Σήμερα, άνθρωποι που πιστεύουν πως στις Πρέσπες έγινε ένα λάθος ή και ένα έγκλημα δεν είναι διατεθειμένοι να ξηλώσουν πεζοδρόμια γι' αυτό. Αυτοί που το επιχειρούν είναι εκείνοι οι ακροδεξιοί εξτρεμιστές, οι οποίοι, την ίδια στιγμή που φωνάζουν για το Σκοπιανό, μπορεί να βανδαλίζουν το μνημείο των Εβραίων στο Αριστοτέλειο ή να ρίχνουν μάρμαρα στα ΜΑΤ στο Σύνταγμα.
Nικόλας Σεβαστάκης

Από τους «Aγανακτισμένους» στις Πρέσπες

Οι δεξιοί εξτρεμιστές, οι αριστεροί λαϊκιστές και η αγανάκτηση ως είδος υπαρξιακής αναφοράς.

Αν και η σύγκριση μεταξύ διαφορετικών φαινομένων και συγκυριών έχει ρίσκο, θα το αποτολμήσω. Ας ανατρέξουμε, λοιπόν, στους «Αγανακτισμένους» του 2011 και ας σταθούμε στον κόσμο που τώρα στοιχήθηκε με τις αντιδράσεις εναντίον της Συμφωνίας των Πρεσπών.

 

Οι περιστάσεις είναι διαφορετικές, η έκταση και η δυναμική των αντιδράσεων επίσης. Το ερώτημα είναι όμως αν μπορούμε και στη μία και στην άλλη περίπτωση να βάλουμε έναν τίτλο και να προσπεράσουμε. Να μιλήσουμε, ας πούμε, για «αριστερό λαϊκισμό» στη μία περίπτωση ή για «δεξιό λαϊκισμό» στην άλλη κι έτσι, με μια ανακουφιστική γενικότητα, να αλλάξουμε θέμα συζήτησης.


Νομίζω πως όχι. Στη θέση της παραπάνω απλούστευσης θα ήταν καλύτερα να δούμε τον λαό της αγανάκτησης ως ένα ψηφιδωτό και όχι ως μπλοκ μίας και μόνο κατεύθυνσης.

 

Στο ψηφιδωτό της αγανάκτησης του 2010 έβρισκε κανείς την άρνηση παραδοχής της δημοσιονομικής χρεοκοπίας, το ανάθεμα στις «προδοτικές ελίτ», το μίσος για τους ξένους δανειστές. Υπήρξε όμως και μια κινητικότητα ιδεών γύρω από την άμεση δημοκρατία ή την αναζήτηση μιας εναλλακτικής εθνοσυνέλευσης, κάτι ανάλογο με όσα ακούγονται τώρα από τα «Κίτρινα Γιλέκα» για τα δημοψηφίσματα και τις άλλες μορφές δημοκρατίας της βάσης.


Στο ψηφιδωτό για τις Πρέσπες συναντούμε, επίσης, διαφορετικά υποκείμενα. Πολίτες από τα συμβατικά κόμματα που αισθάνονται πως έγινε μια μεγάλη υποχώρηση, συντηρητικο-χριστιανούς της Βόρειας Ελλάδας που νιώθουν διαρκώς απειλή για την παραδοσιακή τους ταυτότητα αλλά και ένα μικρό και δυναμικό «black block» της άκρας δεξιάς και του νεοφασισμού.

 

Οι οικογένειες, οι ηλικιωμένοι και ο βασικός κορμός όσων εμφανίστηκαν στα συλλαλητήρια μέχρι προσφάτως δεν γνώριζαν από πλατφόρμες και τακτικές για την ηγεμονία ή, έστω, για την πολιτική επιρροή.


Σε όλες τις περιπτώσεις σύνθετων αντιδράσεων και πολύμορφων κινημάτων το θέμα είναι ποιος ηγεμονεύει. Ποιος είναι αυτός που παίρνει την πρωτοβουλία των κινήσεων και διαμορφώνει τη γλώσσα, τα αιτήματα ή την κατεύθυνση της διαμαρτυρίας.

 

Εδώ ακριβώς υπάρχει μια αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ του 2010/11 και του σήμερα. Τότε, η επίσημη ή πιο διακριτική συμμετοχή του αριστερού και αναρχικού γαλαξία έφερνε μαζί της και κάποια οργάνωση.

