Φοβάμαι, όμως, ότι σε μεγάλο βαθμό αρνούμαστε πάλι να δούμε αυτήν τη χώρα όπως είναι.
Δεύτερες Σκέψεις

H XΩΡΑ όπως ΕΙΝΑΙ

Το σχήμα της αιώνιας κακοδαιμονίας του Έλληνα είναι η πίσω πλευρά ενός μπανάλ εθνικισμού

Μπαίνουμε, λοιπόν, στο φθινόπωρο του 2018 με προεκλογικούς-υποσχετικούς τόνους, με την «πολιτική αντιπαράθεση στα ύψη», όπως λέει η τυποποιημένη γλώσσα του ρεπορτάζ. Το θέμα, όμως, είναι να δούμε τη χώρα όπως είναι. Δανείζομαι, ασυγχώρητα ίσως, τον ωραίο τίτλο από το μυθιστόρημα του Ρίτσαρντ Φορντ γιατί μου φαίνεται ότι δείχνει έναν δρόμο. Δεν έχει μέσα του το «πρέπει» ή το «κάνε αυτό», ωστόσο υπονοεί μια εμπειρία αλήθειας. Σαν να μας λέει πως αν δεν κατονομάζεις το κακό, αν εμπορεύεσαι απλώς ευφημισμούς ή αν κρύβεσαι στα κειμήλια της ιστορίας σου, δεν μπορείς να μετουσιώσεις τη σωρευμένη εμπειρία σε καινούργια πράξη.


Φοβάμαι, όμως, ότι σε μεγάλο βαθμό αρνούμαστε πάλι να δούμε αυτήν τη χώρα όπως είναι. Ψάχνουμε χλωμά είδωλα παλιότερων εποχών, μια δεκαετία του '90 έστω χωρίς το γκλάμουρ, έναν φανταστικό καπιταλιστικό δυναμισμό ή έναν επιδοματικό «προοδευτισμό» με παλιομοδίτικα συνθήματα. Από τις πιο διαφορετικές πλευρές στήνονται ταυτότητες που δεν δέχονται κριτική ούτε αντιρρήσεις.

 

Να δούμε τη χώρα όπως είναι δεν σημαίνει να βολευτούμε στο σχήμα της αιώνιας κακοδαιμονίας του Έλληνα. Αυτό το σχήμα είναι η πίσω πλευρά του μπανάλ εθνικισμού. Ούτε αιώνια και κληρονομική αρρώστια η Ελλάδα ούτε κληρονομικό χάρισμα και μεταφυσική αθωότητα το έθνος μας.


Εξακολουθεί ο γνωστός φόβος ότι η αυτοκριτική σε δείχνει αδύναμο και σε κάνει ευάλωτο. Κι έπειτα μπερδεύεται συχνά η αλήθεια με το αυτομαστίγωμα και μ' εκείνη την παλιά «κριτική του Έλληνα» που μένει στα επιδερμικά συλλογικά κουσούρια. Από την άλλη, όμως, είναι καλό να χωρίζουν οι δρόμοι της πολιτικής ως επαγγέλματος (σεβαστού και πολύτιμου) και της δουλειάς όλων των άλλων που γράφουμε και μιλάμε. Θέλω να πω ότι δεν είμαστε υποχρεωμένοι να σεβόμαστε την ανάγκη των πολιτικών ελίτ για ευφημισμούς και λεκτικά παιχνίδια που δεν αφήνουν κανέναν δυσαρεστημένο. Όταν, για παράδειγμα, όλοι ξέρουμε ότι ένα πολύ μεγάλο τμήμα των πολιτών της χώρας μας δηλώνει πάντα εισοδήματα των τριών και πέντε χιλιάδων ευρώ (και ανάμεσα σε αυτούς πολλοί γιατροί, μηχανικοί, εστιάτορες κ.λπ.), ξέρουμε στην ουσία πως συνεχίζεται η αμοιβαία παραπλάνηση: η πολιτική εξακολουθεί να απευθύνεται σε μια ψευδή κοινωνική κατάσταση, οι πολίτες να μιλούν κρύβοντας ένα μεγάλο μέρος της αλήθειας τους και το κοινωνικοπολιτικό σχόλιο να αναπαράγει ως αληθινή αυτήn τη φούσκα ανειλικρίνειας.

