Τέχνες

Γιάννης Τσαρούχης. Σπουδή για πορτραίτο. 1981

Το πιο ειλικρινές και αποκαλυπτικό πορτρέτο του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου είναι ταυτόχρονα ύμνος στην πιο δημιουργική στιγμή της μεταπολεμικής Ελλάδας.

Ντοκιμαντέρ που πραγματεύεται ενδελεχώς τη ζωή, το έργο και την ιδιότυπη προσωπικότητα του μεγάλου ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη.

Τα κείμενα που ακούγονται στην ταινία είναι κατά κύριο λόγο αφηγήσεις του ίδιου ή συνομιλίες με ανθρώπους που τον γνώρισαν και συνεργάστηκαν μαζί του, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις.

Ακούγονται ακόμη αποσπάσματα από θεατρικά έργα, τα οποία διαβάζει η ηθοποιός Σαπφώ Νοταρά.

 

Εμφανίζονται: Μάνος Χατζιδάκις, Γιώργος Μαυροείδης, Σαπφώ Νοταρά, Κυβέλη, Ανδρέας Στάικος.
Παραγωγή, σκηνοθεσία. Δημήτρης Βερνίκος

 

 

____________

Η ζωή του Γιάννη Τσαρούχη μέσα από 11 σταθμούς

 

 

Ο Γιάννης Τσαρούχης στο Μαρούσι, 1965-66. Φωτογραφικό Αρχείο Ιδρύματος Γιάννη Τσαρούχη

 

 

Πειραιάς 1910-1924

13 Ιανουαρίου 1910 γεννιέται στον Πειραιά, όπου περνά τα πρώτα του παιδικά χρόνια.

«Κοιτούσα πάρα πολύ τον ουρανό, όταν ήμουν μικρό παιδί στον Πειραιά. Αυτόν τον ουρανό δεν τον ξαναείδα σε κανένα μέρος της γης, έχω αρκετή ευαισθησία για να βλέπω τις διαφορές. Οι πρώτες μου εντυπώσεις από τον ουρανό υπήρξαν το θεμέλιο της αισθητικής μου και των κριτηρίων μου. Μ' αυτά τα κριτήρια κρίνω ό,τι υπάρχει στην τέχνη»

«Εκεί στις αναμνήσεις μου τις παιδικές, βασίζεται ό,τι έκανα».

 

 

 

 

Αθήνα, 1924-1927

Η οικογένεια του καλλιτέχνη μετακομίζει από τον Πειραιά στην Αθήνα, στην οδό Ερμού 70.

 

«Αρχίζω να ζωγραφίζω με ακουαρέλα, πιο εντατικά και πιο σοβαρά από το 1926 που είχαν επιστρέψει οι γονείς μου και είχαμε εγκατασταθεί στην Αθήνα, στην οδό Ερμού, κοντά στο Μοναστηράκι. Εζωγράφιζα, πάντα απ' το φυσικό, νεκρές φύσεις ή τοπία, κατά προτίμηση με κτίρια, αλλά και προσωπογραφίες».

 

 

 

 

Κηφισιά 1925-1927

Παραθερίζει με την οικογένεια του στην Κηφισιά, δίπλα στο σπίτι του Γιώργου Σεφέρη και της αδελφής του Ιωάννας Τσάτσου.

 

"Εκείνη την εποχή έκανα την ακουαρέλα που παριστάνει το σπίτι του χειρουργού Φωκά, όπου έμενε η οικογένεια Σεφεριάδη. Θυμούμαι τα παιδιά, τον Γιώργο και την Ιωάννα. Στο ίδιο περιβόλι ήταν και το σπίτι που μέναμε. Κάποτε είδα σ'αυτό το περιβόλι τον κυβιστή ζωγράφο Μετζενζέ που'χε παντρευτεί την κόρη του Φωκά».

 

 

Πολυτεχνείο 1927-1930

Φοιτά στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με δασκάλους τους Δημήτρη Μπισκίνη, Γεώργιο Ιακωβίδη, Βικέντιο Μποκατσιάμπη, Θωμά Θωμόπουλο και Επαμεινώνδα Θωμόπουλο και την ίδια περίοδο παρουσιάζει θεατρικά προσχέδια στο Άσυλο Τέχνης του Νίκου Βέλμου στην έκθεση «Ασπούδαχτοι ζωγράφοι».

Γνωρίζει τους Δημήτρη Πικιώνη, Σπύρο Παπαλουκά και Στρατή Δούκα.