 

Ο ΣΥΡΙΖΑ, που ήταν απλώς ένας παίκτης στον χώρο, αλλά ο μοναδικός με θέση στο κυρίαρχο πολιτικό σύστημα, μπόρεσε να διεκδικήσει τον μέσο αντιμνημονιακό «πατριωτισμό», αξιοποιώντας τον εκλογικά και πολιτικά.

 

Φρόντισε, φυσικά, να τον λειάνει ή να κρύψει κάποια φασίζοντα και αντικοινοβουλευτικά στοιχεία του, δίχως ποτέ να εξηγηθεί αναλυτικά με τις αντιδημοκρατικές εκτροπές της περιόδου εκείνης.

 

 

Μπορούμε να πούμε πως τα χώνεψε όλα στη λογική που λέει πως έτσι κερδίζεις εκλογές, μέσα από τη συνδιαλλαγή με το ακάθαρτο (αυτό ήταν και το πιο σημαντικό σημείο τομής του με την παραδοσιακή ανανεωτική αριστερά που ποτέ δεν υιοθέτησε αυτήν τη μετωπική λογική).

 

Τώρα, ωστόσο, στην αντίδραση για τις Πρέσπες, οι άνθρωποι που προέρχονται από τη συντηρητική παράταξη δεν έχουν κινηματική παιδεία.

 

Οι οικογένειες, οι ηλικιωμένοι και ο βασικός κορμός όσων εμφανίστηκαν στα συλλαλητήρια μέχρι προσφάτως δεν γνωρίζουν από πλατφόρμες και τακτικές για την ηγεμονία ή, έστω, για την πολιτική επιρροή.

 

Αυτοί οι κώδικες είναι άγνωστοι και σχεδόν εξωτικοί σε αυτούς τους άμαθους παίκτες. Γι' αυτόν το λόγο η συγκεκριμένη διαμαρτυρία δεν έχει παραγωγή μανιφέστων, κειμένων και πλούσιου ακτιβιστικού υλικού.

 
Αυτό, όμως, είναι και το πιο ανησυχητικό πλέον. Ο κόσμος των ανήσυχων ή των αντίθετων με τη Συμφωνία σκορπίζεται για να επιστρέψει στο σπίτι του.

 

Στη θέση του, όμως, εμφανίζονται οι επαγγελματίες της βίας και όσοι έχουν για κεντρικό ιδεολογικό άξονα τον ακραίο εθνικισμό. Και όσο κι αν λένε στην κυβέρνηση ότι το κόμμα της ελληνικής κεντροδεξιάς οργανώνει ή καθοδηγεί το πεδίο, αυτό είναι μεγάλο μύθευμα. Διότι, πολύ απλά, η θεσμική δεξιά και το αστικό στρατόπεδο δεν έχει την τεχνογνωσία του δρόμου ούτε τη δυνατότητα να ελέγχει τα κοινωνικά και λαϊκά πάθη.

 

Υπάρχει απλώς μια ρητορική, καφενειακή και ιντερνετική δεξιά και ένας συντηρητισμός του παράπονου, της ευχής ή, έστω, της δαιμονολογίας και των αφορισμών για τον Τσίπρα, τον ΣΥΡΙΖΑ, τον «διεθνισμό» κ.λπ. Αυτή η δεξιά, όμως, δεν βγαίνει στον δρόμο, δεν κατασκευάζει μολότοφ ούτε φοράει κουκούλες. Κυρίως: δεν θα έριχνε ποτέ πέτρες στους αστυνομικούς, για τους οποίους, φυσικά, τρέφει σεβασμό.


Γι' αυτό και μόλις ψηφίστηκε η Συμφωνία ο πολύς κόσμος δεν είναι πια ορατός. Γιατί, κακά τα ψέματα, οι συντηρητικοί πιστεύουν στην καταψήφιση του αντιπάλου και όχι στην εκδίωξή του μέσα από ένα κίνημα. Δεν βλέπουν τον δρόμο παρά ως εξαίρεση, έκτακτη ανάγκη ή έσχατο μέσο.