 

Μοιάζει κάπως με την υπόσχεση που έδωσαν οι κομματικές ηγεσίες στην Έκθεση Θεσσαλονίκης ότι το ΥMΑΘ (Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης) είναι απαραίτητο και πρέπει να διατηρηθεί. Γιατί; Ο λόγος είναι ότι πρέπει να συντηρηθεί η ιδέα μιας ξεχωριστής ταυτότητας που, όντας «αδικημένη και παραμελημένη», χρειάζεται να ανταμείβεται συμβολικά και να βαφτίζεται κιόλας ηγέτιδα των Βαλκανίων.

 
Το πιο πάνω παράδειγμα είναι ενδεικτικό της αδυναμίας να παραδεχτούμε ότι κάτι έχει τελειώσει και ότι η παρακμή του δεν επιδέχεται μικροβελτιώσεις. Αν έκανε κάτι αυτή η κρίση, είναι να κατεβάσει από τον ουρανό στη γη όλες τις εξιδανικευμένες οντότητες: το δίκιο του λαού, την κοινωνία των πολιτών, τον φιλοπροσφυγισμό των αριστερών, τη μεταρρυθμιστική ανιδιοτέλεια των δανειστών. Η απογύμνωση ανθρώπων και λέξεων, συνθημάτων και συμβόλων όμως είναι διφορούμενη. Από τη μία, έχει κάτι θεραπευτικό και λυτρωτικό, όταν δεν μετατρέπεται σε μηδενισμό. Αλλά στα μάτια ενός μέρους της κοινωνίας η απογύμνωση και η απογοήτευση πάνε να «δικαιολογήσουν» την ευτέλεια, τη νοσταλγία για αυταρχικές λύσεις, την κάθετη απόρριψη της πολιτικής. Για κάποιον που δεν έχει ενδοιασμούς, το ότι ο τάδε πολιτικός αποδείχτηκε λίγος ή ότι ένα σύνθημα φάνηκε κάλπικο και κενό σημαίνει πως «όλα πια επιτρέπονται». Επειδή, ας πούμε, η θεϊκή αριστερά που είχε στο μυαλό του δεν υπάρχει, δικαιολογεί στον εαυτό του το να γίνει ακροδεξιός ή να μην έχει όρια στο μίσος του. Επειδή οι μεταπολιτευτικές ελίτ εξουσίας έφεραν αυτό ή το άλλο κακό, πολλοί πιστεύουν ότι μπορούν με όλη τους την άνεση να γκρεμίζουν την ιστορία των τελευταίων δεκαετιών σαν μια ιστορία διαφθοράς και απάτης.


Κάπως έτσι χτίζεται γύρω μας ένας νέος αναθεωρητισμός της άρνησης, διάχυτος και επιθετικός. Ένας αναθεωρητισμός που δεν έχει σχέση με την κριτική επανεξέταση και την αυτοκριτική αλλά με την επιβεβαίωση του «καθολικού κακού». Όλα είναι άσχημα και σάπια, άρα μπορώ κι εγώ, για να επιβιώσω, να συνεχίσω τις γνωστές πρακτικές. Μπορούμε, λοιπόν, να αντλούμε ευχαρίστηση από την ίδια μας τη διάψευση, να απολαμβάνουμε το πόσο «μας πρόδωσαν οι κακοί» για να συντηρούμε τον μύθο της δικής μας, πρωταρχικής αθωότητας.


Να δούμε τη χώρα όπως είναι δεν σημαίνει να βολευτούμε στο σχήμα της αιώνιας κακοδαιμονίας του Έλληνα. Αυτό το σχήμα είναι η πίσω πλευρά του μπανάλ εθνικισμού. Ούτε αιώνια και κληρονομική αρρώστια η Ελλάδα ούτε κληρονομικό χάρισμα και μεταφυσική αθωότητα το έθνος μας. Η χώρα, όπως είναι, δεν σηκώνει πια τους ευφημισμούς που την δείχνουν καλύτερη ούτε την κυνική απόρριψη που την παρουσιάζει σαν τέρας.


