Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια

Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
1
Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Οικογένεια Σέρβων προσφύγων ετοιμάζει φαγητό σε δρόμο χωριού. German First World War Official exchange collection© IWM Q88280

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει εντυπωθεί στη μνήμη των ανθρώπων και στις σελίδες των ιστορικών βιβλίων ως ένας μηχανοποιημένος, στατικός πόλεμος χαρακωμάτων στο δυτικό μέτωπο που κόστισε τη ζωή σχεδόν 20 εκατομμυρίων ανθρώπων. Στα Βαλκάνια, όμως, ο πόλεμος δεν διεξαγόταν στα χαρακώματα αλλά στα χωριά και στις πόλεις, εκεί όπου ζούσε δηλαδή ο ανυπεράσπιστος άμαχος πληθυσμός. Η νέα φωτογραφική έκθεση του Goethe-Institut Athen «Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια» που διοργανώνεται σε συνεργασία με την ANEMON Productions και εγκαινιάζεται απόψε στις 20.00 παρουσιάζει, μέσα από πέντε διαφορετικά φωτογραφικά πρότζεκτ, στιγμιότυπα από την καθημερινότητα των κατοίκων στα Βαλκάνια την περίοδο 1914-1918, επιχειρώντας να αποτυπώσει τον αντίκτυπο που είχε ο λεγόμενος Μεγάλος Πόλεμος στη ζωή τους. Oι παραγωγοί της έκθεσης Γιούρι Αβέρωφ και Ρέα Αποστολίδου (ANEMON Productions) εξηγούν στη LiFO όλα όσα θα δούμε στο Goethe-Institut Athen.

Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Ελληνόπουλα κουβαλάνε τα όπλα και τα εφόδια των μόλις αφιχθέντων Γάλλων στρατιωτών στη Θεσσαλονίκη, Φεβρουάριος 1916. (Φωτογραφία του Ariel Varges, © IWM Q32533)

 

Γιατί επιλέξατε να παρουσιάσετε μια έκθεση με θέμα τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και τι ήταν αυτό που σας έκανε να επικεντρωθείτε στα Βαλκάνια; Σε τι διέφεραν οι συνθήκες του πολέμου εκεί σε σχέση με αυτές που επικρατούσαν στο δυτικό μέτωπο;

Η επέτειος των 100 χρόνων από την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου είναι για εμάς μια αφορμή να σκεφτούμε την ιστορία της Ευρώπης, και ειδικότερα των Βαλκανίων. Ο Μεγάλος Πόλεμος σήμανε το οριστικό τέλος τριών Αυτοκρατοριών και άλλαξε ριζικά τον κόσμο μας. Αν και, στη συνέχεια, στη συνείδησή μας επισκιάστηκε από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η περίοδος 1914-18 είναι αυτή που διαμόρφωσε καθοριστικότερα τα Βαλκάνια και την Ελλάδα του 20ού αιώνα. Όταν σκεφτόμαστε τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η πρώτη εικόνα που μας έρχεται στο μυαλό είναι τα χαρακώματα, μια ολόκληρη γενιά που χάθηκε στο δυτικό μέτωπο. Όμως στα Βαλκάνια η πραγματικότητα ήταν αρκετά διαφορετική: ο πόλεμος δεν έγινε τόσο στα χαρακώματα, όσο στα σπίτια, στα χωριά και στις πόλεις, καθώς τα βαλκανικά κράτη διασπάστηκαν με τη συμμετοχή τους στους δύο μεγάλους αντίπαλους συνασπισμούς του πολέμου. Αν δείτε τους αριθμούς, στη Γερμανία και στη Γαλλία χάθηκε περίπου το 4% του πληθυσμού, ενώ στη Σερβία το ποσοστό φτάνει το 16,1%. Γενικά, στα Βαλκάνια ο πόλεμος ήταν πολύ σκληρότερος για τους αμάχους, προοιωνιζόμενος τις ακρότητες που θα ακολουθούσαν στον επόμενο παγκόσμιο πόλεμο.

