Αφιέρωμα στις Σουλιώτισσες.

Ο Σπύρος Στάβερης συλλέγει τις εικόνες ενός ισχυρού εθνικού συμβόλου
18.12.2013 | 00:02

Οι Σουλιώτες (1972), ταινία του Δημήτρη Παπακωνσταντή, με τον Χρήστο Πολίτη και την Κάτια Δανδουλάκη.

 

Σουλιώτισσες, ελαιογραφία του Γεώργιου Μηνιάτη. (β ήμισυ του 19ου αι.). Βλ. art.corfu.com.
 

Το ορεινό Σούλι, Αθήνα, Πολεμικό Μουσείο, Σχέδιο του C. Stanfield από αρχικό σκίτσο του H. Holland.

 

 

Αριστ. Ary Scheffer, Ελληνίδες εκλιπαρούν την Παναγία για να τις προστατεύσει.

 

Ary Scheffer, Les femmes souliotes (Οι Σουλιώτισσες), 1827. Μουσείο του Λούβρου.

 

 

Louis DupréΑλή Πασάς. Via Corfu History (Το οδοιπορικό του Louis Dupré).

 

την Ιταλία ο Duprè περιηγείται την χώρα, μελετά και αντιγράφει μνημεία, κυρίως αγγειογραφίες και ασκείται στην προσωπογραφία και το τοπίο.

Τον Φεβρουάριο του 1819 επισκέπτεται τον ελληνικό χώρο μαζί με τρεις Άγγλους περιηγητές (Heyet, Hay και Viwian). Εκείνοι θα αναλάμβαναν τα έξοδα, αυτός θα τους παρέδιδε ως αντάλαγμα, εικόνες των μνημείων και των τόπων της χώρας. Οι τέσσερις ταξιδιώτες και η μικρή συνοδεία τους διατρέχουν την Κέρκυρα, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Στερεά Ελλάδα, τα περίχωρα της Αττικής και τα νησιά του Σαρωνικού. Χωρίζουν όταν ο Duprè συνεχίζει την περιήγησή του στην Κωνσταντινούπολη και κατόπιν προσκεκλημένος του Μιχαήλ Σούτσου, στο Βουκουρέστι, ενώ εκείνοι επιστρέφουν στην πατρίδα τους. Το οδοιπορικό του τελειώνει με την άφιξη του καλλιτέχνη στη Ρώμη στις 18 Απριλίου 1820 (...)

Τα έργα του από την Ελλάδα δημοσιεύθηκαν το 1825 στο μνημειώδες εικονογραφημένο ταξιδιωτικό χρονικό Voyage à Athènes et à Constantinople ou collection de portraits, de vues et de costumes grecs et ottomans peints sur les lieux, d'après nature, lithographiès et coloriès par L.Duprè èlève de David. Περιλαμβάνει σαράντα έγχρωμες λιθογραφίες και έντεκα βινιέτες. Περιέχουν ποικίλους τύπους προσωπογραφίας, πολύ λιγότερα τοπία και ηθογραφικές σκηνές. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτό δεν είναι το μόνο βιβλίο που φέρει την υπογραφή του. Έργο του, που κυκλοφόρησε όμως μετά τον θάνατό του, είναι και το Album Grec. Πρόκειται για ένα λεύκωμα μικρού σχήματος που περιέχει δώδεκα λιθογραφίες μη επιχρωματισμένες, εκτός από εκείνη του εξωφύλλου. Εκδόθηκε στο Παρίσι από τον H. Gache.

Πέθανε στο Παρίσι στις 12 Οκτωβρίουτου 1837 και τάφηκε στο νεκροταφείο του Montparnasse. Αναφέρεται ότι προτομή του ζωγράφου κοσμούσε τον τάφο του (έργο αγνώστου καλλιτέχνη). Σήμερα δεν σώζεται ούτε ο τάφος ούτε η προτομή" (Ερανιστής, Ο Γάλλος ζωγράφος και  φιλέλληνας Λουί Ντυπρέ).