Και ίσως, αν αυτή η υπόσχεση αλήθειας γίνει μέρος του δημόσιου λόγου, κάτι, νομίζω, θα έχουμε κατορθώσει συλλογικά.

 

Δεύτερες Σκέψεις
5 Σχόλια
avatar
Γράφων 19.9.2018 | 11:12
Είναι από τις φορές που θα ήθελα να σας κεράσω ένα ουισκάκι γι' αυτά που είπατε...

Για να ξέρεις ποιος είσαι είναι ανάγκη να αυτοπροσδιοριστείς και όχι να ετεροπροσδιορίζεσαι.
Εν Ελλάδι αριστεροί τε και δεξιοί ετεροπροσδιορίζονται. Οι μεν είναι αυτοί που μισούν τους κακούς καπιταλίστες που μάλλον είναι και φασίστες (δηλαδή άπαντες πλην των εαυτών των). Οι δε είναι τα αδικημένα δισέγγονα ένδοξων προγόνων που τους κατατρύχουν Μεγάλες Δυνάμεις, ο διεθνής Σιωνισμός, ο Κομμουνισμός, οι Μασόνοι κοκ.

Έχουμε θέμα να κάνουμε closure και να αρχίσουμε από μηδενική βάση. Να χτίσουμε το εκάστοτε σήμερα με το χθες σαν (ή τον άλλον) σαν έμπνευση και όχι σαν απόλυτο κριτήριο. Γι' αυτό τα πάμε καλύτερα μετά από καταστροφές όπου μηδενίζουμε αναγκαία: η γενιά του '30 ήρθε μετά την πτώχευση του 1897, η γενιά του '50-'60 'ήρθε μετά το '22, η άνοδος του 1995-2005 ήρθε μετά την χούντα (να κάτσουμε να εξηγούμε ότι εκείνη ήταν καλή περίοδος είναι boring) .

Αν μου επιτρέπεται ο βαρετός διδακτισμός μέσα από ένα δημόσιο βήμα, όπως είναι αυτό, ας μην ακούμε όσους κάνουν φασαρία. Αρκετά μας τραβήξαν πίσω οι φασαριόζοι. Ας ακούμε τους καιρούς.
Ashton Heston III 21.9.2018 | 08:56
Αγαπητέ Γράφοντα, το δίπολο αυτοπροσδιορισμός/ετεροπροσδιορισμός το βρίσκω αρκετά απλοϊκό ως ερμηνευτικό εργαλείο (ειδικά όταν εκείνος που το μεταχειρίζεται δεν είναι π.χ. ο Νίτσε). Καταρχάς το να ετεροπροσδιορίζεσαι δεν είναι απαραίτητα κακό πράγμα (μπορεί να αποτελέσει θαυμάσια δημιουργική αφετηρία, για παράδειγμα). Επιπλέον μπορεί κάποιος να αυτοπροσδιορίζεται με τρόπο που να μην έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Δεύτερον η ελληνική δεξιά/κέντρο σαφώς και είχε δική της δημιουργική ταυτότητα μέχρι την καταστροφή του ´22. Παρομοίως η ελληνική αριστερά δημιούργησε επίσης σπουδαία δική της ταυτότητα από το '50-'60 και μετά, μέχρι που έγινε επικερδές κλισέ από τα τέλη του '70 και ύστερα (με αποκορύφωμα βέβαια την φάρσα/φιάσκο των τελευταίων τριών ετών).

Επιπλέον την διαπίστωση/ιδέα πως οι εθνικές καταστροφές οδηγούν σε περιόδους αναγεννησης την βρίσκω αρκετά (μαζοχιστικά) ναρκισιστική: Υπάρχουν πολλοί λαοί που δεν χρειάζεται να πάθουν για να μάθουν (και πολλοί από αυτούς έχουν πετύχει πολύ περισσότερα από εμάς κατά καιρούς ή και συνολικά).

