατζηκώστα.


Στις 6 Δεκεμβρίου δυνάμεις του ΕΛΑΣ εξαπέλυσαν επίθεση στο σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, όπου, μετά από τετραήμερη μάχη, αναχαιτίστηκαν.


Στις 9 Δεκεμβρίου ήρθαν ενισχύσεις των Βρετανών από την Ιταλία. Η 5η Ινδική Μεραρχία χρησιμοποιήθηκε μόλις την επόμενη μέρα για την επιχείρηση της ανακατάληψης του Πειραιά. Στις 14 Δεκεμβρίου κατάφεραν να καταλάβουν την Καστέλλα.


Στις 16 Δεκεμβρίου αποβιβάστηκαν νέες βρετανικές ενισχύσεις.


Τη νύχτα της 17ης Δεκεμβρίου ο ΕΛΑΣ κατέλαβε τα ξενοδοχεία της Κηφισιάς, Σεσίλ, Απέργη και Πεντελικόν, με αιχμαλώτους 50 αξιωματικούς και 500 σμηνίτες της RAF.


Στις 18 Δεκεμβρίου οι Βρετανοί κατέλαβαν τον Λόφο του Λυκαβηττού, από τον οποίο μπορούσαν να ελέγχουν αρκετούς δρόμους της Αθήνας με τα πολυβόλα τους.


Τη νύχτα της 23ης Δεκεμβρίου ο ΕΛΑΣ παγίδευσε με εκρηκτικά υπόνομο κάτω από το ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία, όπου διέμεναν η ελληνική κυβέρνηση και το βρετανικό επιτελείο, όντας έτοιμος να το ανατινάξει. Η εκτέλεση του σχεδίου αναβλήθηκε γιατί στις 25 Δεκεμβρίου έφτασε στην Ελλάδα ο Τσόρτσιλ.


Στις 27 Δεκεμβρίου οι βρετανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν γενική επίθεση κατά του ΕΛΑΣ, οι δυνάμεις του οποίου αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Αθήνα στις 5 Ιανουαρίου και τον Πειραιά στις 7 Ιανουαρίου.


Τα Δεκεμβριανά τερματίστηκαν οριστικά με την υπογραφή της Συνθήκης της Βάρκιζας στις 12 Φεβρουαρίου, η αθέτηση της οποίας υπήρξε ο κύριος λόγος για την έναρξη του εμφυλίου πολέμου.

 

«Κοντά στην Ομόνοια, μια ώρα μετά την κατάπαυση του πυρός».

 

«Βλέπω Έλληνες να σκοτώνονται μεταξύ τους».

 

Κυριακή 3 Δεκεμβρίου. Διαδήλωση στην Αθήνα των οπαδών του ΕΑΜ. «Συνολικά η αστυνομία σκότωσε 23 και τραυμάτισε 140, ανάμεσά τους και πολλές γυναίκες».

 

Δευτέρα 4 Δεκεμβρίου. Κηδεία των θυμάτων της διαδήλωσης της προηγούμενης ημέρας. «Στους δρόμους χιλιάδες Αθηναίοι περίμεναν την πομπή να περάσει».

 

Κορίτσι με κούκλα σε παράθυρο.

 

Κυριακή 3 Δεκεμβρίου. Διαδήλωση στην Αθήνα των οπαδών του ΕΑΜ.

 

«Ξαφνικά ακούστηκαν πυροβολισμοί κι ακολούθησε μια ριπή»

 

«Η πρώτη γραμμή ήταν λίγα τετράγωνα πιο κάτω, στην πλατεία Ομονοίας»

 

Πορτρέτο αντάρτη.

 

 

 

Στις λεζάντες χρησιμοποιήθηκαν φράσεις του ίδιου του φωτογράφου. Όλες οι φωτογραφίες ανήκουν στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
22 Σχόλια
ein Steppenwolf 29.3.2013 | 16:03
> δεν υπήρξε καμιά πρόκληση για τους πυροβολισμούς των κυβερνητικών και αγγλικών δυνάμεων ενάντια στο ειρηνικό και, κυρίως, άοπλο πλήθος

Ο Νίκος Φαρμάκης, μέλος της «Χ», είχε πει στον Στέλιο Κούλογλου ότι οι διαδηλωτές είχαν διαμελίσει έναν αστυνομικό.
ein Steppenwolf 29.3.2013 | 17:54
Την παρακάτω συνέντευξη του Φαρμάκη δεν την πήρε ο Κούλογλου. Αλλά και σ' αυτόν τα ίδια είχε πει.