 

Σε αντίθεση με την αριστερά του 2011, για την οποία το να είναι στον δρόμο ήταν φυσική επιλογή και η αγανάκτηση ένα είδος υπαρξιακής αναφοράς, ο λαός που κατέβηκε για το Μακεδονικό τρέχει να αποσυρθεί βγάζοντας την πικρία του στα κοινωνικά μέσα (όπου κι εκεί καπελώνεται από τους ωμούς φασίστες).


Μια άλλη διαφορά, ωστόσο, γεννάει σήμερα αμφιβολίες για το αν αυτή η μακεδονική αγανάκτηση θα σβήσει ομαλά. Οι δεξιοί λαϊκισμοί και ριζοσπαστισμοί στην Ευρώπη και αλλού έχουν πολύ πιο ισχυρή και εδραιωμένη παρουσία πλέον. Ενώ, αντιθέτως, το 2010/11 ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κολυμπούσε σε μια θάλασσα ευρωπαϊκών αριστερών λαϊκισμών παρά μόνο στη θεωρία και στη φαντασία κάποιων από τα πιο αριστερά μέλη του.


Σήμερα, άνθρωποι που πιστεύουν πως στις Πρέσπες έγινε ένα λάθος ή και ένα έγκλημα δεν είναι διατεθειμένοι να ξηλώσουν πεζοδρόμια γι' αυτό. Αυτοί που το επιχειρούν είναι εκείνοι οι ακροδεξιοί εξτρεμιστές, οι οποίοι, την ίδια στιγμή που φωνάζουν για το Σκοπιανό, μπορεί να βανδαλίζουν το μνημείο των Εβραίων στο Αριστοτέλειο ή να ρίχνουν μάρμαρα στα ΜΑΤ στο Σύνταγμα.


Το ανησυχητικό είναι ότι αυτό το μαύρο μπλοκ της ακροδεξιάς έχει σήμερα περισσότερες ευκαιρίες απ' όσες πριν από κάποια χρόνια.

 

Και μπροστά στην άγνοια και στη νομιμοφροσύνη όσων είναι άμαθοι από διαδηλώσεις, ο κόσμος της αντιδημοκρατικής εκτροπής μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες στράτευσης και κινητοποίησης σε νεότερους: σε αυτούς τους μαθητές των λυκείων της Θεσσαλονίκης που τώρα ακούνε στα κινητά τους ένα τραγουδάκι για τη Μακεδονία («μην παραχαράσσετε την Ιστορία/ η Μακεδονία/ είναι Μία») και ενδεχομένως τη ραπ διασκευή του.

 

Αυτή η γενιά πιστεύω πως είναι, άλλωστε, ο στόχος και το τρόπαιο του μέλλοντος. Και είναι το συγκεκριμένο ενδεχόμενο που θα έπρεπε να προσέξουμε όλοι όσοι, είτε υπέρ των Πρεσπών, είτε εναντίον, είτε έχοντας αμφιβολίες και δεύτερες σκέψεις, δεν θέλουμε να κερδίσουν οι ολοκληρωτικοί.

 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO

Δεύτερες Σκέψεις
8 Σχόλια
avatar
foodinspector 1.2.2019 | 11:57
Πολύ οξυδερκές άρθρο. Η αναζήτηση ομοιοτήτων/διαφορών μεταξύ αγανακτισμένων/μακεδονομάχων είναι πεδίο λαμπρών αναπτύξεων.
Σε γενικές γραμμές συμφωνώ μαζί σας αλλά θα πρόσθετα δύο παραμέτρους που μάλλον ξέφυγαν ή εγώ τουλάχιστον δεν τις διέκρινα:
(α) Οι αγανακτισμένοι δεν ήταν μόνον αριστερής "λαϊκίστικης" χροιάς, το ακροδεξιό στοιχείο ήταν διαρκώς πολύ έντονο και, αρχικά, όσο ο Σαμαράς έλεγε τις ιστορίες του στο Ζάππειο, στους αγανακτισμένους εντοπίζονταν αρκετοί δεξιοί -σαφώς όχι ακροδεξιοί. Οι αγανακτισμένοι ήταν (σε αυτό συμφωνούμε) ένα αταξικό ακροατήριο, όπως τα "κίτρινα γιλέκα" χωρίς ορατό ιδεολογικό-πολιτικό στίγμα, συντονίστηκαν με τον ΣΥΡΙΖΑ που ορθότατα το επισημάνατε ότι απέκτησε τον έλεγχο και εξαφανίστηκαν μόλις ο ΣΥΡΙΖΑ κέρδισε τις εκλογές (σήμερα ίσως ντρέπονται να πουν ότι ήταν εκεί).
(β) Καθώς αυτού του τύπου η αταξική αντίδραση (μιλώ με όρους μαρξισμού αλλά πολλοί καταλαβαίνουν αυτό που γράφω) είναι ρευστή, δεν κατατάσσεται εύκολα πολιτικά: Αυτός που ήταν "αριστερός λαϊκιστής" αγανακτισμένος, εύκολα γίνεται "μακεδονομάχος": του φταίνε πάντα οι ξένοι, ότι δεν έγινε το άλμα στο Ζάλογγο από τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως περίμενε ακούγοντας Τσίπρα του 2014, θέλει ένα ιδανικό να ταυτιστεί. Γνωρίζω σε προσωπικό επίπεδο πολλούς αγανακτισμένους, ψηφοφόρους ΣΥΡΙΖΑ το 2015, "μακεδονομάχους-εθνικιστές" σήμερα. Εσείς στη Θεσσαλονίκη θα γνωρίζεται περισσότερους.
(γ) Νομίζω ότι παραβλέψατε ένα στοιχείο της πολιτικής σκηνής, άλλη μια ομοιότητα: όπως ο ΣΥΡΙΖΑ κυριαρχούσε στους αγανακτισμένους, με αποτέλεσμα μετά την εξαφάνιση ή το μετασχηματισμό τους να ψάχνει εναγωνίως ποιο τμήμα του εκλογικού ακροατηρίου θα τους αναπληρώσει (για να μην υποστεί εκλογική καθίζηση), το ίδιο η ΝΔ κυριαρχεί σήμερα στους "μακεδονομάχους", με αποτέλεσμα να αναμένεται ευλόγως στο μέλλον, ποιο τμήμα του εκλογικού ακροατηρίου θα τους αναπληρώσει (για να μην υποστεί εκείνη εκλογική καθίζηση), όταν η Συμφωνία του Πρεσπών θα εξακολουθεί να ισχύει, όπως κάθε διεθνής συμφωνία και δεν θα είναι πια ούτε επονείδιστη ούτε άνιση ...
avatar
Γράφων 1.2.2019 | 12:08
Όσοι δεν θέλουμε να κερδίσουν οι ολοκληρωτικοί έχουμε συνειδητά επωμιστεί τον ρόλο της γραφικότητας από το 2011 κι εντεύθεν.

Δεν περιμένω από αυτούς που τάζαν κρεμάλες σε όλους για 4-5 χρόνια ούτε ψυχραιμία ούτε δημοκρατικές ευαισθησίες. Το φίδι θα το βγάλει πάλι από την τρύπα ο μ@λάκας ο νοικουραίος. Ο μέσος πολίτης, ο μεσαίος χώρος. Αυτός τρώει τη λέζα και από τους μεν και από τους δε. Αυτόν θέλουν να πάρουν με το μέρος τους και ταυτόχρονα απεχθάνονται και οι μεν και οι δε.

Σε κάθε περίοδο πόλωσης τρεις λύσεις υπάρχουν: ΜΕΣΟΤΗΤΑ ΜΕΣΟΤΗΤΑ ΜΕΣΟΤΗΤΑ. Δεν είναι ισαποστακισμός. Είναι γιατρειά.

Ο ισαποστακισμός είναι άλλα πράγμα που δεν είναι της παρούσης.
avatar
Μαύρος Γάτος 2.2.2019 | 17:23
Χαίρομαι για τη στροφή σου προς την "μεσότητα".
Γιατί, δεν πάει πολύς καιρός που όποιος διαφωνούσε μαζί σου στο παραμικρό, χαρακτηριζόταν αμέσως σταλινικός λάτρης της Σοβιετικής Ένωσης, της Στάζι και των γκουλάγκ...
avatar
Γράφων 3.2.2019 | 08:20
Τα ορφανά του Στάλιν είναι ορφανά του Στάλιν. Κι η θέση τους είναι μαζί με τα ορφανά του Χίτλερ.