 

Louis Dupré, Οι εγγονοί του Αλή Πασά και ο σφραγιδοφυλακάς του, από το λεύκωμα Voyage à Athènes et à Constantinople, ou Collection de portraits, de vues et de costumes grecs et ottomans, peints sur les lieux. Paris, Dondey-Dupré, 1825. Βλ. Corfu History (Το οδοιπορικό του Louis Dupré).

 

 

Αριστ. αυτοπορτρέτο του Louis Dupré. Paris, B.N.P. Βλ. Corfu History (Το οδοιπορικό του Louis Dupré).

Δεξ. O Σουλιώτης Βασίλης Γούδας, υπασπιστής του Μάρκου Μπότσαρη, σχέδιο του Louis Dupré.

 

Αριστ. Πορτρέτο του Σουλιώτη Νικολού Περβόλη, με θέα το παλιό φρούριο,  σχέδιο του Louis Dupré.

 

Louis Dupré, Φώτος Πίκος από το Σούλι.

 

Eugène Delacroix, σπουδή για τις σουλιώτικες φορεσιές (1824).

 

Eugène Delacroix, Χορός δύο Ελλήνων πολεμιστών (1824), σπουδή για τις σουλιώτικες φορεσιές.

 

Eugène Delacroix, Στο χάραμα, ο Μπότσαρης αιφνιδιάζει τους Τούρκους στο στρατοπεδό τους (προσχέδιο του 1860).

 

Alphonse-Marie de Neuville (1836-1885). α) Courage des femmes Souliotes. β) Serment patriotique des Grecs. γ) Mort de Marcos Botzaris δ) Défense de Missolonghi. Via vergosauctions.com.

 

Μαθητική παράσταση (1963), Ο χορός του Ζαλόγγου.

 

 

Via Αναστασία Ανθουλάκη, "Ελευθερία ή θάνατος".

 

Ο θάνατος του Σουλιώτη αγωνιστή Λάμπρου Τζαβέλλα. Οπλαρχηγός από το Σούλι, σκοτώθηκε το 1792 κατά τη διάρκεια μάχης με δυνάμεις του Αλή Πασά. Ελαιογραφία, αντίγραφο χαρακτικού του L. Lipparini.
Εθνικό Ιστορικό Μουσείο , Αθήνα. Βλ. Αναστασία Ανθουλάκη, "Ελευθερία ή θάνατος".

 

Από το mycomics.gr.

 

 

 

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, "Ο Χορός του Ζαλόγγου. Οι Σουλιόταις να μην υποκίψουν εις τον ζυγόν του Αλή πασα απεφάσισαν οι γυναίκες αυτών να ανέβου εις τους βράχους του Ζαλόγγου εκυμάτισαν κύκλο χορόν και εγκρεμίζοντο  από τους βράχους του Ζαλόγγου εις τον Αχέρωντα ποταμόν του Σουλίου το 1808. οι δε άνδρες έπεσαν μαχόμενοι. Έργον Θεοφίλου Γ. Χ. Μιχαήλ 1929". Μουσείο Θεόφιλου, Βαρειά Μυτιλήνης. Βλ. μπλογκ La Bastia.

 

 

"Εορτές Σουλίου 2011".

 

Χορός του Ζαλόγγου 2012.

 

Γεώργιος Μούγιος (1907 - 1983), Χορός του Ζαλόγγου. Βλ. Greek Art Auctions Botsis.

 

 

Η Λέλα Καραγιάννη.