[«Η Μαρία Κάλλας ήταν η ερωμένη του Ιταλού φρουράρχου το 1943»](http://bit.ly/YXXPJt):

Περί τις 10.30, ξαφνικά, από τη Φιλελλήνων, την Ερμού, τη Μητροπόλεως και από τη Σταδίου ήρθε κόσμος πολύς. Θα πρέπει να ήταν 200.000. Ο χωροφύλακας που ανέφερα προηγουμένως μου είπε: «Κοίτα εκεί τι γίνεται!». Εστρεψα το βλέμμα και είδα ένα πόδι που φορούσε μπότα αστυφύλακα στον αέρα! Ανθρώπινο πόδι! Υστερα ένα χέρι. Μετά το άλλο χέρι. Τα πετούσαν στον αέρα!

Τι είχε συμβεί;

Οι κομμουνιστές είχαν διαμελίσει έναν αστυφύλακα και πετούσαν δεξιά - αριστερά τα κομμάτια του! Τον έσκισαν, κυριολεκτικά. Ο χωροφύλακας τότε μου είπε: «Σε λίγο αυτό θα συμβεί και με εμάς».

Ακολούθως, ένας αγγελιαφόρος του διοικητή ήρθε με εντολή: «Κανείς δεν θα ανοίξει πυρ, παρά μόνο αν πατήσουν τον Αγνωστο Στρατιώτη. Αν γίνει αυτό, τότε πυρ κατά βούλησιν». Οι περισσότεροι ήταν άοπλοι μεν, αλλά να ξέρετε ότι υπήρχε και οπλισμένος πυρήνας.

Τότε υπήρχαν η Ειδική Ασφάλεια, η Γενική Ασφάλεια, οι Μπουραντάδες και αυτή η ομάδα των 50-60 αστυφυλάκων. Αυτοί, λοιπόν, παρατάχθηκαν μπροστά από το πεζοδρόμιο του Αγνώστου Στρατιώτου. Με την εμφάνιση της ομάδας των αστυφυλάκων, το πλήθος, για μια στιγμή, σταμάτησε. Δεν μιλούσε κανείς. Απόλυτος σιγή. Επειτα από ένα λεπτό ξεκίνησαν να ορμήσουν. Εφοδος κανονική! Τότε άρχισε το πυρ. Η διάρκεια του πυρός ήταν περί τα δύο - τρία λεπτά. Βέβαια, όταν χτυπάς ένα πλήθος, περισσότερο τραυματίζεις παρά σκοτώνεις. Οταν έπαυσε το πυρ, εκείνοι σήκωσαν τους τραυματίες τους. Ξανά παύση των επιθετικών ενεργειών. Αλλά μόλις πέρασαν δύο - τρία λεπτά ξανάκαναν ντου! Οι αστυνομικοί ξανάνοιξαν πυρ. Αυτό το μακελειό κράτησε περισσότερο. Περίπου πέντε λεπτά.
avatar
atman 6.12.2014 | 12:56
προφανως το μελος της Χ δεν ειναι πληρως αξιοπιστο. Εχεις το λινκ της σειρας του Κουλογλου για τον εμφυλιο, ηταν απο τις δουλειες πουειχε κανει και ηταν καλες
DreamTroll 29.3.2013 | 20:17
Υπάρχει άλλη μία δήλωση ταγματασφαλίτη που λέει: "Οι Άγγλοι μας δίνανε τις ίδιες εντολές με τους Γερμανούς, οπότε ήταν εύκολο για εμάς, έπρεπε με κάθε τρόπο να εξοντωθούν τα τρομοκρατικά στοιχεία που υιοθετούσαν όρους όπως εθνική ανεξαρτησία και λαϊκή κυριαρχία"

