Η έντεχνη ιδεολογία έχασε, κατά καιρούς, τη λεπτή, μεταξένια υφή της και πέρασε από τα ταπεινά ρακόμελα στις αγχόνες.
Δεύτερες Σκέψεις

Τα ρακόμελα και οι αγχόνες

Έντεχνο: το πρώτο εργαστήριο για το πάντρεμα των δύο εθνικισμών, του συντηρητικού και του προοδευτικού.

Η Αφροδίτη Μάνου επιτέθηκε, λοιπόν, στο «τέρας Σόιμπλε» και τα λόγια της στο Facebook έγιναν, όπως θα περίμενε κανείς, ένα από τα θέματα των ημερών. Σκάνδαλο κακολογίας για κάποιους, δείγμα ελεύθερου λόγου για πολλούς άλλους – για τους περισσότερους. Όμως, οι πιο πολλές από τις αντιδράσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας στάθηκαν στη συγκεκριμένη τραγουδίστρια και στο ύφος των λόγων της. Έμεινε έτσι στη σκιά αυτό το οποίο ξεπερνάει τις ιδιορρυθμίες ενός υβριστικού στάτους. Τα φώτα έπεσαν σε μια παρεκτροπή, ενώ το πρόβλημα είναι η ίδια η ιδεολογία του έντεχνου, η οποία, εδώ και πολλές δεκαετίες, καθαγιάζει τη ρητορική του δίκαιου ελληνικού παραπόνου. Έτσι, λέω πως τα όσα έγραψε η Μάνου για τον Σόιμπλε μπορεί να θεωρηθούν έσχατη και ακραία κατάληξη των διάσημων στίχων από το τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου:

 

Προσκυνώ τη χάρη σου, λαέ μου,
σκύβω το κεφάλι στα μαρτύριά σου
και θαυμάζω, λαέ μου, τα έργα σου.

 

Σαν εκδοχή από την εποχή της Αγανάκτησης – με όλο το φραστικό όργιο που έχει αποδεσμευτεί στον αέρα τα χρόνια αυτά. Στην ουσία, όμως, έχουμε την επανάληψη της βεβαιότητας ότι τα παραπονεμένα και θυμωμένα λόγια μας ριζώνουν σε ένα «άδικο» που φυσικά το «ζούμε από τη κούνια μας». Δίχως λυρικές περιφράσεις πια, η έντεχνη ευαισθησία φανερώνει τον έρωτά της με την εικόνα του λαού-θύματος που το βασανίζουν οι ξένες δυνάμεις.


Δεν αναφέρομαι εδώ στην αισθητική ποιότητα ενός μουσικού ιδιώματος. Στην πρωταρχική ορμή του, ιδιαίτερα τις πρώτες μεταπολιτευτικές στιγμές, γεννήθηκαν πολύ σημαντικά τραγούδια και εξαιρετικές ερμηνείες: ο Μεράντζας, ο Πανδής, η Μαρία Δημητριάδη και τόσοι άλλοι. Ακόμα και όσοι δεν το ακολουθήσαμε ως πιστοί ακροατές, σταθήκαμε συγκινημένα σε επιμέρους στιγμές και παραδείγματα. Ταλέντα, ενέργεια, ποιητικό αποτέλεσμα, όλα αυτά είναι παρόντα σε τούτη την υπο-ήπειρο του ελληνικού τραγουδιού, παρά την οίηση και τις κουραστικές πόζες που εμφανίστηκαν στη συνέχεια.


Γύρω, όμως, από την υπόθεση του «έντεχνου» συγκροτήθηκε ένας ολόκληρος ιδεολογικός μηχανισμός. Είτε στις αμιγώς πολιτικές της εκδοχές είτε στην πιο μελαγχολική και περιπαθή μετεξέλιξή της, η ιδεολογία του έντεχνου θα ακουμπήσει ευλαβικά το είδωλο του υπό διωγμόν Έλληνα. Τον εξορίζουν, τάχα, από τη γλώσσα του, του στερούν την πατρίδα του, θέλουν να τον μετατρέψουν σε υποχείριο της νέας τάξης πραγμάτων. Ποιοι; Μα, οι «αφέντες», οι ξένοι δυνάστες, το Σύστημα. Οι κατεξοχήν άνθρωποι των μικροσυστημάτων θα γίνουν οι κατά φαντασίαν αντιφρονούντες του Συστήματος.