"(...) 'Οταν ξεσπά ο πόλεμος, το Ζάλογγο συνιστά ένα πανίσχυρο σύμβολο. Διόλου τυχαία, είναι ήδη παρόν στο εμβληματικό τραγούδι των ημερών «Παιδιά, της Ελλάδας παιδιά». Στη συνέχεια, με δεδομένη τη συστηματική προσφυγή του λόγου της αντίστασης στα παραδείγματα του '21, το Ζάλογγο καταλαμβάνει βαθμιαία κεντρική θέση στο αντιστασιακό ιδίωμα, λειτουργώντας άλλοτε ως μεταφορά, άλλοτε ως παρομοίωση, κάποτε και ως κυριολεξία. Συνήθως διατηρεί το φύλο του, είτε διεκδικείται σε πρώτο πρόσωπο («ίδιο ηρωισμό δείχνουμε με τις Σουλιώτισσες στο Ζάλογγο», είτε καλείται να χαρακτηρίσει όλες ανεξαιρέτως τις Ελληνίδες («Οι Ελληνίδες πατριώτισσες αναδείχνονται εφάμιλλες με τις θρυλικές Σουλιώτισσες», είτε επιστρατεύεται για να εγκωμιάσει κάποιες υποδειγματικές γυναικείες συμπεριφορές («Από το σημερινό μας αγώνα δεν λείπουν και οι ηρωίδες του Ζαλόγγου». Κι αν η δύναμη του συμβόλου τού επιτρέπει να περιλάβει κάποτε και τους άνδρες («Εμείς όλοι και όλες ας φωνάξωμε δυνατά: Είμαστε πρόθυμοι το χορό του Ζαλόγγου να τον χορέψωμε και στην πράξη, στ' αλήθεια, όχι μόνο στη σκηνή», το Ζάλογγο παραμένει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο γυναικεία υπόθεση. Έτσι, καθώς οι Σουλιώτισσες δίνουν το μέτρο της γυναικείας αντιστασιακής συνείδησης («Σήμερα ξύπνησα Σουλιώτισσα. [...] Βαδίζω πλάι σας στο δρόμο που οδηγεί στη Νίκη ή στο Ζάλογγο», ο ΕΛΑΣ τιμωρεί σκληρά τις γυναίκες που παραστράτησαν, επειδή ακριβώς λησμόνησαν πως κατάγονταν από τις ηρωίδες του Ζαλόγγου.

Το Ζάλογγο, ωστόσο, δεν θα παραμείνει απλό σχήμα λόγου. Και δεν θα συνδεθεί αποκλειστικά με την εαμική αντίσταση. Όπως υποστηρίζουν οι βιογράφοι της, η Λέλα Καραγιάννη τραγούδησε και χόρεψε το «Έχε γεια καημένε κόσμε», όταν βρέθηκε αντιμέτωπη με το εκτελεστικό απόσπασμα τον Σεπτέμβριο του 1944 στο Χαϊδάρι. Μπροστά στο θάνατο, η «Μπουμπουλίνα» της κατοχής μεταμορφωνόταν σε Σουλιώτισσα, κατορθώνοντας να συμφιλιώσει, ενσαρκώνοντάς τα, και τα δύο –αντιθετικά, αλλά και συμπληρωματικά– ηρωικά γυναικεία πρότυπα του '21. Τα χρόνια του εμφυλίου, το ίδιο τραγούδι συνοδεύει συχνά τις κομμουνίστριες που θα σταθούν με τη σειρά τους μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ενώ μιαν  αντίστοιχη σπαραχτική τελετουργία υιοθετούν οι μελλοθάνατες των φυλακών Αβέρωφ: τραγουδώντας το «Έχε γεια καημένε κόσμε», χορεύουν το χορό του Ζαλόγγου γύρω από το φοίνικα της αυλής προτού οδηγηθούν στην απομόνωση της τελευταίας νύχτας. Ιστορική θα μείνει και η στάση της Βαγγελίτσας Κουσιάντζα που εκτελέστηκε το 1947 με ομάδα συντρόφων της στο νεκροταφείο της Ξηριώτισσας (Λαμία): η κομμουνίστρια δασκάλα έσυρε το χορό του Ζαλόγγου, τραγούδησε το τραγούδι του και, προτού ξεψυχήσει, πρόλαβε να ζητωκραυγάσει υπέρ του ΚΚΕ" (όλο το άρθρο της Αγγέλικας Ψαρά "Ο χορός του Ζαλόγγου, ένας χορός για γυναικεία βήματα" στα Ενθέματα, 24-03-2012).

 

Ο χορός τού Ζαλόγγου από τη Μαρίκα Παπαγκίκα (1925).

 


Οι Σουλιώτες (1972).