Όταν σκεφτόμαστε τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η πρώτη εικόνα που μας έρχεται στο μυαλό είναι τα χαρακώματα, μια ολόκληρη γενιά που χάθηκε στο δυτικό μέτωπο. Όμως στα Βαλκάνια η πραγματικότητα ήταν αρκετά διαφορετική: ο πόλεμος δεν έγινε τόσο στα χαρακώματα, όσο στα σπίτια, στα χωριά και στις πόλεις, καθώς τα βαλκανικά κράτη διασπάστηκαν με τη συμμετοχή τους στους δύο μεγάλους αντίπαλους συνασπισμούς του πολέμου

Μπορείτε να μας περιγράψετε αναλυτικά τι θα δούμε στους χώρους του Goethe-Institut Athen;
Πέντε φωτογράφοι που βρέθηκαν στα Βαλκάνια την περίοδο 1914-18, αποτυπώνοντας με τον δικό τους μοναδικό τρόπο την πραγματικότητα του πολέμου και τις επιπτώσεις του στους αμάχους. Ο διάσημος Αμερικανός φωτογράφος Lewis Hine εστίασε στα παιδιά-θύματα του πολέμου, ο Ariel Varges απαθανάτισε με μοναδικό τρόπο τη Θεσσαλονίκη μετά την απόβαση των συμμαχικών στρατευμάτων, ο Ρώσος Sampson Tchernoff κατέγραψε την υποχώρηση του σερβικού στρατού μέσα από τα βουνά της Αλβανίας, ενώ δύο ανώνυμοι φωτογράφοι που ανήκαν στον γερμανικό και στον γαλλικό στρατό φωτογράφισαν την καθημερινότητα του πολέμου και τα εγκλήματα κατά του άμαχου πληθυσμού στα κεντρικά Βαλκάνια, και ειδικά στο Μοναστήρι (Bitola). Οι πέντε αυτές οπτικές μάς δείχνουν ένα, εν πολλοίς, άγνωστο πρόσωπο του πολέμου στην περιοχή μας. Παράλληλα, δώδεκα ιστορικοί από οκτώ χώρες προσφέρουν τις δικές τους, διαφορετικές οπτικές στον πόλεμο. Πρόκειται για συνεντεύξεις με γνωστούς ιστορικούς, όπως ο Mark Mazower (Πανεπιστήμιο Columbia), ο Christopher Clark (Πανεπιστήμιο Cambridge), ο Jay Winter (Πανεπιστήμιο Yale) και η Χριστίνα Κουλούρη (Πάντειο Πανεπιστήμιο και ιστορική σύμβουλος της έκθεσης), που παρουσιάζονται σε βίντεο μαζί με σπάνια κινηματογραφικά αρχεία από όλα τα Βαλκάνια. Κάθε ιστορικός μιλά για μια διαφορετική πτυχή του πολέμου στην περιοχή, τις επιπτώσεις που είχε στις κοινωνίες μας, τα τραύματα αλλά και τους μύθους που μας άφησε, μέχρι και σήμερα. Τα βίντεο είναι διαθέσιμα και online, στη διαδικτυακή πλατφόρμα του Goethe-Insitut με τίτλο «Memories Europe. South East»: http://www.goethe.de/ins/gr/lp/prj/eri/wap/enindex.htm

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η τελευταία πράξη των Αυτοκρατοριών, ενός ολόκληρου τρόπου ζωής, δεν ήταν απλώς μια σειρά από στρατιωτικές συμμαχίες κι επιχειρήσεις. Ειδικά στην περιοχή μας, αυτή είναι μια διαδικασία που ξεκινάει με τους Βαλκανικούς Πολέμους και ολοκληρώνεται το 1923, με τις υποχρεωτικές ανταλλαγές πληθυσμών και την οριστική διαμόρφωση των εθνικών κρατών. Οπότε, ναι, οι αφανείς πρωταγωνιστές του Μεγάλου Πολέμου είναι σίγουρα οι απλοί πολίτες


Αν καταλαβαίνω σωστά, η έκθεση επιχειρεί μια περισσότερο ανθρωποκεντρική προσέγγιση, εστιάζοντας σε άγνωστα πρόσωπα και αφανείς πρωταγωνιστές του Μεγάλου Πολέμου. Ήταν και αυτός ένας τρόπος για να μιλήσετε για τις ιστορίες των ανθρώπων που μπλέκονται άθελά τους στα γρανάζια της Ιστορίας;