Έχεις δικαίωμα να μην με συμπαθείς. Να λες ό,τι νάναι για μένα όχι.
Jonathan R. Mayers 1.2.2019 | 13:10
Η μεγάλη διαφορά των αγανακτισμένων από τους πατριώτες της Μακεδονίας είναι ότι οι πρώτοι κοιτάνε κυρίως το πορτοφόλι, ΕΝΦΙΑ, διόδια, απλήρωτα δάνεια κλπ, έχουν οικονομικές σκοπιμότητες δηλαδή, ενώ τους δεύτερους τους ενδιαφέρει η ενότητα και η βιωσιμότητα της Ελλάδος και της Μακεδονίας.
avatar
foodinspector 1.2.2019 | 18:35
Σε αυτό που γράψατε υποκρύπτεται μια αλήθεια που φάνηκε μόνον μία φορά (προς το παρόν κρύβεται στη δεύτερη περίπτωση): Αν η κοινωνία δεν είχε υποστεί τόση πίεση από ΕΝΦΙΑ, περικοπές κλπ. οι δεύτεροι δεν θα ήταν τόσοι. Και τους πρώτους και τους δεύτερους τους κινητοποίησαν ο φόβος των ξένων, η ανάγκη αναζήτησης ιδανικών και η αίσθηση ότι "μας αδικούν". Η βιωσιμότητα της Ελλάδας δεν απειλείται από ένα κρατίδιο με τα παρακμιακά χαρακτηριστικά των βόρειων γειτόνων, ακόμη και αν λέγεται "Πελοπόνησος", απειλείται από δημοψηφίσματα με διχχαστικά ερωτήματα όπως το 2015 (που ευτυχώς ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ακολούθησε το αποτέλεσμα, γιατί θα είχαμε γίνει χειρότερα από Βενεζουέλα)
Jonathan R. Mayers 5.2.2019 | 19:56
Το "ευτυχώς ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ακολούθησε το αποτέλεσμα" προαφανώς είναι σχήμα οξύμωρο, γιατί ο ίδιος το προκάλεσε.
Είναι σαν το παράδειγμα με τον πατροκτόνο, που εν συνεχεία επικαλέστηκε επιείκεια λόγω ορφάνιας.
Konstantinos pii 1.2.2019 | 16:00
η προσπάθεια ερμηνείας δύο κοινωνικών φαινομένων και η προσπαθεια να βρεθουνε ομοιοτητες σκαλώνει απλα στο γεγονός ότι τα κινηματα αυτα ειχανε και δεν ειχανε σχεση μεταξύ τους....αυτο που ομως ειναι σιγουρο ειναι το ότι η σημερινή εξουσία συμπεριφέρεται οπως και η τότε, ίσως και χειρότερα. Δεν ειναι ομοια τα κινητρα και οι σκοποι των δύο αυτών "περιόδων"! Η πρώτη έληξε ουσιαστικά με την εν ψυχρω εξαπάτηση του 62% και της κυβιστησης Τσιπρα με πλήρη αδιαφορία στη λαική θέληση. Δημοψήφισμα στο οποίο έφτασε ο λαός με απαιτηση και με την παρουσία του στις πλατείες, μετά από δακρυγόνα, εκλογες, φασαρίες και απειλες, και η δεύτερη περίοδος έφτασε στην άρνηση ενος δημοψηφίσματος απο φόβο ήττας, με άγρια καταστολή, προσαγωγες δακρυγόνα σε φιλησυχους διαδηλωτες( Βελλίδιο, Βουλή) και συκοφαντίες εκ μέρους της εξουσιας για τον αριθμο, την ποιότητα και τους λόγους του ξεσηκωμένου πληθους αλλα γενικότερα της λαικής βούλησης... τα κοινά στοιχεια ειναι και στις δύο περιπτωσεις η αντιδημοκρατικές διαδικασίες εντος του κοινοβουλίου (κυβερνηση Παπαδήμα και αποστάτες ΑΝΕΛ για να βγουνε οι ψηφοι της συμφωνίας) και το γεγονός ότι την δευτερη χυδαια προσβολή προς την δημοκρατία την οργάνωσε εκείνη η μερίδα που χυδαία προσεβαλε με το δημοψήφισμα και την πρωτη φορα...

PRINT ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE ΔΗΜΟΦΙΛΗ