Ένας άλλος χίτης δήλωσε: "Την ημέρα που οι Γερμανοί έφυγαν από την Αθήνα κυκλοφορούσα καταστενοχωρημένος και έντονα προβληματισμένος για το μέλλον μου στο κέντρο της πόλης. Όταν από τη μια στιγμή στην άλλη οι δρόμοι γέμισαν χαρούμενους ανθρώπους που πανηγύριζαν για την απελευθέρωση και φώναζαν συνθήματα για λαϊκή κυριαρχία, αυτοδιάθεση του λαού και κάτι άλλα παρόμοια που δεν τα καταλάβαινα. Αυτό που με ενοχλούσε πιο πολύ ήταν ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν χαρούμενοι, κάνανε όνειρα για έναν καλύτερο κόσμο και το χειρότερο οι περισσότεροι από αυτούς ήταν ήδη κουμουνιστές, ο μπαμπάς μου που δόξα το θεό δούλευε για τους Γερμανούς μου είχε πει ότι οι κουμουνιστές είναι τα πιο μοχθηρά και διαβολικά πλάσματα που υπάρχουν, γι' αυτό γελάνε και τραγουδάνε συνέχεια, για να μην τους καταλάβουμε. Τότε ήταν που αποφάσισα να καταταγώ στη "χ" και να σκοτώσω όσους περισσότερους κουμουνιστές μπορώ."