 

H Aφροδίτη Μάνου. Φωτ.: ΥοuTube

 

Το έντεχνο ως υποείδος μπορεί να αρέσει ή όχι. Το ότι δεν αρκέστηκε εκεί και ορέχτηκε τον ρόλο της ποιητικής και πολιτικής πρωτοπορίας για πεφωτισμένους μικροαστούς, αυτό στάθηκε μοιραίο. Και η ανάρτηση της Αφροδίτης Μάνου είναι απλώς ένα ελατήριο που τινάζεται κάνοντας κρότο. Τίποτα περισσότερο, πέρα από την καταγγελία της μπαρμπαριάς και των Φράγκων


Μια υπόθεση των μικροαστικών μερίδων και ιδιαίτερα των πτυχιούχων της Μεταπολίτευσης (γιατί και το έντεχνο είναι μια υπόθεση κατά βάση μεσοαστική) κολάκευσε την «αντιστασιακή» ποιητική φλέβα εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Σε μια κοινωνία που δανειζόταν τα σχήματα της σύγχρονης ζωής και αντλούσε ηδονές από τους εξαμερικανισμούς της (αρκεί να έμεναν ανομολόγητοι), έδωσε το άλλοθι της ποιοτικής διαφοράς. Η ιδεολογία του έντεχνου έγινε έτσι το πρώτο εργαστήριο για το πάντρεμα των δύο εθνικισμών, του συντηρητικού και του προοδευτικού.


Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που οι ιμάντες του έντεχνου προσκολλήθηκαν στο ΠΑΣΟΚ (αρχικά) και στο ΚΚΕ σε βάθος χρόνου και έως σήμερα. Δεν είναι θέμα κομματικής ταύτισης, ούτε καν πολιτικής ευαισθησίας. Απλώς εκεί, σε μια ορισμένη παραδοσιακή ή, μάλλον, παραδοσιακότροπη και κρατικιστική Αριστερά ο έντεχνος καλλιτέχνης αναζητούσε ένα σταθερό κοινό που μπορεί να μην του άρεσαν η Ευρώπη και τα πολιτιστικά «υποπροϊόντα» της παγκοσμιοποίησης.


Ο αντι-ευρωπαϊσμός, η λιγοθυμιά με την ιθαγένεια, η Ανατολή και οι ρίζες, όλα αυτά τα μοτίβα βρήκαν τους τόνους και τις ρίμες τους. Δέθηκαν αρμονικά με την αφ' υψηλού περιφρόνηση γι' αυτό που γινόταν η μπανάλ, υλιστική Ελλάδα της ευημερίας. Με κάποιες εύλογες ενοχές για τις ασχήμιες και τις αποτυχίες των εκσυγχρονισμών μας.

Στη θέση της απλής τραγουδοποιίας (που είναι μεγάλη υπόθεση, ακριβώς επειδή παραμένει απλή) σμιλεύτηκε μια εθνική ιδεολογία με αλυτρωτικές αξιώσεις: το προς λύτρωση δεν ήταν πια η πόλη ή ένας τόπος αλλά η ίδια η ψυχή του νεοέλληνα. Ήταν το βίωμα που υποτίθεται πως γύρευε εκδίκηση, όπως και τα όνειρα στο γνωστό σύνθημα.


Το βίωμα της κρίσης ως δωρεάν συναισθηματισμός κάλυψε τα ερωτήματα. Σκέπασε τα πάντα κάτω από την ομίχλη του «άδικου» και του «δίκιου». Και ύστερα ήρθε και το τέλος των ενδοιασμών για το τι μπορεί να ειπωθεί δημόσια. Τα μαρτύρια του λαού υπαγόρευαν στον καλλιτέχνη το καθήκον να ευχηθεί το γκρεμνοτσάκισμα του κακού σακάτη. Η έντεχνη ιδεολογία έχασε, κατά καιρούς, τη λεπτή, μεταξένια υφή της και πέρασε από τα ταπεινά ρακόμελα στις αγχόνες.


Σφηνώθηκε η ιδέα πως κάθε τραγουδιστής είναι κάτι παραπάνω από ερμηνευτής. Πως είναι κάτι ποιοτικά υπέρτερο από το ποπ εφήμερο και κάτι ανώτερο από έναν συνομιλητή εύθραυστων, ατομικών κόσμων. Αυτή ακριβώς η μεγαλομανία γύρω από το αυθεντικά λαϊκό και το ξεχωριστά αισθαντικό κατασκεύασε το έντεχνο ως μαζικό υποκατάστατο του προοδευτικού πολιτισμού.


Από κει και πέρα, όμως, υπάρχουν πάντα οι σημαντικοί καλλιτέχνες, τα όμορφα τραγούδια, οι κοινότητες μνήμης και οι ανώδυνες νοσταλγίες που μας παρηγορούν. Υπάρχουν οι δίσκοι, τα ονόματα, οι ημερομηνίες που συγκρατούμε ή τις έχουμε ξεχάσει και μας τις υπενθυμίζει η φιλόστοργος Google.