Ειδικά όσον αφορά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην Ευρώπη υπάρχει μια τάση να ασχολούμαστε κυρίως με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τα διάφορα μέτωπα του πολέμου ή το διπλωματικό παρασκήνιο. Αυτή η έκθεση είναι μια αφορμή να κοιτάξουμε τις ίδιες τις κοινωνίες και πώς μεταμορφώθηκαν το 1914-18. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η τελευταία πράξη των Αυτοκρατοριών, ενός ολόκληρου τρόπου ζωής, δεν ήταν απλώς μια σειρά από στρατιωτικές συμμαχίες κι επιχειρήσεις. Ειδικά στην περιοχή μας, αυτή είναι μια διαδικασία που ξεκινάει με τους Βαλκανικούς Πολέμους και ολοκληρώνεται το 1923, με τις υποχρεωτικές ανταλλαγές πληθυσμών και την οριστική διαμόρφωση των εθνικών κρατών. Οπότε, ναι, οι αφανείς πρωταγωνιστές του Μεγάλου Πολέμου είναι σίγουρα οι απλοί πολίτες, οι γυναίκες που μένουν μόνες τους να επιβιώσουν με τα ελάχιστα, τα ορφανά που περιφέρονται από πόλη σε πόλη, οι άμαχοι που ζουν τη «ζωή εν τάφω» στο Μοναστήρι και οι χιλιάδες πρόσφυγες που εκτοπίζονται. Σε μια ιστορική αναφορά της για τα Βαλκάνια το 1913, η Επιτροπή Κάρνεγκι για τη Διεθνή Ειρήνη προειδοποιούσε: «Είναι η αρχή ενός παρατεταμένου πολέμου, θρησκευτικού ή φυλετικού ή πολέμου αντιποίνων, πολέμου ανθρώπων κατά ανθρώπων, αδελφών κατά αδελφών». Θέλουμε να θυμίσουμε πόσο ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος παραμένει επίκαιρος για μας σήμερα.

Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
O σκελετός ζεππελιν εκτίθεται στην προκυμαία. Κατερρίφθη το βράδυ της 5ης Μαίου 1916. Ariel Varges © IWM Q 32030
Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Άνδρες της 27ης Μεραρχίας παίζουν μπάντμιντον σε χωριό της Θεσσαλονίκης (Πιθανά στο Σταυρό). Ariel Varges © IWM Q32533
Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Από το Πετς στην Αντρεγιεβιτσα 1915) Sampson Tchernoff © University of Kentucky Special Collections Research Center
Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Στην εξορία!, (1915) Sampson Tchernoff © University of Kentucky Special Collections Research Center
Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Η επιλοχίας Φλόρα Σάντες του Σερβικού στρατού περπατά στη Θεσσαλονίκη τον Ιανουάριο του 1917 με τη βοήθεια μπαστουνιού μετά τον τραυματισμό της από βουλγάρικη χειροβομβίδα, Θεσσαλονίκη. Ιανουάριος 1917. Ariel Varges © IWM Q32702
Πόλεμος και ειρήνη στα Βαλκάνια Facebook Twitter
Σερβόπουλα με πηλίκια του αυστρο-ουγγρικού στρατού παίζουν τους στρατιώτες. German First World War Official Exchange Collection.© IWM Q88275

Τη βραδιά των εγκαινίων θα πραγματοποιηθεί και η προβολή της ανατολικογερμανικής ταινίας «Η γυναίκα και ο ξένος» (1984, 97’), σε σκηνοθεσία του Rainer Simon.

Goethe-Institut Athen

Ομήρου 14-16, 210 3661000, 1/12-28/2.

Ώρες λειτουργίας: Δευτ.-Πέμ. 9.00-21.00, Παρ. 9.00-19.00, Σάβ. 9.00-13.00

www.goethe.de/athen, www.anemon.gr

Αρχείο
1

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, η ανισότητα θα αυξηθεί»

Σωτήρης Ντάλης / «Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, η ανισότητα θα αυξηθεί»

Ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και επικεφαλής της Μονάδας Έρευνας για την Ευρωπαϊκή και Διεθνή Πολιτική σχολιάζει τον αντίκτυπο της πανδημίας και της εκλογής Μπάιντεν στην Ευρώπη.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
«Επί Τραμπ οι μειοψηφίες κατέστησαν πλειοψηφίες»

Σωτήριος Σέρμπος / «Επί Τραμπ οι μειοψηφίες κατέστησαν πλειοψηφίες»

Τι σηματοδοτεί η εποχή Μπάιντεν και τι αφήνει πίσω του ο απερχόμενος Πρόεδρος; Απαντά στη LiFO ο Σωτήριος Σέρμπος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης και Ερευνητής στο ΕΛΙΑΜΕΠ.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θεοκλής Ζαούτης: «Είναι αρκετά πιθανόν να έχουμε τρίτο κύμα πανδημίας»