 

  

 

 

Γνωριμία με τον Φώτη Κόντογλου

 

«Το 1927, ήδη μαθητής του Πολυτεχνείου, που αργότερα ονομάστηκε ΑΣΚΤ (Ανώτατη Σχολή Καλών τεχνών), πήγα να γνωρίσω τον Κόντογλου [...] Είχα πάρει μαζί μου να του δείξω μερικές ακουαρέλες και σχέδια. Ο Κόντογλου με αποπήρε και μου 'πε καθαρά ότι τον απογοήτευσα: Μου ΄παν ότι ήσουν ένα παιδί γεννημένο στον Πειραιά. Νόμιζα ότι ήσουν λαϊκό παιδί που σχεδιάζει καράβια και καραγκιόζηδες. Και βλέπω ένα πληροφορημένο παιδί που ξεσηκώνει τα φιγουρίνια του Παρισίου» [...] Είχε καταρρακώσει όλη την αστική μου υπερηφάνεια, που δεν ήταν και πολύ στέρεη».

 

Αρχίζει να δουλεύει και να σκέφτεται διαφορετικά και τρία χρόνια μετά, το 1930, αποφασίζει να εργαστεί κοντά στον Κόντογλου, ως μαθητής και βοηθός του, για να μάθει ό,τι περισσότερο μπορούσε για τη βυζαντινή τέχνη.

 

«Ούτε η φιλία, ούτε η συνεργασία έμεινε παντοτινή. Μετά τέσσερα χρόνια πήραμε διαφορετικό δρόμο, μα αυτό είναι μία συμβατική φράση που δε μπορεί να εκφράσει την πλούσια πραγματικότητα.

Δεν είναι παράξενο, όταν κάνεις να φυτρώνουν φτερά στους ανθρώπους, να τους δεις μια μέρα να πετάξουν και να φύγουν από σένα;».

 

 

 

Παράλληλες ασχολίες (Δελφικές Εορτές και Ελληνικές Τέχνες)

Στο πλαίσιο των Δεύτερων Δελφικών Εορτών (1930), συμμετέχει στην οργάνωση έκθεσης λαϊκής τέχνης υπό την Αγγελική Χατζημιχάλη και γνωρίζεται καλύτερα με την Εύα Πάλμερ-Σικελιανού. Ένα χρόνο μετά μαθαίνει να υφαίνει στον αργαλειό από την ίδια.

 

Παράλληλα, συνεργάζεται με την Έλλη Παπαδημητρίου και τη λαογραφική εταιρεία «Ελληνικές Τέχνες». Περιηγείται την Ελλάδα και μελετά τα στοιχεία και τα πρότυπα της λαϊκής τέχνης.

 

 

Κωνσταντίνος Παρθένης 1932-1934

Στο εργαστήρι του Κωνσταντίνου Παρθένη εγγράφεται μετά από προτροπή του φίλου του Δημήτρη Πικιώνη.

 

«Όταν μαθητής επισκεπτόμουν το εργαστήρι του, φεύγοντας από κει ώσπου να πάω μέχρι τις στήλες του Ολυμπίου Διός ή την Πύλη του Αδριανού, έβλεπα όλα τα πράγματα με το μάτι του, σαν τα έργα του, γιατί ήταν η γειτονιά του που τον είχε επηρεάσει. Ένα δείγμα γνησιότητας ενός ζωγράφου είναι το να ποτίζεται από το περιβάλλον του και να το μεταδίδει».

 

 

«Επανάσταση» 1934

Επανάσταση σε ό,τι έκανε μέχρι τότε. Διαφωνεί με τις απόψεις του Κόντογλου περί ζωγραφικής και σταματά τη μαθητεία μαζί του. Αντιδρώντας, ζωγραφίζει σουρεαλιστικά σχέδια και αφηρημένους πίνακες, ενώ επηρεασμένος από τον Dali, γράφει και σουρεαλιστικά ποιήματα.

 

Μαζί με τον Κάρολο Κουν και τον Διονύση Δεβάρη ιδρύουν τη Λαϊκή Σκηνή.

 

Ταξιδεύει στη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη με το Λύκειο Ελληνίδων για το Balkan Festival. Στο πλοίο βλέπει για πρώτη φορά ζεϊμπέκηδες και εντυπωσιάζεται.

 

 

Παρίσι 1935

Ταξιδεύει για πρώτη φορά στο Παρίσι, για να γνωρίσει έργα σύγχρονων Ευρωπαίων ζωγράφων. Επισκέπτεται το Λούβρο και βλέπει για πρώτη φορά έργα ζωγράφων του 19ου αιώνα. Γνωρίζεται με τους Laurens, Matisse, Giacometti, ενώ στο σπίτι του Tériade βλέπει για πρώτη φορά έργα του Θεόφιλου.

 

Έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει και πολλές θεατρικές παραστάσεις.

 

«Στο Παρίσι ήθελα να πάω για να εξακριβώσω αν πράγματι ήταν μια πόλις τόσο ωραία, όσο μου έλεγαν οι συγγενείς μου, που είχαν το ζηλευτό προνόμιο να έχουν ταξιδέψει και να το έχουν γνωρίσει. Και δεύτερο να διαπιστώσω την αξία και την έκταση της λεγόμενης μοντέρνας τέχνης.»