Το έντεχνο ως υποείδος μπορεί να αρέσει ή όχι. Το ότι δεν αρκέστηκε εκεί και ορέχτηκε τον ρόλο της ποιητικής και πολιτικής πρωτοπορίας για πεφωτισμένους μικροαστούς, αυτό στάθηκε μοιραίο. Και η ανάρτηση της Αφροδίτης Μάνου είναι απλώς ένα ελατήριο που τινάζεται κάνοντας κρότο. Τίποτα περισσότερο, πέρα από την καταγγελία της μπαρμπαριάς και των Φράγκων.

 

12 Σχόλια
Double Helix 8.6.2017 | 10:44
Έξοχο άρθρο. Κάποια στιγμή πρέπει να γίνεται διαχωρισμός του καλλιτέχνη από τον άνθρωπο/χαρακτήρα. Δεν γίνεται να παίρνει κάποιος πιστοποιητικό ορθών πολιτικών φρονημάτων μόνο και μόνο επειδή ερμηνεύει συγκεκριμένα τραγούδια.
caravan 9.6.2017 | 15:01
Αν κάτι αξίζει να μας μείνει επιπλέον είναι ότι αυτό που λες δεν αφορά μόνο τους ερμηνευτές συγκεκριμένων τραγουδιών αλλά κυρίως το ακροατήριο που δηλώνει περισπούδαστα ότι ακούει συγκεκριμένα τραγούδια (κι ερμηνευτές)...
avatar
atman 8.6.2017 | 19:53
Θα χαρακτηριζα τον ορο εθνολαικισμο και το δήθεν αφηγημα του αριστερου κ καλα εθνικισμου ως λογικη ακροβασια. Η σημερινη αριστερά κ η εντεχνη ιδιως ειναι εντονα αντιεθνοκρατικη μη πω εθνομηδενιστικη υποστηριζει πληρως ανοικτά συνορα (αν κ κλειστα σπίτια η μανου μενει ψυχικο πχ) δεν έχει κανενα πρόβλημα με μη ελεγξιμη μεταναστευση ειναι πληρως αποδομητικη ως την ελληνικη εθνική ταυτοτητα κλπ κλπ. Με λιγα λογια η αμορφωσιά τους εχει χτυπησει κοκκινο κ εχουν μπλεξει ρα μπουτια τους... Ωστοσο η ταμπελα του εθνολαικισμου αν κ βολικη δεν περιγράφει σωστα το θεμα. Θα ελεγα η σωστη λεξη ειναι αντιευρωπαικολαικιστικη η μεσανατολικολαικιστικη. Οπως το λεει περιγραφικα ενα μηδενιστικο σύνθημα των εξαρχειων εξω οι τουριστες μεσα οι μεταναστες.
avatar
boxer 9.6.2017 | 12:13
Το έντεχνο είναι το χειρότερο είδος της νεοελληνικής μουσικής. Στάζει απόρριψη, μιζέρια και κατάθλιψη.
Η ελληνική μουσική ποτέ δεν έβγαζε τόση θλίψη, με εξαίρεση τα σπαρακτικά τραγούδια της Βάνου το 60 - που δεν συγκρίνονται με τις καταθλιπτικές αηδίες που κυκλοφορούν στις μέρες μας.
Στο παρελθόν ακόμα και τραγούδια που είχαν σαν θέμα ένα χωρισμό, ή μια ερωτική διαφωνία για παράδειγμα μπορούσαν να είναι χαρούμενα. Μοσχολιού, Βογιατζής, Δούκισσα, Κόκοτας, Ξαρχάκος, Μαρκόπουλος, Μούτσης, τραγουδιστές και συνθέτες έγραφαν και ερμήνευαν μικρά αριστουργήματα, βγάζοντας χαρά και αισιοδοξία με χαρούμενους ρυθμούς και ερμηνείες.
Το έντεχνο εφευρέθηκε για να αντισταθμίσει τις ξενόφερτες μαστουρωμένες ροκ μπαλάντες του 70 και του 80. Τραγούδια που δεν μπορούσαν να δεχτεί το πολυπληθές αριστερίζον και "αντιστασιακό" κοινό της Μεταπολίτευσης που απέρριπτε ότι ερχόταν από την Δύση.
Αυτά λοιπόν τα τραγούδια έπρεπε να τραγουδηθούν και από συγκεκριμένους καλλιτέχνες. Που είχαν ίδια ιδεολογία και ίδιες πεποιθήσεις. Αλλά οι εποχές αλλάζουν. Το έντεχνο και οι υπηρετούντες αυτό, σε λίγα χρόνια θα είναι ένα θλιβερό παρελθόν.
caravan 9.6.2017 | 15:00