Κι ένας Άγγλος στρατιώτης δήλωσε: "Όταν μου είπαν να έρθω στην Ελλάδα χάρηκα γιατί νόμιζα ότι τους έλληνες τους είχαμε ήδη κατακτήσει, οπότε ξέρετε, θάλασσα, ήλιος, ούζο και τέτοια. Όμως η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική, ένα τμήμα των ιθαγενών ήθελε με κάθε τρόπο ανεξαρτησία, ευτυχώς που υπήρχαν και κάποιοι άλλοι που τους πληρώναμε για να μας υποστηρίζουν αλλιώς θα ήταν πολύ δύσκολα τα πράγματα."
ein Steppenwolf 29.3.2013 | 23:25
Το θέμα μας όμως ήταν αν η επίθεση της 3ης Δεκεμβρίου έγινε απρόκλητα ή όχι.
avatar
Gerontas 2.4.2013 | 17:32
Θα μπορούσες να δώσεις παραπομπή; Σε ποιο σύγγραμα βρήκες τα παραπάνω;
bill o reilly 30.3.2013 | 01:13
είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το γεγονός οτι επιλέγεις σαν έγκυρες πηγές την εκδοχή ενός μέλους της οργάνωσης χ!! το γεγονός οτι η ερμηνευτικη κρίση των γεγονότων επηρρεάζεται απο την γενικότερη πολιτικο-κοινωνική σου στάση είναι εξαιρετικά ανησυχητικά!!
ein Steppenwolf 30.3.2013 | 02:26
Την αναφέρω, χωρίς να τη θεωρώ ούτε έγκυρη ούτε άκυρη.
bill o reilly 30.3.2013 | 13:55
δεν την αναφέρεις απλά, αλλά την θέτεις επι του θέματος σαν στοιχείο για τη διερεύνηση του κατα πόσο ήταν απρόκλητη η επίθεση της 3ης δεκέμβρη!
ein Steppenwolf 30.3.2013 | 14:21
Το ίδιο είχε κάνει κι ο Κούλογλου.
avatar
michalex 2.4.2013 | 22:19
Τι κρίμα που δεν κερδίσανε οι κομμουνιστές!! Τώρα θα ήμασταν πολύ καλύτερα έτσι δεν είναι παιδιά;
ημίθεος 6.12.2014 | 12:04
όχι βέβαια! αν είχαν κερδίσει οι κομμουνιστές θα μάς είχαν πάρει τα σπίτια, οι κομματικοί θα περνούσαν ζωή και κότα, εμείς θα δουλεύαμε για 300 ευρώ και η κρατική βία θα άγγιζε τα ύψη - oh wait...
avatar
Spyridon 6.12.2014 | 15:56
Αναρωτιέμαι, αγαπητε ημιθεε, εισθε φανατικος η απλως γραφικος? Αν η εμπειρια σειρας χωρων από την ανατολικη Ευρωπη, Ασια, Αφρικη και Λατινικη Αμερική δεν σας διδαξαν ακομη το τι σημαινει κομμουνισμος στην εξουσια (ειδικα από καθαυτο σταλινικα κομματα όπως ηταν τοτε, και είναι ακομη,το ΚΚΕ) τοτε κανεις λογικος ανθωππος στον πλανητη, φοβούμαι, δεν μπορει να αναμετρηθεί με τις πλανες και τις ιδεοληψιες σας.
ημίθεος 6.12.2014 | 19:32
αχ, μπαρμπα-Σπύρο, τι τραβάς κι εσύ, ο τάλας... από τις πολλές καμήλες που έχεις δει δεν έχεις διδαχθεί τίποτε; καθρεφτάκια από αυτά που πουλάτε εκεί πέρα δεν έχεις για να δεις τη δική σου καμπούρα, μόνο των άλλων βλέπεις; τόσο εμμονικό πλάσμα που είσαι, γιατί δεν ασχολείσαι περισσότερο με την συγγραφή; θα σουξέδιαζες instantly... Ένα δίκιο βέβαια το έχεις, τόσα χρόνια που κυβερνάει το ΚΚΕ την Ελλάδα καλό δεν είδαμε. Αλλά κι εσύ, βρε αδερφέ, πήγες και ξενιτεύτηκες αντί να μείνεις εδώ να σε έχει ο Σαμαροζέλος για εκπρόσωπο sociopathic media; Τι να λέμε τώρα, είμεθα αυτοκαταστροφικοί οι έλληνες...
avatar
Spyridon 7.12.2014 | 07:02
Το εχω ξαναπει, αγαπητε ημιθεε. Μονο θλιψη προκαλουν τα σχολια σας και μονο κομματιλα μυριζουν. Όχι αγαπητε, δεν χρειαζομαι να δω το ΚΚΕ στη εξουσια για να ξερω τι θα κανει, 57 κατασκευαστες πλυντηριων σε ολον τον κοσμο το ειδαν (Σταλιν, Πολ Ποτ, Μαο, Μεγκιστου, Χοτζα, Τασουσεσκου, Χόνεκερ, θελετε κι αλλους?) και η εμπειρια τους θα επρεπε να μας φτανει. Αλλα, προφανως, μερικοι παραμενουν αμετανόητοι οπαδοι του τειχους του Βερολίνου και αυτων που το εχτισαν. Συγγνωμη, αλλα εγω είμαι με αυτους που το γκρεμισαν!
avatar
Ανώνυμος/η 6.12.2014 | 12:33
μην τα λες αυτά !!! Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται.
ημίθεος 7.12.2014 | 15:39
μπαρμπα-Σπύρο, εγώ δεν είμαι κομμουνιστής και δεν απολογούμαι για τα εγκλήματα που κάνει Η ΚΑΘΕ ΕΙΔΟΥΣ ΕΞΟΥΣΙΑ. Να απολογηθείς εσύ (πού είσαι φανατικό αμερικανάκι) για ΚΑΘΕ ΧΟΥΝΤΑ που φορέσανε οι αμερικανοί και οι ευρωπαίοι σε χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής για να κάνουν τις δουλίτσες τους οι γύπες της επιχειρηματικότητας
avatar
Ανώνυμος/η 6.12.2014 | 02:40
Εντυπωσιακό βρίσκω το γεγονός ότι η εμφυλιοπολεμική λογική (εμείς κι αυτοί, οι δεξιοί και οι αριστεροί, οι κερδισμένοι κι οι χαμένοι, η φαγωμάρα μας) υπάρχει ακόμα και σήμερα όπως τα σημάδια από τις σφαίρες σε παλιά κτίρια της περιοχής Μακρυγιάννη.

Και τα σημάδια από τις σφαίρες καλά κάνουν και υπάρχουν ακόμα για να μην ξεχνάμε τα λάθη μας. Η εμφυλιοπολεμική λογική τί εξυπηρετεί όμως;
Vernedead 6.12.2014 | 04:24
Ότι έχεις υπουργό Δικαιοσύνης απόγονο χίτη που τον λυπήθηκαν όταν τους παρακαλούσε γονυπετής* οι αντάρτες και αργότερα διεκδικούσε και αποζημιώσεις ως μέλος της εθνικής αντίστασης έχει(με τον νόμο περί εθνικής συμφιλίωσης).Για να καταλαβαίνεις την σκ@τίλα που είχες-έχεις-(πολύ φοβάμαι με τα μυαλά που βλέπω ότι κουβαλάνε πολλοί)θα έχεις για πολύ ακόμα.