Ελλάδα / Θεοκλής Ζαούτης: «Είναι αρκετά πιθανόν να έχουμε τρίτο κύμα πανδημίας»

Ο καθηγητής Παιδιατρικής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια και μέλος της Επιτροπής των Λοιμωξιολόγων του υπουργείου Υγείας μιλά για τα τελευταία δεδομένα της πανδημίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ο γυμνός βασιλιάς, το Καπιτώλιο και η επόμενη μέρα

Νικόλας Σεβαστάκης / Ο γυμνός βασιλιάς, το Καπιτώλιο και η επόμενη μέρα

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ένας Γουίλι Σταρκ της εποχής μας. Υπάρχει κάτι σημαντικό που χωρίζει τη λαϊκιστική φαντασία των χρόνων του Μεσοπολέμου –όπως την αναπλάθει το μυθιστόρημα του Γουόρεν– από τα πλήθη που είδαμε να βγαίνουν από τα μεσαιωνικά σπήλαια των social media για να ορμήσουν προς το Καπιτώλιο.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Ευάγγελος Μανωλόπουλος: «Να μάθουμε να ζούμε με τις μάσκες, γιατί θα αργήσουμε να τις βγάλουμε»

Ελλάδα / Ευάγγελος Μανωλόπουλος: «Να μάθουμε να ζούμε με τις μάσκες, γιατί θα αργήσουμε να τις βγάλουμε»

Ο καθηγητής Φαρμακολογίας, Φαρμακογονιδιωματικής και Ιατρικής Ακριβείας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φαρμακολογίας, Ευάγγελος Μανωλόπουλος, μιλά στη LiFO για τα εμβόλια και τις φαρμακευτικές αγωγές που εξετάζονται. Απαντά για το δεύτερο κύμα της πανδημίας, εξηγεί ποια είναι η αλήθεια για τις ΜΕΘ, πότε θα αποχωριστούμε τις μάσκες αλλά και πότε προβλέπεται η επάνοδος στην κανονικότητα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιατί η ασφάλεια του εμβολίου είναι υψηλού βαθμού; Ο καθηγητής της Οξφόρδης Πέτρος Λιγοξυγκάκης εξηγεί

Τech & Science / Γιατί η ασφάλεια του εμβολίου είναι υψηλού βαθμού; Ο καθηγητής της Οξφόρδης Πέτρος Λιγοξυγκάκης εξηγεί

Τι θα σημάνει η γενική χρήση των εμβολίων; Θα εφαρμοστούν νέοι κανόνες σχετικά με τον εμβολιασμό; Πότε προσδιορίζεται η έναρξή του; Και τι γίνεται με τους αρνητές;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Η ενδοχώρα της άρνησης και το εμβόλιο

Νικόλας Σεβαστάκης / Η ενδοχώρα της άρνησης και το εμβόλιο

Η όποια στρατηγική για τον εμβολιασμό χρειάζεται να είναι σκληρή με τον νεοφασισμό των fake news και της ωμής παραπλάνησης. Την ίδια στιγμή, όμως, πρέπει να εντάξει τις ανησυχίες, τις αντιρρήσεις και τις δεύτερες σκέψεις πολλών ανθρώπων.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Ευάγγελος Καϊμακάμης: «Έχουν πεθάνει πολλοί σαραντάρηδες στα χέρια μας χωρίς προβλήματα υγείας»

Ελλάδα / Ευάγγελος Καϊμακάμης: «Έχουν πεθάνει πολλοί σαραντάρηδες στα χέρια μας χωρίς προβλήματα υγείας»

Ο πνευμονολόγος-εντατικολόγος στο νοσοκομείο Παπανικολάου μιλά για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στις ΜΕΘ και τις μελλοντικές ανησυχίες του σχετικά με την πανδημία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θεόδωρος Βασιλακόπουλος: «Ακόμη κι αν είχαμε 10.000 κλίνες ΜΕΘ, αν γέμιζαν όλες, θα θρηνούσαμε 4.000 θανάτους»

Ελλάδα / Θεόδωρος Βασιλακόπουλος: «Ακόμη κι αν είχαμε 10.000 κλίνες ΜΕΘ, αν γέμιζαν όλες, θα θρηνούσαμε 4.000 θανάτους»

Ο καθηγητής Πνευμονολογίας-Εντατικής Θεραπείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών σχολιάζει όλες τις τελευταίες εξελίξεις στο μέτωπο της πανδημίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

1 σχόλια