Άλλωστε αν η άποψή αυτή ήταν σωστή, τότε πολύ κρίμα που ο Αλέξης "σκιάχτηκε" και έκανε στροφή 180 μοιρών το 2015, και έτσι δεν καταστραφήκαμε προκειμένου να αναγεννηθούμε στην συνέχεια. (Σημ: Υπάρχει δυστυχώς όντως κόσμος που το πιστεύει αυτό στα σοβαρά. Στα δεξιά και στα αριστερά).

Ίσως αυτό που συμβαίνει με εμάς να είναι πως ό,τι νέες ιδέες δημιουργούμε ως λαός τις ακολουθούμε μαζικά και τις αρμέγουμε μέχρι που δεν έχουν πλέον τίποτε περισσότερο να μάς προσφέρουν. Μας κατατρύχει ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης (principle of diminishing returns) κατά κάποιον τρόπο. Σύμφωνα με τον οποίον δεν μπορείς να κάνεις συνέχεια το ίδιο πράγμα (επί της ουσίας), αυξάνοντας ενδεχομένως κάποιες παραμέτρους, και να περιμένεις πως θα συνεχίζεται (ή και θα αυξάνεται) το κέρδος σου. Πόσο μάλλον όταν οι συνθήκες τριγύρω σου αλλάζουν (κάτι που εμείς πολύ συχνά επίσης αγνοούμε εκουσίως ή ακουσίως).

Τα λάθη αυτά βέβαια τα κάνουν και άλλοι (εξ ου και τα διάφορα οικονομικά κράχ) εμείς όμως δυστυχώς δημιουργούμε φούσκες σε εθνικό επίπεδο (οι λόγοι που το προκαλούν αυτό είναι θέμα άλλης συζήτησης) και δεν έχουμε και κράτος με συνέχεια, για να διαχειριστεί τις διάφορες εθνικές καταστροφές όταν αυτές συμβούν...)

Νομοτελειακά λοιπόν καταστρεφόμαστε και στην συνέχεια αναγκαζόμαστε να αλλάξουμε υπόδειγμα (επειδή δεν υπάρχει άλλη επιλογή).

Μερικές διορθώσεις επ´αυτού: το 1897 το ακολούθησε η γενιά που ακολούθησε τον Βενιζέλο σε εθνικούς θριάμβους (όχι η γενιά του '30). Η γενιά του '30 ακολούθησε το ´22. Η γενιά του ´50-´60 ακολούθησε τον εμφύλιο. Μετά την χούντα είχαμε μια μικρή περίοδο αναγέννησης από το '75 μέχρι τα πρώτα χρόνια του '80. Η οποία στον τομέα της τέχνης χρωστάει τα μάλα στις δύο προηγούμενες σπουδαίες γενιές, του ´30 και του ´60 (ο Χατζηδάκις π.χ. υπήρξε ο βενιαμίν της Γενιάς του '30, ο δε Σαββόπουλος π.χ. ανήκει στη γενιά του '60).

Όσο για την Φούσκα του 1985-2005 (που είναι boring να αναλύσω γιατί ήταν απλώς και μόνον μια φούσκα), αυτήν την ακολούθησε η εντελώς αναμενόμενη χρεοκοπία του 2009-2010.
avatar
Γράφων 21.9.2018 | 17:19
Ειλικρινά ευχαριστώ για την πάσα αλλά και για το σχόλιο αυτό καθεαυτό.

Θα εμμείνω ότι για πολλούς λόγους ισχύει το απλοϊκό δίπολο ετεροπροσδιορισμός / αυτοπροσδιορισμός.

Η Ελλάδα έχει τα δικά της κουσούρια αλλά και τα κουσούρια της σημερινής εποχής. Η σημερινή εποχή δεν παράγει διανόηση. Παράγει τεχνικές, τεχνολογία, επιστήμες αλλά όχι σκέψη για το που να πάμε.

Δεν θα προσποιηθώ τον σκεπτόμενο. Μάλλον καλός αναγνώστης είμαι. Άνθρωπος που μπορεί να συγκρατεί πληροφορίες.