Το ΕΑΜ λυπήθηκε πολλά τομάρια τότε.Κακώς.

*Ήταν ένας από αυτούς που αργότερα λέγανε πως οι αντάρτες βίαζαν και έσφαζαν «άκακους» αμάχους.Και το πέρασαν και στα παιδιά τους και στα ανίψια τους και πάει λέγοντας.Να καταλαβαίνεις τα μεγέθη.

avatar
The man who sold the world 6.12.2014 | 09:50
Είσαι τόσο αφελής που πιστεύεις ότι υπήρχαν καλοί και κακοί? Ποτέ ξανά. Τελεία.
avatar
VladNirki 6.12.2014 | 15:52
@ The man who sold the world

Είτε το θέλουμε είτε όχι, υπήρχαν αυτοί που συνεργάστηκαν με τους ναζί και αυτοί που ΔΕΝ συνεργάστηκαν με τους ναζί.

Υπάρχουν αυτοί που πολέμησαν ΓΙΑ τους ναζί κι αυτοί που πολέμησαν ΕΝΑΝΤΙΑ στους ναζί.

Όπως και να το κάνουμε ΥΠΑΡΧΟΥΝ στρατόπεδα και να τους εξισώνεις μεταξύ τους, παρά τα λάθη των δεύτερων είναι τραγικό.

Το ότι κάποιοι από αυτούς που πολέμησαν τους ναζί ήθελαν κομμουνιστικό καθεστώς, δεν μειώνει καθόλου την αξία του αγώνα τους. Άλλωστε εκείνη την εποχή ο κομμουνισμός ακόμα ήταν μια ιδέα για έναν καλύτερο κόσμο και οι άνθρωποι πιστέψανε σε αυτήν την ιδέα.

Το ότι τελικώς η ιδέα αυτή βιάστηκε από τον σταλινισμό κτλ, είναι κάτι που δεν μπορούσαν να το πιστέψουν και φυσικά εκεί είναι το τεράστιο λάθος τους.

Από εκεί και πέρα όμως, υπάρχει κι ο κόσμος που ΠΟΛΕΜΗΣΕ τους ναζί και απλώς ζητούσε τα αυτονόητα, Δημοκρατία και ελευθερία, μακριά από κηδεμονίες.

Μάντεψε πως αντιμετωπιστήκαν αυτοί οι άνθρωποι από τους εγκληματίες συνεργούς των ναζί.

Και πως συνέχισαν να τους αντιμετωπίζουν ακόμα και μετά τον εμφύλιο, στην χούντα κτλ.

Νισάφι με τις άκυρες εξισώσεις πια..
Don Kihoti-sancho panza 6.12.2014 | 09:14
Τότε χάθηκε η μέγάλη ευκαιρία για Λαική Κυριαρχία,
η επανάσταση του 1821 δεν κατάφερε να επετύχει τον στόχο της, ουσιαστικά συνθηκολογήσαμε, άνοιξε τον δρόμο όμως,
το 1944 διακυδεύτηκε η ελευθερία ή η κηδεμονία των ξένων δυνάμεων'
Δεν υπάρχει άσπρο και μαύρο δηλαδή ή Άγγλους ή Ρώσους,
υπάρχει και η αυτοδιάθεση όπως την κατάκτησαν ευρωπαϊκά κράτη, μακρυά από ΠΑΤΡΩΝΟΥΣ που το μόνο που κάνουν είναι να εξυπηρετούν δικά τους συμφέροντα'
πχ Αμερικανικά συμφέροντα που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να συντηρούν ένταση στην περιοχή προκειμένου να πωλούν τα όπλα τους και έτσι η εθνική οικονομία να στερείται παραραγωγικών πόρων.
Οι αντάρτες ήταν πατριώτες οι Χίτες ήταν τσάτσοι των εκάστοτε κατακτητών΄
Πάντα υπάρχουν δύο μέρη,
σημασία έχει σε ποιά μεριά τοποθετείς τον ευατό σου.....
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια