Η μικρή πιάτσα παράγει αγανακτισμένες παρέες ή στρατόπεδα που επιτηρούν την περίμετρό τους μήπως και κάποιος πάρει στραβή θέση.
Δεύτερες Σκέψεις

Ελληνικές πιάτσες και ανεξαρτησία γνώμης

Το κακό με τις μικρές πιάτσες είναι ότι η κίνηση των ιδεών και η αντίκρουση απόψεων παίρνει έναν χαρακτήρα «προσωπικής επίθεσης». Οι άνθρωποι μπερδεύουν την κριτική που τους ασκείται με προσωπικούς λογαριασμούς ή ψυχολογικά απωθημένα

Η ελληνική πιάτσα είναι μικρή. Παραπέμπει σε μια μεγάλη οικογένεια παρά στην απρόσωπη, καπιταλιστική μεγαλούπολη που τόσες αρνητικές αντιδράσεις ξεσηκώνει από παλιά στους διανοούμενους και στους καλλιτέχνες.


Το κακό με τις μικρές πιάτσες είναι ότι η κίνηση των ιδεών και η αντίκρουση απόψεων παίρνει έναν χαρακτήρα «προσωπικής επίθεσης». Οι άνθρωποι μπερδεύουν την κριτική που τους ασκείται με προσωπικούς λογαριασμούς ή ψυχολογικά απωθημένα. Καθένας σπεύδει να αναγνωρίσει τον εαυτό του πίσω από μια φράση που υποτίθεται ότι τον φωτογραφίζει.


Η μικρή πιάτσα παράγει αγανακτισμένες παρέες ή στρατόπεδα που επιτηρούν την περίμετρό τους μήπως και κάποιος πάρει στραβή θέση.

 

Το κακό με τις μικρές πιάτσες είναι ότι η κίνηση των ιδεών και η αντίκρουση απόψεων παίρνει έναν χαρακτήρα «προσωπικής επίθεσης». Οι άνθρωποι μπερδεύουν την κριτική που τους ασκείται με προσωπικούς λογαριασμούς ή ψυχολογικά απωθημένα. Καθένας σπεύδει να αναγνωρίσει τον εαυτό του πίσω από μια φράση που υποτίθεται ότι τον φωτογραφίζει.


Γι' αυτό και πολλές κουβέντες περί κοινότητας στην Ελλάδα μοιάζουν εξαιρετικά αφηρημένες. Αναζητούν μια κοινότητα που σέβεται την ατομική διαφωνία ή μια κοινότητα που τάχα προστατεύει, χωρίς να επιβάλλει ήθη συμμόρφωσης.

 

Μεγάλες λυρικές λέξεις παραγνωρίζουν έτσι τη σκληρή πραγματικότητα, ότι οι κοινότητες ή μάλλον οι παρέες λειτουργούν ως τα πιο παραφουσκωμένα Εγώ, τα πιο εγωιστικά άτομα: δεν ανέχονται παρασπονδίες, δεν συγχωρούν αποστασίες ούτε τυχόν ανοίγματα σε άλλες, «αντίπαλες» παρέες.

 

Φυσικά, η ελληνική πιάτσα έχει και τις αρετές της. Μαθαίνεις πολλά για τον διπλανό σου, για τον συνάδελφο, για τον «ανταγωνιστή», έστω για λόγους αδιακρισίας.

 

Εφόσον οι ιδέες και η συζήτηση για τις ιδέες δεν ενδιαφέρουν και τόσο, τα πρόσωπα και τα χούγια τους περνούν σε πρώτο πλάνο: έτσι αποκτά ένταση το παιχνίδι της επικοινωνίας, γιατί συχνά ενώνεται εις σάρκα μία με το πανάρχαιο και ακμαίο άθλημα του κουτσομπολιού. Η θερμή κοινωνικότητα, ακόμα και αν έχει τραυματιστεί από την ψηφιακή πολυδιάσπαση, είναι ακόμα σε ισχύ.

 
Νομίζω όμως πως το τελικό άθροισμα είναι αρνητικό, όταν, αντί να μιλάμε για διαφωνίες σε συλλογισμούς και επιχειρήματα, φαίνεται πως αντιδικούμε με κάποιους που δεν συμπαθούμε ή ότι κολακεύουμε αυτούς που μας αρέσουν και μας συμφέρει η κολακεία τους.

 

Με μια κουβέντα, βολευόμαστε να τα φέρνουμε όλα στο μέτρο των προσωπικών μας αισθημάτων. Συνηθίσαμε έτσι να αυτολογοκρινόμαστε για να μην πληγώσουμε κάποιον, για να μη χαλάσουμε την τάξη των πραγμάτων. Γύρω μας αναδύεται μια κοινωνία έτοιμη για βρισιές ή για εγκωμιαστικές πόζες. Τα στρατόπεδα δεν είναι πια οι μεγάλες παρατάξεις αλλά σχηματισμοί μάχης πιο ευέλικτοι και, παρ' όλα αυτά, εξίσου ευάλωτοι στον αυταρχισμό.


Το θέμα, φυσικά, δεν είναι να αρνηθεί κανείς τις «παρέες» που προβάλλουν προτιμήσεις και κοινά γούστα. Πιο ενδιαφέρον και δύσκολο είναι να συντηρήσει κανείς απόσταση από τους συναισθηματικούς εκβιασμούς που ασκούν και οι καλύτερες οικογένειες.


Καμιά φορά βλέπει κανείς πως αντιδρούν κάποιοι όταν, ας πούμε, ένας από τον «προοδευτικό χώρο» ψελλίσει κάτι συντηρητικό, παλιομοδίτικο ή εθνοκεντρικό. Τον αντιμετωπίζουν σαν να κάνει έγκλημα καθοσιώσεως. Δεν ακούγεται αυτό που λέει παρά μόνο αποφασίζεται με συνοπτικές διαδικασίες η ενοχή του και οι ύποπτοι λόγοι για την παρέκκλισή του.


Το ίδιο όμως έχει συμβεί αυτό τον καιρό και με όσους φιλελεύθερους-συντηρητικούς είπαν κάτι πιο θετικό για τη Συμφωνία των Πρεσπών ή μάλλον για την επίλυση του Μακεδονικού. Και αυτοί χρεώθηκαν ύποπτη λοξοδρόμηση προς τον ΣΥΡΙΖΑ, λες και δεν διαθέτουν σκέψη και κρίση ατομική.

 

Οι άνθρωποι καλούνται συστηματικά να γίνουν αρεστοί εις βάρος των όσων πιστεύουν πραγματικά. Οι αριστεροί πρέπει, ας πούμε, να μην τραυματίζουν την πεφιλημένη Κόρη «Αριστερά», οι δεξιοί να μη βάζουν εμπόδια στον δρόμο του κόμματός τους για την εξουσία, οι κεντρώοι να προσποιηθούν πως συμμερίζονται τους μακεδονομάχους (μήπως ξανατραβήξουν πίσω λαϊκό κόσμο).

 

Και έχουμε φτάσει στο σημείο ακόμα και κάθε αναρχικός να οφείλει θαυμασμό στον Ρουβίκωνα και στον κοινότοπο λαϊκισμό με εσάνς αναρχίας.

 
Από τη μία, όλα σχεδόν εμφανίζονται ως προσωπικές διαμάχες ή παρεΐστικα σχίσματα. Η μικρή πιάτσα ζητάει τον λόγο αν κάτι απ' όσα λες δεν συντονίζεται με τις καθημερινές, επίσημες γνωματεύσεις της.

 

Μέσα στην κρίση, αυτή η αυτοαναφορική μιζέρια των «κοινοτήτων» έγινε περισσότερο έντονη και αδιάλλακτη. Και, αν σταθούμε με ψυχραιμία στο φαινόμενο, πρέπει να πούμε πως κανένας κοινωνικοπολιτικός χώρος δεν έμεινε αλώβητος.

 

Αντιθέτως, επειδή η κρίση γιγάντωσε το αίσθημα ανασφάλειας των ατόμων –ακόμα και των πιο ισχυρών ή λιγότερο ευάλωτων‒, η αναζήτηση της επιδοκιμασίας της «παρέας» έγινε εντονότερη. Ο φόβος της απόταξης και της διαγραφής μεγεθύνθηκε στο φως της διάλυσης των βεβαιοτήτων για το αύριο.

 

Η ρευστοποίηση πολλών από τις σταθερές του βίου έφεραν ένα κύμα πρωτόγονων δογματισμών και έναν μεταμοντέρνο, «άτυπο» σταλινισμό. Ελάχιστοι μπορεί να πουν ότι έχουν μείνει ανέπαφοι από αυτό το κύμα ανασφαλούς αναδίπλωσης στους μικρο-εμφυλίους της εποχής.


Γι' αυτό χρειάζεται μαθητεία στην ανεξαρτησία γνώμης και απομυθοποίηση της «μικρής πιάτσας». Είναι μια αλήθεια ανάμεσα στις άλλες, όχι ο νόμος που θα καθορίσει τι σκεφτόμαστε και τι πρέπει να λέμε προς τα έξω.

Δεύτερες Σκέψεις
7 Σχόλια
avatar
Γράφων 5.7.2018 | 12:53
Η πλειοψηφία των μεγάλων Ελλήνων, από τον Ρήγα Φεραίο στον Τσιφόρο και από τον παλαιό τον Νεφελούδη στον Βάρναλη ή από τον Λογοθετίδη στον Μιχάλη Σουγιουλτζόγλου (Σουγιούλ) και από τον Ελευθέριο Βενιζέλο στον Καβάφη, δεν ήταν από αυτό που βαφτίζουμε Ελληνική Δημοκρατία (ή παλιότερα Βασίλειον της Ελλάδος), από την μητροπολιτική Ελλάδα.

Ανάσαναν έξω από τα στενά μωραΐτικα και ρουμελιώτικα όρια αυτής της καταπιεστικής επικράτειας που βασικά βγάζει κοκορέτσι, τραχανά και φέτα. Άντε και κανέναν φωτισμένο Αρκάδα.

Τοπικισμός; Όχι. Το κράτος των Ελλήνων είναι τόσο μικρονοϊκό όσο και οι ίδιοι. Οι Έλληνες θέλουν ή αχανείς κρατικές οντότητες (Βυζάντιο, ελληνιστικά κράτη, οθωμανική αυτοκρατορία) ή αυτόνομες (πόλεις-κράτη, το χωριό τους, την ιδιαίτερη πατρίδα τους, όπως λέγανε μέχρι πρόσφατα). Θέλουν ή χώρο ή τον χώρο τους. Αυτός ο μεσόχωρος που ζούμε από το 1830 και δώθε είναι λίγο της καταπίεσης. Δεν μας πάει σαν ψυχοσύνθεση.

Γι' αυτό και η μιζέρια. Είναι τόσο μικρός ο χώρος ώστε πέφτουμε ο ένας πάνω στον άλλο και καθόλου μεγάλος για να μας μεγαλώσει το μυαλό μας. Οι πόλεις-κράτη είχαν καθοριστικά μικρές επικράτειες και βοήθησαν τον κόσμο να φύγει. Να απλωθεί.

Η μεταπολεμική Ελλάδα έχει μπολιαστεί και με το μικρόβιο της αριστερής μιζέριας: απεχθάνεται κάθε ελίτ, διότι είναι "ταξική", δημιουργεί ιεράρχηση. Υπάρχει χώρος, χώρα, ομάδα που να προοδεύει χωρίς ελίτ; Χωρίς ηγέτες;

Είναι σαν την μέρα της μαρμότας. Κάθε μέρα πρέπει να ξαναμάθεις τα πάντα. Να ξεκινήσεις από το μηδέν. Και εμείς ξεκινάμε από το μηδέν κάθε λίγο και λιγάκι διότι έχουμε μάθει να μην μαθαίνουμε τίποτα από τους άλλους. Γεννηθήκαμε γνωρίζοντας τα πάντα. Πως να μην το πάρουμε προσωπικά;
avatar
Μαύρος Γάτος 5.7.2018 | 17:02
"το μικρόβιο της αριστερής μιζέριας: απεχθάνεται κάθε ελίτ, διότι είναι "ταξική", δημιουργεί ιεράρχηση."

Εντελώς πληροφοριακά, μεγάλο μέρος της πνευματικής των δεκαετιών 30 ως 70 ήταν αριστερή. (Δεν είναι άλλοτε τυχαίο ότι ο Οκτάβιος Μερλιέ, ο Γάλλος πρέσβης τη δεκαετία του 40 φόρτωσε στο Ματαρόα μια ολόκληρη καραβιά νέων αριστερών διανοούμενων και καλλιτεχνών για να τους σώσει από την καταστολή που διαφαινόταν στα πλαίσια του εμφυλίου). Από αυτήν ακριβώς την ελίτ στις φυλακές και στις εξορίες μορφώθηκε μεγάλος αριθμός λαϊκών ανθρώπων (συναναστρεφόμουν για χρόνια ηλικιωμένο Μακρονησιώτη, απόφοιτο δημοτικού, λάτρη του Ηρώδειου και του καλού θεάτρου, απαιτητικό αναγνώστη λογοτεχνίας και δοκιμίου, ο οποίος μπορούσε να συμμετέχει ισότιμα σε υψηλού επιπέδου συζητήσεις με πτυχιούχους). Και η αστή, φανατικά δεξιά μητέρα μου πάντα αναρωτιόταν πως είναι δυνατόν σχεδόν όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι που εκτιμούσε να ανήκουν στο ΚΚΕ Εσωτερικού...
Να μην ξεχνάμε και τις απόψεις του Γκράμσι περί επιδίωξης της πολιτιστικής ηγεμονίας της αριστεράς (προφανώς μέσα από μια "ελίτ"). Αρα, δεν είναι "όλη" η αριστερά που απεχθάνεται "κάθε" ελίτ...

Απλά, εσύ τσουβαλιάζεις για λόγους ευκολίας και εντυπωσιασμού όλες τις ελίτ μαζί, την οικονομική, την πολιτική (των οικογενειών των τοπικών "τζακιών" ή "προυχόντων" και την τεχνοκρατική ελίτ) και την πνευματική.
avatar
atman 5.7.2018 | 18:12
Αν και θα μπορουσε να πει κανεις "μα και ποιος δεν ηταν τοτε" στην πραγματικοτητα εχει υπερτιμηθει το ποσοι διανουμενοι αυτης της εποχης ηταν αριστεροι. Ενας ακομα μυθος της Ελληνικης αριστερα (με την εξαιρεση του Ματαροα)
Προσφατα αναρωτιοταν καποια, μα ποιους διανοουμενους εβγαλε η "αμορφωτη δεξια";;; ολοι αριστεροι ηταν.

το οτι ελυτης σεφερης χατζηδακης κλπ κλπ θα στριφογυριζαν δεν εχει καμια σημασια. Ο μυθος να ειναι καλα.
avatar
Γράφων 5.7.2018 | 23:52
Κανεις το ίδιο λογικό σφάλμα που κάναν και οι χουνταιοι. Αλλά αν δεν έκανες λογικά σφάλματα δεν θα ήσουν θρήσκος της αριστεράς...

Έτσι όπως δεν είμαστε αρχαιοι Σπαρτιάτες αλλα είμαστε Βυζαντινοί (το άμεσο παρελθόν είναι πιο επιδραστικό απο το απώτερο) έτσι δεν μπορεί να είναι σημείο αναφοράς η γενιά του '30 και όχι η γενιά του '60...

Είτε σαρεσει είτε όχι αριστερά έχουμε κυβερνηθεί τα τελευταία 40 χρόνια. Ωρίμασε και πάρε τις ευθύνες που σου πρεπουν. Σταμάτα να νιώθεις αδικημένη μειοψηφία.

Η σύγχρονη αριστερά μισεί τις ελίτ.
avatar
Γράφων 6.7.2018 | 10:05
ΥΓ Αναφορικά με το τσουβάλιασμα:
πες μου ποια ελίτ (οικονομική, πολιτιστική, κοινωνική, θρησκευτική, πολιτική, τεχνοκρατική) έγινε σεβαστή στην ΕΣΣΔ έξω από αυτήν του Κόμματος.

Μην αρχίσεις να γράφεις κατεβατά. Μόνο πες μου: η τάδε ελίτ έγινε σεβαστή.

Ευχαριστώ.
avatar
Μαύρος Γάτος 5.7.2018 | 17:04
Α ναι, κατά τα άλλα, συμφωνώ με τις 4 πρώτες παραγράφους σου, καθώς και με την 6η
avatar
Nikos Ni. 5.7.2018 | 16:26
"αυτή η αυτοαναφορική μιζέρια των «κοινοτήτων» . Και, αν σταθούμε με ψυχραιμία στο φαινόμενο, πρέπει να πούμε πως κανένας κοινωνικοπολιτικός χώρος δεν έμεινε αλώβητος"

Η καρδια του φαινομενου: η αυτοαναφορική (μιζερη) ψευδαισθηση
Και οχι μονο κανενας χωρος αλλά και κανενας μας... Δυσκολη εξίσωση προς επιλυση...

Αλλο ενα πολιτικο-ψυχογραφημα . Υπεροχο αρθρο.
Πρέπει να είστε μέλος για να αναρτήσετε σχόλια

PRINT ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE ΔΗΜΟΦΙΛΗ