ΣΠΥΡΟΣ ΣΤΑΒΕΡΗΣ
BIO ΑΡΘΡΑ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
8 Σχόλια
kourtopoulos 18.12.2012 | 13:11
Προσπαθειες για ειρωνια?
avatar
ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 18.12.2012 | 13:35
Η Ιστορία είναι από μόνη της ειρωνική.
Living_in_a_material_world 18.12.2012 | 17:35
Πολύ καλό αφιέρωμα.
Το Τραγουδιστικό ντοκουμέντο με τη Μαρίκα Παπαγκίκα εξαιρετικό !!
brother 18.12.2012 | 18:10
Ντελακρουά, Τζαιημς Παρις, Λελα Καραγιάννη, Μαρίκα Παπαγκίκα και Χρυσή Αυγή όλοι μαζί σ ενα φώτο αφιέρωμα!

Πόσο δίκιο έχεις Σπύρο Σταβερη... η ιστορία είναι όντως ειρωνική.
ein Steppenwolf 18.12.2013 | 14:08
Μύρια ευχαριστώ για το προσχέδιο του Delacroix! Ματαίως το έψαχνα στο Διαδίκτυο.

Παρατηρήστε ότι ο ζωγράφος απεικονίζει τους «Έλληνες» ορθά με φουστανέλλα, ενώ τους «Τούρκους» λανθασμένα με παντελόνια και τουρμπάνια. Στην πραγματικότητα και οι μεν και οι δε ήταν Αλβανοί φουστανελλοφόροι, χριστιανοί οι πρώτοι, μουσουλμάνοι οι δεύτεροι. Οι «Έλληνες» προσποιήθηκαν ότι ήταν τμήμα του «τουρκικού» στρατού του Μουσταή Πασά, που δήθεν είχε ξεμείνει πίσω, κι έτσι εισήλθαν στο στρατόπεδο των «Τούρκων» φιλικά. Η εξαπάτηση πέτυχε διότι οι «Ὲλληνες» είχαν την ίδια φάτσα με τους «Τούρκους», φορούσαν τα ίδια ρούχα, δηλαδή τη φουστανέλλα, και μιλούσαν την ίδια γλώσσα, δηλαδή τ' Αλβανικά.
avatar
Ανώνυμος/η 18.12.2013 | 21:48
Παράξενο πάντως που οι σημερινοί Αλβανοί ξεχωρίζουν φυσιογνωμικά πολύ από τους Έλληνες και τους Τούρκους. Προφανώς η έννοια "Αλβανός -Αρβανίτης" είχε τότε πολύ διαφορετική έννοια από τη σημερινή εθνική.
Δον Ιδιώτης 25.3.2014 | 13:57
Πολύ σωστά όσα γράφεις steppenwolf. Οι Σουλιώτες ήταν χριστιανοί που μιλούσαν αρβανίτικα και δεν καταλάβαιναν γρυ ελληνικά.

@los pollos
Και η έννοια "έλληνας" όπως η έννοια "αλβανός" έχει αλλάξει πολές σημασίες ανά τους αιώνες. Σήμερα βέβαια έχει πάρει τη στενή έννοια του έθνους-κράτους, παλιότερα με τον όρο ελληνισμός εννοούσαν μια φιλοσοφία, ένα τρόπο ζωής, κάτι όπως τον βουδισμό ας πούμε. Η έλευση του χριστιανισμού το άλλαξε αυτό, ώσπου σήμερα έχει την έννοια που του δίνουμε.
Τώρα αυτά για τη φυσιογνωμία σηκώνουν συζήτηση, δεν είμαι σίγουρος αν ξεχωρίζουν τόσο όσο λες.
Hallward 25.3.2014 | 22:33
Δεν θα το έλεγα ότι φυσιογνωμικά διαφέρουμε πολύ από τους Αλβανούς. Μιλώντας για τους Ηπειρώτες τουλάχιστον (μιας και εγώ κατάγομαι από εκεί), θα έλεγα ότι μοιάζουμε αρκετά με τους Αλβανούς του Νότου, όχι τόσο με τους βόρειους που είναι πιο ξανθοί.
Όχι ότι έχει και μεγάλη σημασία αυτό εν τέλει...

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE ΔΗΜΟΦΙΛΗ