  

 

Επιστροφή από το Παρίσι 1934-1939

Στο ατελιέ του στην οδό Τενέδου αρχίζει να δουλεύει με τις χρωματικές κλίμακες του Σωτήρη Σπαθάρη και του Δεδούσαρου επηρεασμένος πάντα από τα έργα του Matisse. 

 

«Το Παρίσι υπήρξε ένα μεγάλο σχολείο για μένα, αλλά είχα και μια εξαιρετική καθηγήτρια, την μοναξιά μου. Είναι μία καθηγήτρια που σου δίνει μεγάλη ελευθερία να βλέπεις και να κρίνεις».

 

 

Ζωγραφική εκ του φυσικού 1939-1940

Το 1939, αρχίζει να ζωγραφίζει εκ του φυσικού, αφού αντιγράφει την «Κεφαλή της Μέδουσας» στο δάπεδο του Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών.

 

«Την Μέδουσα, που ήταν του 3ου ή 4ου μ.Χ. αιώνα, την είχα δει στο δάπεδο του Μουσείου των Αθηνών, μου έκανε εντύπωση και την αντέγραψα. Αυτή μου έμαθε ότι η δουλειά με το μοντέλο, όταν γίνεται με ανοιχτά μάτια και με γερή όραση και αντιγράφεις το μοντέλο και τα χρώματά του, ελευθερωμένος από συνταγές, φτάνεις σ' αυτήν την ελληνιστική μεταφυσική, η οποία νόμιζα ότι στηρίζεται αλλού»

 

 

 

 

 

 

 

Τέχνες

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το Rijksmuseum σου μαθαίνει να ζωγραφίζεις σαν τον Βαν Γκογκ και τον Ρέμπραντ

Τέχνες Το Rijksmuseum σου μαθαίνει να ζωγραφίζεις σαν τον Βαν Γκογκ και τον Ρέμπραντ

27.5.2020
Darwin, What?: Η Ιζαμπέλα Ροσελίνι σε μια συγκινητική μικρού μήκους ταινία από την καραντίνα

Τέχνες Darwin, What?: Η Ιζαμπέλα Ροσελίνι σε μια συγκινητική μικρού μήκους ταινία από την καραντίνα

12.5.2020
Δείτε ένα απόσπασμα από την πρώτη συναυλία της Διαπολιτισμικής Ορχήστρας της Λυρικής στην Εναλλακτική Σκηνή

Τέχνες Δείτε ένα απόσπασμα από την πρώτη συναυλία της Διαπολιτισμικής Ορχήστρας της Λυρικής στην Εναλλακτική Σκηνή

7.5.2020
Στις φτωχογειτονιές της Κένυας, τα murals για τον κορωνοϊό είναι κάτι περισσότερο από αναγκαία

Τέχνες Στις φτωχογειτονιές της Κένυας, τα murals για τον κορωνοϊό είναι κάτι περισσότερο από αναγκαία

5.5.2020
Η Μελίνα Μερκούρη διαβάζει τη Σονάτα του Σεληνόφωτος, του Γιάννη Ρίτσου

Τέχνες Η Μελίνα Μερκούρη διαβάζει τη Σονάτα του Σεληνόφωτος, του Γιάννη Ρίτσου

1.5.2020
Καθίστε αναπαυτικά και απολαύστε τις δύο σημαντικότερες εκθέσεις του Ντέβιντ Χόκνεϊ στην Royal Academy of Arts στο Λονδίνο

Τέχνες Καθίστε αναπαυτικά και απολαύστε τις δύο σημαντικότερες εκθέσεις του Ντέβιντ Χόκνεϊ στην Royal Academy of Arts στο Λονδίνο

26.4.2020
«Together Alone»: Ένα οπτικοακουστικό mixtape μιάμισης ώρας από την ομάδα του Purple Night

Τέχνες «Together Alone»: Ένα οπτικοακουστικό mixtape μιάμισης ώρας από την ομάδα του Purple Night

22.4.2020
«One World: Together At Home»: Best of

Τέχνες «One World: Together At Home»: Best of

19.4.2020
LIVE! One World: Together At Home!

Τέχνες LIVE! One World: Together At Home!

19.4.2020
Δείτε ζωντανά την αποψινή συναυλία των WNCfam μέσω live streaming

Τέχνες Δείτε ζωντανά την αποψινή συναυλία των WNCfam μέσω live streaming

15.4.2020
Μέσα στην Αίθουσα των Καρυάτιδων στο Λούβρο

Τέχνες Μέσα στην Αίθουσα των Καρυάτιδων στο Λούβρο

15.4.2020
Τι έχει να μας διδάξει η «Πανούκλα» του Καμύ;

Τέχνες Τι έχει να μας διδάξει η «Πανούκλα» του Καμύ;

11.4.2020