Το άρθρο σας είναι (όπως σχεδόν πάντα) καίριο και ευγενώς ανελέητο. Και όσο οι άνθρωποι επιζητούν να τους αναγνωριστεί "επίπεδο" μέσω των επιλογών τους σε θέματα κουλτούρας η κιτσο-ποίηση (οποιουδήποτε υπο-είδους και σε οποιοδήποτε πεδίο τέχνης) ελλοχεύει.
avatar
Ανώνυμος/η 9.6.2017 | 15:37
Περίεργο άρθρο με περίεργες συνδέσεις. Πρώτα πρώτα δεν καταλαβαίνω πως τσουβαλιαζετε ανθρώπους επειδή τυχαίνει το είδος που δουλεύουν να μοιάζει
Στην πράξη πιστεύω πως τίποτα από όσα λέτε δε στέκει. Το αντίθετο θα έλεγα. Οι πιο πολλοί από τους εντεχνους κάθε φορά που κάνουν δηλώσεις απομακρύνονται όλο και πιο πολύ από το στάτους που τους τοποθετείτε. Πχ σαββοπουλος πχ θηβαιος.. θα μπορούσα να πω κι άλλους δεν έχει νόημα. Πιάσετε τη δήλωση μιας τραγουδίστριας την τοποθετησατε στους εντεχνους αυθαίρετα συνδεσατε την πολιτική μεενα συγκεκριμένο είδος λες και τα όσα είπε εκφράζουν σύσσωμη την ελληνική μουσική σκηνή. Έντεχνο κάνει κι ο περιδης. Να τον βάλουμε κι αυτόν μέσα; Έλεος κάπου. Όσο για το φίλο που έχει συνδέσει τον μουτση κ τη μοσχολιου με την αισιόδοξη πλευρα της ζωής ε τι να πω...
avatar
boxer 9.6.2017 | 19:18
H Mοσχολιού τραγουδούσε τον χωρισμό με το χαρούμενο Παει παει παει και δεν γυρίζει πια. Δεν κυλιόταν στα πατώματα, δεν έψαχνε κομμένα ντεπόν στα σεντόνια ούτε έπινε το Βόσπορο.
avatar
Ανώνυμος/η 9.6.2017 | 22:56
Επίσης τραγουδούσε μιλώ για τα παιδιά μου και ιδρωνω, να χα τα φτερά σου περιστέρι μου, υπάρχουν άνθρωποι που ζουν μοναχοι, παλικαρακι που λιωσα, πέτρα την πέτρα, με τι καρδιά να σ αποχαιρέτισω.... πρέπει να πω κι άλλα που μπροστά τους ο βοσπορος μοιάζει εύθυμο προσκοπικό;;; Για μουτση και ξαρχακο δεν αρχίζω καθόλου θα τελειώσω αύριο. Όταν μιλάμε να ξέρουμε και τι λέμε. Τη μοσχολιου δεν τη χαρακτήριζε το άσπρα κόκκινα κίτρινα μπλε δε με παίρνεται καλέ.
Το τσουβαλιασμα πάντα είναι άστοχο. Σε λίγο θα ψάχνουμε τη συνομωσία των εν τεχνών. Κάπου να επικρατεί ή λογικη. Αυτό μόνο.
avatar
Nina F. 10.6.2017 | 10:26
Υπέροχο σχόλιο!
Κάποτε τά έκανα όλα αυτά, αλλά έκοψα τό έντεχνο καί βρήκα τήν υγειά μου!
avatar
Ανώνυμος/η 9.6.2017 | 23:23
Και τέλος μπόξερ δεν καταλαβαίνω γιατί στην ευχή πρέπει μόνιμα να διαφωνουμε. Δεν είχα προσέξει πως εσύ εγραψες το σχόλιο στο λόγο μου,αν το είχα δει δε θα έγραφα τίποτα για μοσχολιου ή μουτση. Έχω βαρεθεί να διαφωνουμε κυρίως γιατί κατά τα άλλα είσαι από τους σχολιαστές που συμπαθω. Αν εξαιρέσεις το 90% των περιπτώσεων που διαφωνουμε ριζικά κατά τα άλλα μία χαρά τα λες. Πάντως θα συμωνησεις πως έχουμε καταντήσει αηδία πλέον. Εγώ μας βαρέθηκα :-)
avatar
boxer 10.6.2017 | 00:10
Εγώ δεν βαριέμαι να διαφωνώ με ενδιαφέροντες και μορφωμένους ανθρώπους.
avatar
Ανώνυμος/η 10.6.2017 | 01:28
Ενδιαφέροντες να το δεχτώ γούστα ειν αυτά..
Μορφωμένους;; κλαίω ο Βέλτσος :-)
Πάρε κι αυτό που με το Μούτση που τον μελέτησες σήμερα έγινες αφορμή να το θυμηθώ μετά απο χρόνια και ζαμάνια
https://youtu.be/XxmeLSDdE4U

αντε καληνύχτα και εις άλλα με υγεία...
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια

PRINT ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE ΔΗΜΟΦΙΛΗ