Αλλά στο μυαλό μου είναι σαφές ότι και οι δύο πολιτικοί πόλοι στερουμένοι δικών τους διανοητικών πόρων αναζητούν φώτα απ' αλλού. Από την ήττα στα Δεκεμβριανά και εντεύθεν η αριστερά αδυνατεί να προσαρμοστεί. Αδυνατεί να δει τον εαυτό της αυτόνομα. Αποπειράθηκε πολλάκις αλλά αυτό οδηγούσε στη διάσπαση και στη διαίρεση μέχρις μοριακού επιπέδου (από το ΚΚΕσωτερικού και την ΕΔΑ στον ενιαίο Συνασπισμό).

Η δε δεξιά ξεφτιλίστηκε τόσο βαθιά κι απόλυτα με τη χούντα που δεν τολμάει να αρθρώσει πρωτότυπο λόγο. Και όχι μόνο με τη χούντα θα πω εγώ καθώς έχει φάει και ουσιαστικές σφαλιάρες κατά καιρούς η ελληνική εθνική ιδέα, αν αυτή μπορεί να καταταχτεί στη δεξιά (δεν είναι αδικία να πούμε τον Ίωνα Δραγούμη δεξιό;).

Και οι δύο έχουν εκπέσει σε ουγκανισμούς και ιδεολογική ένδεια και ανυποληψία.

Αν με ρωτήσεις προσωπικά θα σου πω ότι και οι δύο πόλοι είναι ιδεολογικά ανυπόληπτοι και ενδεείς διότι έχει παρέλθει η εποχή των ιδεολογιών. Καιρός να μπούμε στην εποχή των ιδεών. Χρειαζόμαστε νέες ιδέες και όχι κονσέρβες 100-150 ετών.

Τώρα για τις δύο τελευταίες παραγράφους σου απλά διαφωνώ αλλά το θεωρώ δευτερεύουσας σημασίας να αναλύσω το πως και το γιατί. Δεν σνομπάρω καθόλου όσα λες. Αντίθετα λέω "έστω ότι έχεις δίκιο".

Το σημαντικό -σε κάθε περίπτωση- είναι να σταματήσουμε να ψάχνουμε ορισμούς με το "αριστερός" και το "δεξιός". Κι αυτό διότι λόγω της φτώχιας που έχουν σαν ιδέες, και παντού αλλά στον τόπο μας ακόμα παραπάνω, εκπέφτουν στην ανάγκη ετεροπροσδιορισμού: ο "κακός" είναι ο "άλλος". Εγώ που είμαι "καλός", σε σχέση με τον "κακό", είμαι "καλός" διότι έχω υποφέρει από τον τάδε ή διότι είμαι συνεχιστής του δείνα.

Το να ετεροπροσδιορίζεσαι προφανώς δεν είναι κακό σε έναν κόσμο που δεν είσαι μόνος. Είναι κακό όμως όλη η ταυτότητά σου να προσδιορίζεται από άλλους. Να μην έχεις καμιά δική σου ιδέα, καμιά δική αξία πέραν των διαμετρικά αντίθετων αυτών που έχεις επιλέξεις ως βάση ετεροπροσδιορισμού.
avatar
Ramon Ramone 19.9.2018 | 12:30
Εξαιρετικός. Και πάλι. Θα ήθελα να μπορούσα να υιοθετήσω αυτήν την αμυδρή νότα αισιοδοξίας που αφήνετε να φανεί στον επίλογο σας, αυτό το ελπιδοφόρο "αν", μα νομίζω ότι είμαι πολύ περισσότερο εγκρατής από ότι εσείς - αν όχι απαισιόδοξος...
avatar
Βεβαιως 25.9.2018 | 00:09
Θελει αρετη και τολμη η ελευθερια, εγραψε ο Καλβος, που γυρισε στην Ιταλια...
Θελει ομως και γνωσεις και ικανοτητα αξιολογησης τυχον γωσεων για συμπερασματα που βοηθουν το διαλογο.
Με συγχωρεις για τον ενικο, αλλα τα εχεις ολα Νικολα, οτι γραφεις απλα για δυσκολα θεματα δε σε μειωνει!

PRINT ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE ΔΗΜΟΦΙΛΗ